fot. Muzeum im. Jacka Malczewskiego Radom

Historia przemysłu i pamięć o „jedenastce”

Pierwszym elementem programu jest prezentowana od 17 kwietnia (do 31 października) wystawa „Zakłady Metalowe w Radomiu – ze zbiorów Works 11”. Ekspozycja poświęcona została największemu zakładowi przemysłowemu w historii powojennego Radomia.

Na ekspozyji prezentowane są zabytki związane z działalnością Zakładów Metalowych przy ul. 1905 Roku – od lat 40. do końca lat 90. XX wieku. Zwiedzający mogą zobaczyć zarówno pamiątki dokumentujące życie codzienne i działalność społeczną pracowników, jak i unikatowe eksponaty związane z produkcją zbrojeniową, w tym pistolety, pistolety maszynowe, karabinki z rodziny AK oraz wzorniki produkcyjne.

Wystawa została przygotowana we współpracy z Michałem Lubińskim (Works 11) oraz Stowarzyszeniem Klub Tradycji Radomskich Zakładów Metalowych Predom-Łucznik nr 11. Jej koordynatorem jest Mariusz Król, kustosz Działu Historii Muzeum.

„Głód wolności” – artystyczna opowieść o Czerwcu ’76

Centralnym punktem obchodów będzie wystawa „Głód wolności. Radomski bunt. Czerwiec 1976”, prezentowana od 12 czerwca do 31 października.

Ekspozycja wychodzi poza tradycyjną narrację historyczną i podejmuje próbę pokazania kulturowych oraz artystycznych konsekwencji robotniczego protestu. Prezentowane dzieła ukazują doświadczenie życia w warunkach ograniczonej wolności, mechanizmy społecznego oporu oraz sposoby komentowania rzeczywistości przez artystów działających zarówno w oficjalnym obiegu, jak i poza nim.

W przestrzeni wystawienniczej znajdą się obrazy, grafiki, plakaty, rzeźby, ilustracje oraz okładki pierwszych wydawnictw podziemnych. Kuratorami wystawy są Jerzy Brukwicki i Damian Jendrzejczyk.

Kieślowski o Radomiu

25 czerwca o godz. 20 na dziedzińcu muzeum odbędzie się plenerowa projekcja filmu „Krótki dzień pracy” w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego. Powstały w 1981 r. obraz oparty na reportażu Hanny Krall „Widok z okna na pierwszym piętrze”, przedstawia wydarzenia Radomskiego Czerwca z perspektywy I sekretarza Komitetu Wojewódzkiego PZPR. Przez wiele lat pozostawał niewyświetlany, stając się jednym z mniej znanych dzieł wybitnego reżysera.

Po projekcji zaplanowano debatę z udziałem prof. Krzysztofa Kornackiego oraz dr. Mateusza Wernera. Spotkanie poprowadzi Marcin Kępa.

Andrzej Wajda i jego Radom

Jesienią "Malczewski" zaprosi na wystawę „Dyrygent X Muzy z Radomia. Andrzejowi Wajdzie w 100. rocznicę urodzin i 10. rocznicę śmierci”, prezentowaną od 9 października do 30 grudnia.

Ekspozycja pokaże związki jednego z najwybitniejszych polskich reżyserów z kilkuletnim miejscem zamieszkiwania w Radomiu oraz jego drogę artystyczną na przestrzeni siedmiu dekad twórczości. Wśród najcenniejszych eksponatów znajdą się prace plastyczne Andrzeja Wajdy ze zbiorów muzeum, plakaty filmowe, wydawnictwa oraz niezwykła pamiątka rodzinna – szabla ojca reżysera, kapitana Jakuba Wajdy.

Kurator wystawy, Marcin Kępa, przygotował także rozbudowaną opowieść o środowisku artystycznym Radomia, które miało znaczący wpływ na rozwój młodego twórcy.

Współczesny Radom w analogowym obiektywie

Program obchodów wykraczać będzie poza rok jubileuszowy. Od 16 stycznia do 26 marca 2027 r. prezentowana będzie wystawa „Współczesny Radom na «starej» fotografii” autorstwa Jacka Turczyka.

Projekt dokumentuje współczesne miasto przy użyciu tradycyjnych technik fotograficznych. Czarno-białe zdjęcia wykonane analogowymi aparatami tworzą symboliczny pomost między Radomiem współczesnym a tym sprzed pół wieku, utrwalonym na fotografiach z czasów robotniczych protestów.

Edukacja poprzez doświadczenie

Integralną częścią programu będą warsztaty edukacyjne „Zaczęło się w Radomiu”, skierowane do dzieci, młodzieży i dorosłych.

W specjalnie zaaranżowanej w muzealnych podziemiach „tajnej drukarni” uczestnicy poznają realia działalności opozycyjnej w czasach PRL. Po zwiedzeniu wystawy „Głód wolności. Radomski bunt. Czerwiec 1976” będą mogli samodzielnie wykonać pamiątkowe koszulki z emblematami i hasłami nawiązującymi do wydarzeń Czerwca ’76.

Przygotowany przez Muzeum im. Jacka Malczewskiego program stanowi wielowątkową opowieść o historii, pamięci i wolności. Łącząc wystawy historyczne, sztukę współczesną, film, fotografię oraz edukację, instytucja pragnie nie tylko przypomnieć wydarzenia sprzed pięćdziesięciu lat, ale również zachęcić do refleksji nad ich znaczeniem dla współczesnego Radomia i Polski.

Do tej pory koncerty odbywały się na Pl. Jagielońskim (fot. Łukasz Wójcik/UM Radom)

Koncert organizowany jest wspólnie z Telewizją Polską w ramach trasy „Lato z Radiem i Telewizją Polską”.

– Wybór terenu nad zalewem na Borkach nie jest przypadkowy. To przestrzeń, która pozwoli na organizację dużego wydarzenia plenerowego i wspólne rozpoczęcie wakacji w wyjątkowej atmosferze. To przedsięwzięcie potrzebuje miejsca i stwierdziliśmy, że Plac Jagielloński, a tym bardziej Plac Corazziego, nie są w stanie oddać takiej skali, jaka jest planowana – wyjaśnia prezydent Radosław Witkowski.

Koncert rozpocznie się o godz. 20 i będzie transmitowany na antenie TVP2 oraz Programu 1 Polskiego Radia. Lista artystów występujących podczas koncertu zostanie ogłoszona w najbliższych dniach, po zakończeniu Festiwalu Polskiej Piosenki w Opolu.

Co poza koncertem?

Przez cały dzień mieszkańcy będą mogli korzystać z dodatkowych atrakcji przygotowanych przez Telewizję Polską i Polskie Radio. Na Placu Corazziego realizowany będzie program „Pytanie na śniadanie”, natomiast nad zalewem na Borkach powstanie miasteczko „Lata z Radiem”. Zaplanowano m.in. Mobilne Centrum Naukowe, konkursy z nagrodami, fotobudkę, symulator wyścigowy oraz strefę dla najmłodszych.

Obchody wsparł finansowo Samorząd Województwa Mazowieckiego.

– Tak olbrzymi wysiłek organizacyjny, tak dobrze przygotowane jubileuszowe obchody Radomskiego Czerwca ‘76 oczywiście wymagają partnerów. Z panem prezydentem prowadziliśmy rozmowy od dłuższego czasu o kwestiach wsparcia finansowego i miło mi jest poinformować, że jako partner, już od 10 lat, wszystkich koncertów, w tym roku ta kwota będzie zdecydowanie większa. Jestem przekonany, że Radomianie będą dumni właśnie z tej rocznicy – podkreśla wicemarszałek Rafał Rajkowski.

Oficjalne uroczystości rocznicowe odbędą się 25 czerwca. W programie znalazło się również symboliczne wkopanie kapsuły czasu, która zostanie otwarta w setną rocznicę Radomskiego Czerwca, czyli w 2076 r.

Przed radomianami także wiele innych wydarzeń rocznicowych, m.in. Półmaraton Radomskiego Czerwca ‘76, seria podcastów Polskiego Radia, spektakl Teatru Powszechnego oraz konkurs na treatment filmu fabularnego poświęconego wydarzeniom z czerwca 1976 roku.

Co dotychczas?

Obchody rocznicy trwają w Radomiu od kilku miesięcy. Dotychczas miały miejsce wydarzenia edukacyjne, kulturalne i społeczne upamiętniające robotniczy protest sprzed pół wieku. Odbyły się już m.in. interaktywny quiz edukacyjny dla młodzieży, warsztaty międzypokoleniowe ze świadkami historii oraz wyjątkowy koncert Radomskiej Orkiestry Kameralnej z premierowym utworem przygotowanym specjalnie na jubileusz Czerwca ’76.

Szczegółowy program obchodów dostępny jest na stronie visitradom.pl.

Zdjęcia pochodzą z Łukasz Kowalski/Facebook

Próba rozładowania emocji po "Potańcówce w klimacie PRL" (pisaliśmy o niej tutaj i tutaj) poczyniona przez Radosława Witkowskiego raczej się nie powiodła. Prezydent skrytykował "historyczną inscenizację" z udziałem osób przebranych za funkcjonariuszy MO i uznał, że była ona niefortunna i przekroczyła również granice jego osobistej wrażliwości.

Ale słowa przeprosin nie padły, ani z jego strony, ani ze strony zastępczyni Marty Michalskiej-Wilk, która stała się główną "bohaterką" afery, bo to ona opublikowała zdjęcia z "ZOMO-wcem". Wiceprezydent Michalska-Wilk podtrzymała jedynie swoją opinię o zabawie: "Pamięć nie polega na zakazie radości. Zamiast wspólnego uczczenia rocznicy, wydarzenie zostało wciągnięte w bieżącą walkę polityczną. To szczególnie szkodliwe, bo hejt i polityczne emocje uderzają w samych świadków historii oraz w ideę wspólnej pamięci. Radomski Czerwiec ’76 jest powodem do dumy i fundamentem drogi do wolności. Ta rocznica należy do Radomian – do tych, którzy ją przeżyli, i do tych, którzy dziś chcą ją rozumieć. Zaczęło się w Radomiu. Nie pozwólmy, by tę historię zamienić w kolejną polityczną wojnę" - napisała.

Zarówno prezydent, jak i jego zastępczyni przytaczają na swoich profilach w mediach społecznościowych wypowiedź Mirosławy Hetman, uczestniczki wydarzeń sprzed 50 lat i prezeski Stowarzyszenia Radomski Czerwiec. Mówi ona, że była na potańcówce w hali MOSiR, że też zrobiła sobie zdjęcie z "funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej" i nawet z nim żartowała.

.

"Stasiek w grobie przewraca"

Na przeciwnym biegunie są poniższe wpisy, w tym Łukasza Kowalskiego, syna zmarłego niedawno Stanisława Kowalskiego, do śmierci przewodniczącego Stowarzyszenia Radomski Czerwiec. Przytaczamy w całości: "Tata nigdy by się nie zgodził na bal z ZOMO... Czerwiec ’76 w Radomiu nie jest dekoracją. Nie jest „klimatem”, stylizacją ani tłem do zabawy. To pamięć o strachu. O pałkach, ZOMO, milicji. O pobiciach, więzieniach i życiu, które po tamtych dniach nigdy nie wróciło na swoje miejsce.

Dlatego obrazy uśmiechów, potańcówek i zdjęć z ZOMO przy tej rocznicy bolą. Nie dlatego, że ktoś chce świętować. Tylko dlatego, że dla wielu rodzin to nie symbol — to konkretne doświadczenie. Dla jednych to dziś kostium. Dla innych — twarze oprawców. Mój tata był jednym z tych, którzy tam wtedy byli.
Dla niego nie było w tym nic z folkloru. I kiedy patrzę na to wszystko, mam jedno poczucie:
ta pamięć została potraktowana zbyt lekko. Czerwiec ’76 zasługuje na skupienie, prawdę i godność.

Dlatego mówię ponownie: PRL mnie nie bawi. Nie wiem jak może bawić kogokolwiek. Nie jest kostiumem ani estetyką. Bal PRL organizowany z okazji 50. rocznicy Radomskiego Czerwca jest skandalem, bo zamienia cierpienie w dekorację, a traumę w zabawę".

Inni, także powołują się na pamięć najbliższych: "Jako syn ojca, który wówczas pracował w Zakładach Metalowych im gen.Świerczewskiego na wydziale P-6 i brał udział w w wymarszu na Komitet PZPR przy ulicy Ówczesnej 25 Czerwca oczekuje za profanację tej imprezy na przeprosiny !!!!!".

"Obok osobistych tragedii była także i tragedia zbiorowa Miasta. Komuniści tak się zemścili, że pomijali Radom w rozwoju przez kolejne dziesięciolecia, cięli fundusze i inwestycje, zamykali zakłady pracy. Dodatkowo uruchomili czarny UB-ecki PR na mieszkańców Miasta, warchoły z Radomia, chytre baby z Radomia, najgorsze miasto w Polsce itp, co było tak silne, że trwa do dnia dzisiejszego".

A ja się tym razem nie zgadzam. Pamięć o zdarzeniach z Czerwca jest ważna. Ale nikt nie chciał nikogo wyśmiewać ani dewaluować. Znam uczestników Czerwca, którym ten bal niczego nie ujął i nie poczuli się dotknięci. Pamięć tak, szacunek tak, ale przyda się też trochę luzu i zabawy. Przestańmy robić dramy i wyplujmy te połknięte kije."

"Stasiek  (chodzi zapewne o Stanisława Kowalskiego) się w grobie przewraca.

Zbiorowe oburzenie PiS

Do dyskusji o tym, co wypada, a czego nie, weszła polityka. Podczas wczorajszej konferencji prasowej oburzeni parlamentarzyści PiS bez ogródek artykułowali swoje zadanie na temat potańcówki "w klimacie PRL" zorganizowanej przez miasto. 

Przewodniczący Rady Miejskiej w Radomiu Mateusz Tyczyński zaprezentował nieco inne spojrzenie na to, co wydarzyło się zarówno podczas "Potańcówki w klimacie PRL", jak i późniejszej dyskusji wokół niej. Tyczyński najpierw we wpisie w mediach społecznościowych, a potem w rozmowie na antenie lokalnego radia i telewizji przypomniał, że razem z prezydentem Witkowskim (najpierw jako posłem) od 15 lat przywracają pamięć o Czerwcu'76.

Ulica 25 Czerwca* zostanie zamknięta dla ruchu kołowego na odcinku od Kelles-Krauza do Słowackiego, natomiast ulica Żeromskiego - od Słowackiego do Młynarskiej (w obu przypadkach z warunkowym zachowaniem możliwości dojazdu do budynków zlokalizowanych przed miejscem uroczystości - o ewentualnym wpuszczaniu pojazdów na te odcinki będą decydowali policjanci).

Warunkowo autobusy

* Uwaga! W godzi. od 11 do 16 policja będzie warunkowo przepuszczać wyłącznie autobusy komunikacji miejskiej, ale tylko na wprost przez ulicę 25 Czerwca (nie będzie możliwości wjazdu i wyjazdu z ulicy Żeromskiego). Między godz. 16 a 21.30 jakikolwiek ruch kołowy w rejonie pomnika nie będzie już dopuszczony ze względów bezpieczeństwa. Taki zakres oraz harmonogram zamknięć ulic został uzgodniony pomiędzy organizatorem uroczystości a policją i innymi służbami.

Ze względu na zamknięcie odcinka ulicy Olszewskiego (trasy N-S) z powodu budowy wiaduktu na ulicy Żeromskiego zalecany objazd nieprzejezdnego skrzyżowania będzie możliwy tylko w kierunku południowym przez ulice Wodną, Zbrowskiego, Żeromskiego, Czachowskiego i Olszewskiego. W kierunku północnym zalecane jest omijanie tego rejonu ulicami Słowackiego, Żeromskiego, Niedziałkowskiego i Kelles-Krauza. Na drugim z tych objazdów mogą tworzyć się duże korki, dlatego w miarę możliwości sugerowane jest omijanie całego Śródmieścia w obu kierunkach ulicami Narutowicza, Limanowskiego, Mireckiego, Wernera i Kelles-Krauza.

Autobusy komunikacji miejskiej będą kursowały objazdami podzielonymi na dwa etapy

ETAP 1 (obowiązuje w godzinach od 11:00 do 16:00)

Linia 1. W kierunku pętli Os. Południe: Andersa, Struga, 25 Czerwca, Sienkiewicza. W kierunku pętli Os. Gołębiów I: Sienkiewicza, 25 Czerwca, Struga, Andersa.

Linia 10. W kierunku pętli Wacyn / Osiowa: 11 Listopada, Struga, 25 Czerwca, Sienkiewicza. W kierunku pętli Gołębiów / Fołtyn lub Rajec Poduchowny: Sienkiewicza, 25 Czerwca, Struga, 11 Listopada.

Linia 17. Na tej linii zmiany będą polegały na tymczasowym przywróceniu stałej trasy. W kierunku pętli Potkanów / Stalowa: Kozienicka, Struga, 25 Czerwca, Kelles-Krauza, Pileckiego, Struga. W kierunku pętli Gołębiów / Fołtyn: Struga, Pileckiego, Kelles-Krauza, 25 Czerwca, Struga, Kozienicka.

Linia 19. Tylko w kierunku pętli Malenice (trasa w kierunku pętli Obozisko bez zmian): Niedziałkowskiego, Żeromskiego, Słowackiego, 25 Czerwca, Sienkiewicza.

W tym etapie autobusy linii 3, 4, 6, 13, 18 i 24 będą kursowały stałymi trasami.

ETAP 2 (obowiązuje w godzinach od 16:00 do 21:30)

Linia 1. W kierunku pętli Os. Południe: Andersa, Struga, 25 Czerwca, Kelles-Krauza, Pileckiego, Struga, Kelles-Krauza, Malczewskiego, Reja. W kierunku pętli Os. Gołębiów I: Reja, Malczewskiego, Kelles-Krauza, Struga, Pileckiego, Kelles-Krauza, 25 Czerwca, Struga, Andersa.

Linia 3. W kierunku pętli Idalin: Żwirki i Wigury, 25 Czerwca, Kelles-Krauza, Pileckiego, Struga, Kelles-Krauza, Malczewskiego, Wałowa, Lekarska, Tochtermana, Traugutta, Poniatowskiego. W kierunku pętli Os. Michałów: plac Dworcowy, Traugutta, Żeromskiego, Malczewskiego, Kelles-Krauza, Struga, Pileckiego, Kelles-Krauza, 25 Czerwca, Żwirki i Wigury.

Linia 4. W kierunku pętli Os. Prędocinek: Warszawska, Malczewskiego, Wałowa, Lekarska, Tochtermana, Traugutta, Piłsudskiego, Sienkiewicza, 25 Czerwca, Słowackiego. W kierunku pętli Firlej / Cmentarz: Słowackiego, 25 Czerwca, Sienkiewicza, Piłsudskiego, Traugutta, Żeromskiego, Malczewskiego, Warszawska.

Linia 6. W kierunku pętli Godów: Wernera, Malczewskiego, Wałowa, Lekarska, Tochtermana, Traugutta, Piłsudskiego, Sienkiewicza, 25 Czerwca, Beliny-Prażmowskiego. W kierunku pętli Milejowice / Kasztanowa lub Milejowice / Cerekiewska: Beliny-Prażmowskiego, 25 Czerwca, Sienkiewicza, Piłsudskiego, Traugutta, Żeromskiego, Malczewskiego, Wernera.

Linia 10. W kierunku pętli Wacyn / Osiowa: 11 Listopada, Struga, 25 Czerwca, Kelles-Krauza, Pileckiego, Struga, Kelles-Krauza, Malczewskiego, Wałowa, Lekarska, Tochtermana, Traugutta, Poniatowskiego. W kierunku pętli Gołębiów / Fołtyn lub Rajec Poduchowny: plac Dworcowy, Traugutta, Żeromskiego, Malczewskiego, Kelles-Krauza, Struga, Pileckiego, Kelles-Krauza, 25 Czerwca, Struga, 11 Listopada.

Linia 13. W kierunku pętli Wośniki / Szkoła lub Wośniki / Sadownicza: Żwirki i Wigury, 25 Czerwca, Kelles-Krauza, Pileckiego, Struga, Kelles-Krauza, Malczewskiego, Wałowa, Lekarska, Tochtermana, Traugutta, Waryńskiego, 25 Czerwca, Beliny-Prażmowskiego. W kierunku pętli Józefów / Szpital: Beliny-Prażmowskiego, 25 Czerwca, Waryńskiego, Traugutta, Żeromskiego, Malczewskiego, Kelles-Krauza, Struga, Pileckiego, Kelles-Krauza, 25 Czerwca, Żwirki i Wigury.

Linia 17. Na tej linii zmiany będą polegały na tymczasowym przywróceniu stałej trasy. W kierunku pętli Potkanów / Stalowa: Kozienicka, Struga, 25 Czerwca, Kelles-Krauza, Pileckiego, Struga. W kierunku pętli Gołębiów / Fołtyn: Struga, Pileckiego, Kelles-Krauza, 25 Czerwca, Struga, Kozienicka.

Linia 18. W kierunku Nowej Woli Gołębiowskiej lub Kozłowa: Beliny-Prażmowskiego, 25 Czerwca, Waryńskiego, Traugutta, Żeromskiego, Malczewskiego, Kelles-Krauza, Struga, Pileckiego, Kelles-Krauza, 25 Czerwca, Struga. W kierunku pętli Pruszaków (powrót z Nowej Woli Gołębiowskiej): Struga, 25 Czerwca, Kelles-Krauza, Pileckiego, Struga, Kelles-Krauza, Malczewskiego, Wałowa, Lekarska, Tochtermana, Traugutta, Waryńskiego, 25 Czerwca, Beliny-Prażmowskiego.

Linia 19. Tylko w kierunku pętli Malenice (trasa w kierunku pętli Obozisko bez zmian): Niedziałkowskiego, Żeromskiego, Słowackiego, 25 Czerwca, Sienkiewicza.

Linia 24. W kierunku pętli Długojów Górny, Małęczyn Nowy lub Grzmucin: Żwirki i Wigury, 25 Czerwca, Kelles-Krauza, Pileckiego, Struga, Kelles-Krauza, Malczewskiego, Wałowa, Lekarska, Tochtermana, Traugutta, Piłsudskiego, Sienkiewicza, 25 Czerwca, Słowackiego. W kierunku pętli Os. Michałów lub Józefów / Szpital: Słowackiego, 25 Czerwca, Sienkiewicza, Piłsudskiego, Traugutta, Żeromskiego, Malczewskiego, Kelles-Krauza, Struga, Pileckiego, Kelles-Krauza, 25 Czerwca, Żwirki i Wigury.

Uwaga! W przypadku wcześniejszego otwarcia ulic dla ruchu standardowe trasy autobusów po etapie 2 mogą być przywrócone wcześniej niż o godzinie 21:30 (po przekazaniu kierowcom stosownych wytycznych przez ich dyspozytorów).

Nieczynne przystanki

Na trasach objazdów będą obowiązywały wszystkie stałe przystanki. Nieczynne będą przystanki: 25 Czerwca / Kaufland 04 (w kierunku Żeromskiego, dotyczy tylko etapu 2), 25 Czerwca / Skłodowskiej-Curie 03 i 06 (w obu kierunkach, dotyczy tylko etapu 2), Zbrowskiego / Leśniczówka 01 i 02 (w obu kierunkach, dotyczy obu etapów), Zbrowskiego / Olsztyńska 03 i 04 (w obu kierunkach, dotyczy obu etapów), Żeromskiego / Czachowskiego 04 i 05 (w obu kierunkach, dotyczy obu etapów), Żeromskiego / Słowackiego 02 (w kierunku 25 Czerwca, dotyczy obu etapów). Ze względu na tymczasowe przywrócenie stałej trasy linii 17 poniższe przystanki będą obowiązywały dla niej w przeciwnych kierunkach niż na dotychczasowym objeździe przez ulicę Żeromskiego (dotyczy obu etapów): 25 Czerwca / Struga 05 (w kierunku pętli Potkanów / Stalowa zamiast Gołębiów / Fołtyn), 25 Czerwca / Wysoka 08 (w kierunku pętli Gołębiów / Fołtyn zamiast Potkanów / Stalowa).

Z powodu wprowadzenia objazdów autobusy miejskie mogą w tym okresie jeździć z opóźnieniami.

System nie uwzględni

Uwaga! Ze względu na krótki okres obowiązywania tych korekt nie będą one uwzględnione w Systemie Dynamicznej Informacji Pasażerskiej. Zapowiedzi kolejnych przystanków będą automatycznie przestawiać się na właściwe dane na drugim przystanku po powrocie autobusu na stałą trasę. Z tego powodu na wyświetlaczach SDIP na przystankach na obszarze objętym zmianami oraz bezpośrednio za nim przewidywane czasy odjazdów mogą różnić się od rzeczywistych. Na wyświetlaczach na trasach objazdowych nie będą wówczas pokazywane inne linie niż te normalnie kursujące danymi ulicami. Warto zatem zwracać szczególną uwagę na papierowe komunikaty rozwieszone na przystankach autobusowych.

Dane o ewentualnych opóźnieniach oraz lokalizacji poszczególnych autobusów można na bieżąco śledzić na stronie rkm.mzdik.radom.pl i w bezpłatnej aplikacji myBus. MZDiK prosi pasażerów o uwzględnienie możliwych utrudnień w kursowaniu autobusów miejskich podczas planowania podróży w podanych wyżej godzinach.

MZDiK apeluje do wszystkich uczestników ruchu o zachowywanie szczególnej ostrożności w tym rejonie i o stosowanie się do zmienionego oznakowania dróg bądź do poleceń wydawanych przez osoby uprawnione do kierowania tam ruchem.

Organizatorem uroczystości rocznicowych przed pomnikiem u zbiegu ulic 25 Czerwca i Żeromskiego jest Zarząd Regionu Ziemia Radomska NSZZ Solidarność.

- To miał być normalny dzień pracy i nauki. Stał się jednak niezwykłym dniem, w którym życie wielu z nas, uczestników tamtych wydarzeń, dramatycznie zmieniło swój bieg. Nie przypuszczaliśmy wtedy, że broniąc swojego prawa do godnego życia i pracy, będziemy bici i poniżani przez zomowców, dla których nasz ból i cierpienie było niczym. Za ten zryw wolności wysoką cenę zapłacili nie tylko robotnicy z radomskich zakładów, ale wszyscy mieszkańcy Radomia. Skutkiem nagonki, jaką zorganizowali komuniści po tych wydarzeniach, było skazanie Radomia i radomian na wykluczenie i pogardę - wspominał wydarzenia z 1976 r. Stanisław Kowalski, prezes Stowarzyszenia Radomski Czerwiec 76.

Droga do wolności

Prezydent Radomia Radosław Witkowski podkreślił natomiast, że wystąpienie robotników z Radomia zapoczątkowało proces przemian ustrojowych w Europie środkowo-wschodniej. - Radomski Czerwiec zaowocował powstaniem, krótko po proteście, jawnej opozycji w postaci Komitetu Obrony Robotników, a kolejne wydarzenia torowały już rozpoczętą drogę do wolności. Od kilku lat rocznice Czerwca 76 obchodzimy pod hasłem „Zaczęło się w Radomiu”. Jestem przekonany, że dzięki podejmowanym działaniom dziś nie musimy już upominać się o należne miejsce na kartach historii Polski i Europy. Dziś już chyba każdy wie, że właśnie tu, na ulicach Radomia, zaczęła się droga do wolności. Że radomianie to ludzie dzielni, którzy mieli odwagę wziąć swój los we własne ręce - mówił podczas uroczystości prezydent.

Uroczystość była też okazją do wręczenia odznaczeń. Medal Prezydenta Miasta Radomia za budowanie pozytywnego wizerunku miasta otrzymał Włodzimierz Dobrowolski, a  medal "Pro Bono Poloniae" Jerzy Kaczkowski, Andrzej Matysiak. Natomiast medal "Pro Patria" trafił do przewodniczącej Rady Miejskiej w Radomiu Kingi Bogusz, wiceprezydent Katarzyny Kalinowskiej oraz Martyny Kowalskiej, Tadeusza Kraski i Kazimierza Staszewskiego.

Wołali: mamy godność!

We mszy św. celebrowanej przez biskupa radomskiego Marka Solarczyka uczestniczyli m.in. parlamentarzyści, władze miasta i województwa mazowieckiego, przedstawiciele rządu. Prezydenta Andrzeja Dudę reprezentował minister w jego kancelarii Andrzej Dera. Po liturgii zostały odczytane listy od prezydenta Polski Andrzeja Dudy i premiera Mateusza Morawieckiego.

Podczas homilii biskup Solarczyk zaznaczył, że uczestnicy robotniczego protestu w czerwcu 1976 r. „nieśli dziedzictwo swojego świadectwa i pragnienia, aby w świecie, których ich otaczał, wobec wielu wyzwań i trudów, stali się świadkami i swoistymi obrońcami tego, co Bóg ofiarował człowiekowi”. - Oni tworzyli wspólnotę troski, stawali i wołali "my mamy godność!". Potem walczyli o to, aby nikt nie odebrał im wolności duszy i serca - mówił duszpasterz diecezji radomskiej.

kat, bdb

Zdjęcia: Łukasz Wójcik/UM Radom

Organizowany po raz trzeci w ramach rocznicy Radomskiego Czerwca'76 "Przystanek" cieszy się zawsze dużym zainteresowaniem. Na rodzinny festyn przychodzą całe rodziny. I pokolenia. Najstarsi doskonale pamiętają czas barów mlecznych, sklepów z artykułami na wagę (ale często także z pustymi półkami), rowerów składaków, maluchów czy komunikacji miejskiej, w której królowały autobusy zwane ogórkami. Młodsi mają zapewne mniej skojarzeń z tamtymi czasami, a najmłodsi z wielkim zainteresowaniem, dowiadują się, jak to w PRL było. Festyn odtwarza, ale bardziej w skrótowej i symbolicznej postaci, minione lata.

kat

Zdjęcia: Łukasz Wójcik/UM Radom

Radomianie bawili się znakomicie

Koncert "Radomska droga do wolności" odbył się w ramach obchodów 47. rocznicy radomskiego protestu robotników w czerwcu 1976 r. Toteż na widowni nie zabrakło uczestników tych historycznych wydarzeń, a przed samym koncertem prezydent Radomia Radosław Witkowski odznaczył Stowarzyszenie Radomski Czerwiec '76 kultywujące pamięć o wydarzeniach sprzed 47 lat medalem Bene Merenti Civitatis Radomienisis. W imieniu uhonorowanych przyjął je przewodniczący stowarzyszenia Stanisław Kowalski wraz ze współpracownikami.

Koncert na pl. Jagiellońskim zgromadził tłumy mieszkańców Radomia w różnym wieku. Wszyscy świetnie bawili się przy piosenkach Urszuli, która również wspominała swoje związki z Radomiem (była tu jako nastolatka w 1976 r. na imprezie w domu kultury, a jej nieżyjący już mąż Stanisław Zdybowski był radomianinem) oraz zespołu Dżem ze wspaniałym wokalistą Maćkiem Balcerem.

bdb

Zdjęcia: Łukasz Wójcik/UM Radom

Uroczyustości

Ulica 25 Czerwca będzie zamknięta dla ruchu pojazdów na odcinku od Curie-Skłodowskiej do Słowackiego, a ulica Żeromskiego - od Słowackiego do Młynarskiej (w obu przypadkach z warunkowym zachowaniem możliwości dojazdu do budynków zlokalizowanych przed miejscem uroczystości). Zalecane objazdy nieprzejezdnego skrzyżowania będą przebiegały w obu kierunkach ulicami Wodną, Zbrowskiego, Żeromskiego, Olszewskiego i Beliny-Prażmowskiego. Możliwe będzie ponadto omijanie tego rejonu ulicami Kelles-Krauza, Niedziałkowskiego, Żeromskiego i Słowackiego. Zamknięte odcinki jezdni będą przeznaczone w tym okresie tylko dla organizatorów i uczestników obchodów rocznicy wydarzeń Czerwca ’76.

Trasy objazdów dla autobusów będą przebiegały poniższymi ulicami (z możliwością wcześniejszego przywrócenia stałych tras w przypadku otwarcia jezdni po uroczystości).

Linia 1. W kierunku pętli Os. Południe: Zbrowskiego, Żeromskiego, Czachowskiego, Olszewskiego, 25 Czerwca, Sienkiewicza. W kierunku pętli Os. Gołębiów I: Sienkiewicza, 25 Czerwca, Olszewskiego, Żeromskiego (obok wiaduktu), Zbrowskiego.

Linia 3. W kierunku pętli Idalin: 25 Czerwca, Wodna, Zbrowskiego, Żeromskiego, Czachowskiego, Olszewskiego, 25 Czerwca, Sienkiewicza. W kierunku pętli Os. Michałów: Sienkiewicza, 25 Czerwca, Olszewskiego, Żeromskiego (obok wiaduktu), Zbrowskiego, Wodna, 25 Czerwca.

Linia 4. W kierunku pętli Firlej / Cmentarz: Słowackiego, 25 Czerwca, Sienkiewicza, Piłsudskiego, Traugutta, Żeromskiego, Malczewskiego, Warszawska. W kierunku pętli Os. Prędocinek: Warszawska, Malczewskiego, Wałowa, Lekarska, Tochtermana, Traugutta, Piłsudskiego, Sienkiewicza, 25 Czerwca, Słowackiego.

Linia 5. W kierunku pętli Pruszaków: Lubelska, Żeromskiego, Czachowskiego, Olszewskiego, 25 Czerwca, Sienkiewicza. W kierunku pętli Lotnisko Warszawa-Radom: Sienkiewicza, 25 Czerwca, Olszewskiego, Żeromskiego (obok wiaduktu i wiadukt), Lubelska.

Linia 6. W kierunku pętli Godów: 25 Czerwca, Wodna, Zbrowskiego, Żeromskiego, Czachowskiego, Olszewskiego, Beliny-Prażmowskiego. W kierunku pętli Milejowice / Kasztanowa lub Milejowice / Cerekiewska: Beliny-Prażmowskiego, Olszewskiego, Żeromskiego (obok wiaduktu), Zbrowskiego, Wodna, 25 Czerwca.

Linia 10. W kierunku pętli Wacyn / Osiowa: Zbrowskiego, Żeromskiego, Czachowskiego, Olszewskiego, 25 Czerwca, Sienkiewicza. W kierunku pętli Gołębiów / Fołtyn: Sienkiewicza, 25 Czerwca, Olszewskiego, Żeromskiego (obok wiaduktu), Zbrowskiego.

Linia 13. W kierunku pętli Wośniki / Szkoła lub Wośniki / Sadownicza: 25 Czerwca, Wodna, Zbrowskiego, Żeromskiego, Czachowskiego, Olszewskiego, Beliny-Prażmowskiego. W kierunku pętli Józefów / Szpital lub Firlej / Cmentarz: Beliny-Prażmowskiego, Olszewskiego, Żeromskiego (obok wiaduktu), Zbrowskiego, Wodna, 25 Czerwca.

Linia 18. W kierunku Nowej Woli Gołębiowskiej lub Kozłowa: Beliny-Prażmowskiego, Olszewskiego, Żeromskiego (obok wiaduktu), Zbrowskiego, Wodna, 25 Czerwca. W kierunku pętli Pruszaków (powrót z Nowej Woli Gołębiowskiej): 25 Czerwca, Wodna, Zbrowskiego, Żeromskiego, Czachowskiego, Olszewskiego, Beliny-Prażmowskiego.

Linia 19. Tylko kierunku pętli Malenice (trasa w kierunku pętli Obozisko bez zmian): Niedziałkowskiego, Żeromskiego, Słowackiego, 25 Czerwca, Sienkiewicza.

Linia 24. W kierunku pętli Długojów Górny lub Małęczyn Nowy: 25 Czerwca, Wodna, Zbrowskiego, Żeromskiego, Lubelska. W kierunku pętli Os. Michałów lub Józefów / Szpital: Lubelska, Żeromskiego, Zbrowskiego, Wodna, 25 Czerwca.

Na trasach objazdów będą obowiązywać wszystkie stałe przystanki, w tym nieczynny do tej pory przystanek Żeromskiego / Sienna (NŻ) 07 (obok wiaduktu - dla autobusów linii 1, 3, 5, 6, 10, 13 i 18). Uwaga! Ten przystanek będzie dla linii 10 obowiązywał w kierunku Gołębiowa, a nie w kierunku Wacyna, jak to było na standardowej trasie. Uruchomione zostaną następujące przystanki tymczasowe: Zbrowskiego / Żeromskiego 09 (w kierunku ulicy Żeromskiego) - tylko dla autobusów linii 24; Czachowskiego / Żeromskiego 01 (w kierunku ulicy Olszewskiego) - dla linii 1, 3, 5, 6, 10, 13, 18. Nieczynne będą w tym okresie następujące przystanki: 25 Czerwca / Kaufland 04 (w kierunku ulicy Żeromskiego), 25 Czerwca / Skłodowskiej-Curie 03 i 06 (w obu kierunkach), Żeromskiego / Czachowskiego 04 i 05 (w obu kierunkach), Żeromskiego / Słowackiego 02 (w kierunku ulicy 25 Czerwca).

Z powodu objazdów autobusy mogą w tym okresie jeździć z kilkuminutowymi opóźnieniami.

Uwaga! Ze względu na krótki okres obowiązywania tych korekt nie będą one uwzględnione w Systemie Dynamicznej Informacji Pasażerskiej (zapowiedzi kolejnych przystanków będą automatycznie przestawiać się na właściwe dane na drugim przystanku po powrocie danego autobusu na stałą trasę). Z tego powodu na wyświetlaczach na przystankach bezpośrednio za obszarem objętym tymi zmianami przewidywane czasy odjazdów mogą nieco różnić się od rzeczywistych.

MZDiK apeluje do wszystkich uczestników ruchu o zachowywanie szczególnej ostrożności w tym rejonie i o stosowanie się do zmienionego oznakowania dróg bądź do poleceń wydawanych przez osoby uprawnione do kierowania tam ruchem.

Organizatorem uroczystości rocznicowych przed pomnikiem u zbiegu ulic 25 Czerwca i Żeromskiego jest Zarząd Regionu Ziemia Radomska NSZZ Solidarność.

fot. Łukasz Wójcik/UM Radom

Po proteście robotniczym w 1976 r. kilkaset osób zostało zatrzymanych i brutalnie pobitych w organizowanych w aresztach i na komisariatach tzw. ścieżkach zdrowia. Wielu uczestników spontanicznej manifestacji jeszcze po latach odczuwało skutki udziału w proteście: nie mogli znaleźć pracy, cierpiały ich rodziny. "Karę" komunistyczne władze nałożyły także na samo miasto nie lokując tu nowych inwestycji i nie finansując rozwoju Radomia.

Zaczęło się w Radomiu

- Co roku kolejne rocznice tych wydarzeń obchodzimy pod hasłem „Zaczęło się w Radomiu”. Protest robotniczy w czerwcu 1976 roku jest bowiem uznawany za początek przemian ustrojowych w Europie środkowo-wschodniej. Radomski Czerwiec zaowocował powstaniem jawnej opozycji, a kolejne wydarzenia torowały już rozpoczętą drogę do wolności. Nie byłoby to jednak możliwe, gdyby nie przebudzenie polskiej inteligencji i jej poparcie dla protestujących robotników. Polacy zrozumieli wtedy, że aby wygrać trzeba budować wspólnotę. I to wyzwanie, które stoi przed nami wszystkimi każdego dnia. Pomimo różnic jakie nas dzielą, mamy obowiązek budować wspólnotę, która nikogo nie wyklucza - mówił podczas uroczystości prezydent Radomia Radosław Witkowski.

Prezydent podziękował też uczestnikom robotniczego protestu za odwagę, która pozwoliła uczynić niezwykle ważny krok ku pokonaniu komunistycznej władzy. - Odebraliśmy od was cenną lekcję. Lekcję uporu i odwagi, by wbrew propagandowym przekazom, którymi Polacy byli karmieni każdego dnia, przeciwstawiać się niesprawiedliwości. Pokazaliście, jak cenną wartością jest ludzka godność. Pokazaliście jak się o nią upominać i z tego miejsca, za tę naukę dziękuję - zwrócił się do uczestników protestu sprzed 46 lat Radosław Witkowski.

Uczyniono z nas warchołów

- Od tamtych wydarzeń minęło już 46 lat, ale dla nas, ludzi Czerwca, to tak, jakby to było wczoraj. Ten dzień pozostał w naszych sercach i umysłach na zawsze. Przez wiele lat starano się dyskredytować naszą historię. Uczyniono z nas chuliganów i warchołów. Jednak pomimo wysiłku komunistów, nie osiągnięto zamierzonego celu. A to dzięki zaangażowaniu wielu ludzi - najpierw przedstawicieli Komitetu Obrony Robotników, a później Solidarności – wspominał prezes Stowarzyszenia Radomski Czerwiec 76 Stanisław Kowalski.

Podczas obu uroczystości zostały złożone kwiaty przy tablicy pamiątkowej na ścianie gmachu Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych oraz przy Pomniku Ludzi Skrzywdzonych w związku z Robotniczym Protestem 25 czerwca 1976 roku.

W ramach obchodów, dziś wieczorem odbędzie się jeszcze widowisko muzyczne „Radomski Czerwiec Wolności” na Placu Jagiellońskim. Wystąpią: Krzysztof Cugowski z Zespołem Mistrzów oraz Kult. Początek o godz. 19.

W niedzielę odbędzie się natomiast piknik rodzinny „Przystanek PRL”, który będzie okazją do spotkania z bohaterami Czerwca 76.

kat, bdb

Jacek Hugo-Bader (fot. Tymoteusz Lekler)

To pokłosie ubiegłorocznych warsztatów zrealizowanych w ramach Free(RA)dom Festival „Wolność a samowolka. O sztuce reportażu. Warsztaty literackie i filmowe" oraz pokaz filmu dokumentalnego zrealizowanego na podstawie wspomnień uczestników Radomskiego Czerwca.

Gościem specjalnym wydarzenia będzie Jacek Hugo-Bader, znany dziennikarz i reportażysta.
Organizatorzy zapraszają  zarówno tych radomian, którzy pamiętają protest robotników, jak i nieco młodszych, dla których będzie to okazja do poznania historii najnowszej naszego miasta.

Wstęp wolny.