Jacek Malczewski "Autoportret. Wizja Ezechiela (fot. Materiały prasowe/DESA-Unicum).

... by Polska zmartwychwstała

W centrum obrazu Malczewski umieścił własną sylwetkę z pełną hieratyzmu twarzą. Artysta odziany jest w sybiracki szynel – rekwizyt znany z wielu jego obrazów, symbolizujący walkę o niepodległość Polski. Tuż za plecami malarza pojawia się górująca nad nim postać Chrystusa w koronie cierniowej. Pejzaż w tle to pole kości znane z przepowiedni Ezechiela. Temat proroka pojawia się na obrazach artysty kilkakrotnie, po raz pierwszy właśnie w 1914 roku. Wykorzystanie biblijnej historii jest symbolicznym odwołaniem do kolosalnych zniszczeń i pożogi I wojny światowej. W obrazach z tej serii nie brak jednak również nadziei na odzyskanie niepodległości przez Rzeczpospolitą. „Malujcie tak, by Polska zmartwychwstała” – miał mawiać Malczewski do swoich uczniów.

Te same upiory

Drugi z oferowanych autoportretów Malczewskiego pochodzi z 1920 roku, czyli pozornie nie odwołuje się już do rzeczywistości uciemiężonej przez obce narody Polski. Towarzyszą mu jednak nadal te same upiory, co kiedyś: dwie Erynie okrywające swoje głowy ciemnymi  chustami. Wielokrotnie pojawiające się na obrazach Malczewskiego mitologiczne postaci są na prezentowanym obrazie boginiami chaosu i wojny, które powrócić miały w niedalekiej przyszłości. Wcześniejszy, pochodzący z 1901 roku „Powrót z pól” jest przejawem fascynacji Malczewskiego życiem polskiej wsi. Chłopomania, zwana również ludomanią, była szeroko rozpowszechnionym nurtem pośród twórców na przełomie XIX i XX stulecia. Wieś jawiła się ówczesnym inteligentom jako Arkadia, kraina spokojna i nieskażona przez cywilizacyjne zatracenie społeczeństwa schyłku XIX stulecia.

Mazowsze jak ukraińskie stepy

Klimat południowego Mazowsza połączony z reminiscencjami wyjazdów na ukraińskie stepy znakomicie oddaje obraz „Kozak na koniu” z 1883 roku autorstwa Józefa Brandta, jednego z najbardziej utytułowanych twórców polskich drugiej połowy XIX wieku, nieformalnego przywódcy polskiej kolonii artystycznej w Monachium. Co ciekawe, na odwrocie wystawionej pracy znajduje się stempel monachijskiej Galerie Wimmer, która od wczesnego etapu kariery Brandta do przełomu XIX i XX wieku sprzedawała jego obrazy, głównie do Stanów Zjednoczonych.

Malczewski gwiazdą za miliony

Obrazy Jacka Malczewskiego należą do najbardziej poszukiwanych i najdroższych na polskim rynku sztuki, a mistrz symbolizmu ma na nim status niekwestionowanej gwiazdy. Do tej pory aż sześć jego dzieł uzyskało na aukcjach DESA Unicum cenę powyżej 1 mln zł. Najdrożej, za 4,8 mln zł sprzedane zostały w 2021 roku „Jasełka” z 1888 r. Również w ubiegłym roku za 3,6 mln zł kupiony został „Portret Stanisława Witkiewicza”. Trzecie miejsce z ceną 2,88 mln zł zajmuje słynny „Orfeusz i Eurydyka” z 1914 roku, z którego pochodzi także prezentowany na zbliżającej się aukcji „Autoportret. Wizja Ezechiela”. Monumentalne, przepełnione mistycyzmem i symbolizmem dzieło ma szanse stać się kolejnym rekordzistą.

Aukcja odbędzie się 9 czerwca. Wystawa zgromadzonych prac dostępna jest dla zwiedzających w siedzibie DESA Unicum w Warszawie przy ul. Pięknej 1A do 9 czerwca, od poniedziałku do piątku w godzinach 11-19, w soboty 11-16. Wstęp na ekspozycję jest bezpłatny.

kat