Książka Borysława Czyżaka pt. „Gruppa” Buntownicy sztuki" przybliża tło historyczne, przebieg kształtowania się, burzliwy okres istnienia i czasy po rozpadzie jednej z najważniejszych formacji artystycznych w Polsce, którą była warszawska „Gruppa” (1983-2002).

To opowieść pasjonata, stworzona w oparciu o wywiady, spotkania z uczestnikami kultowej ekipy, analizę istniejących dokumentów i dzieł, charakterystyka artystów, ich osobowości twórczych, wzajemnych relacji, konfrontacja postaw, opinii i prawd. Próba zrozumienia wyborów i decyzji, w efekcie odnalezienia odpowiedzi wyjaśniających fenomen popularności „Gruppy”, zarówno w okresie jej aktywności jak i w latach kolejnych. „Buntownicy sztuki” wpisują się do grona wartościowych pozycji poszerzających kanon opracowań dotyczących ważnego rozdziału w historii polskiej sztuki lat 80.  i aktualnych.

Borysław Czyżak (1965), doktor nauk fizycznych, absolwent Wydziału Fizyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Autor i współautor prac naukowych związanych z fizyką nadprzewodników i elektroniką. Konsultant w międzynarodowych firmach doradztwa strategicznego i organizacyjnego, autor publikacji o tematyce nadzoru właścicielskiego. Członek rad nadzorczych firm zaawansowanych technologicznie. Pasjonat i kolekcjoner polskiej sztuki współczesnej, autor publikacji o sztuce, absolwent studiów podyplomowych z zakresu historii sztuki nowoczesnej w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk.                    

„Gruppa”, formacja zawiązana w 1982 roku przez studentów i absolwentów Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Tworzyli ją: Ryszard Grzyb, Paweł Kowalewski, Jarosław Modzelewski, Włodzimierz Pawlak, Marek Sobczyk oraz Ryszard Woźniak. Początkowo współpracowali z nimi: Ewa Piechocińska, Małgorzata Rittersschild, Zdzisław Kwiatkowski i Maciej Wilski.

Tłem dla powstania „Gruppy”  były absurdy codzienności przełomu lat 70. i 80. ubiegłego wieku, burzliwa atmosfera „Festiwalu Solidarności”  i okres stanu wojennego. Rocznica wprowadzenia stanu wojennego wydawała się doskonałą okazją dla ich debiutu, doszło do tego z pewnym opóźnieniem. 14 stycznia 1983, w Pracowni Dziekanka odbył się wernisaż wystawy: „Las, góra, chmura”. Przez kolejne lata, do roku 1992, „Gruppa” zrealizowała kilkadziesiąt wystaw, akcji i innych wystąpień, w 1987 roku artyści wzięli udział w ósmej edycji festiwalu „documenta” w Kassel. Nawiązywali i identyfikowano ich z popularną na zachodzie falą Nowej Ekspresji. Figuratywne obrazy charakteryzujące się żywą kolorystyką, deformacją i prowokacyjną treścią, nawiązywały do napiętej sytuacji społeczno-politycznej w kraju. Bunt przeciwko represjom stanu wojennego, sprzeciw wobec stagnacji i nudzie sztuki postawangardowej, przełamywanie tabu, młodzieńcza afirmacja nieograniczonej wolności, upust emocji, absurd i groteska, anarchia i obsceniczność, wypełniały ich malarskie realizacje, performatywne wystąpienia, wiersze i teoretyczne teksty publikowane na łamach periodyku „Oj dobrze już”. W czerwcu 1989 roku pomalowali wspólnie ogrodzenie przy lokalu wyborczym „Solidarności”  na Placu Konstytucji w Warszawie. Tę akcję uważa się za symboliczny koniec historii „Gruppy”. W 1992 roku w „Zachęcie” miała miejsce ich podsumowująca wystawa. Po rozpadzie wszyscy artyści „Gruppy”  realizują działalność indywidualną.   

Ryszard Woźniak "Żądamy sztuki" (fot. Materiały prasowe/MCSW Elektrownia) 

Po wystawach Ryszarda Grzyba ("W samym środku życia jest malarstwo", 2023) i Pawła Kowalewskiego ("Porażka rozumu", 2024), Ryszard Woźniak zaproponuje publiczności wybór ponad 100 obrazów namalowanych na przestrzeni ostatnich 25 lat.

Tytułowym motywem przewodnim wydarzenia, spajającym jego elementy składowe, jest popularne miejsce rozrywki, lunapark, działający w warszawskiej dzielnicy Stegny-Rożek w latach 1995–1998, zamknięty na skutek poważnego wypadku. Nieczynne, porzucone obiekty infrastruktury i absurdalna atmosfera nieczynnego, poddawanego destrukcji wesołego miasteczka zainspirowały artystę do plastycznej refleksji, metaforycznej opowieści dotyczącej charakterystyki zachowań jednostek i grup społecznych wobec wyzwań i konsekwencji związanych z aspiracjami i obecnością Polski w strukturach Unii Europejskiej. Entuzjazm, oczekiwania, nadzieje, sceptycyzm, rozczarowanie, kwestionowanie sensu przynależności, osadzone w kontekstach społecznych i politycznych ostatniego ćwierćwiecza, stały się bazą dla twórczych rozstrzygnięć, uważnego i krytycznie obserwującego dynamicznie zmieniającą się rzeczywistość, artysty.

Wystawę określają prace premierowe i rzadko pokazywane, głównie w miejscach o lokalnym zasięgu. Ostatni, tytułowy, cykl jest w pełni premierowy. Na poziomie znaczeń wystawa wskazuje na językowy charakter sztuki obrazu, którą uprawia Ryszard Wożniak. Artysta koncentruje uwagę na obszarach języka kultury wizualnej, gdzie odnajduje kumulujące się i mieszające ze sobą różne rodzaje energii. Ich źródeł szuka w bliższej mu lub odleglejszej przeszłości. Obrazy ilustrują sposoby migracji toposów znaków i symboli z przeszłości do przyszłości, wskazują na ich ukrytą trwałość i językową aktualność oraz obecność we współcześnie komponowanych narracjach modernizacji. Ekspozycji towarzyszy obszerne wydawnictwo pod tym samym tytułem, zawierające teksty krytyczne, wywiad z artystą oraz reprodukcje dzieł prezentowanych na wystawie.

Ryszard Woźniak (1956) – malarz, performer, autor instalacji, teoretyk sztuki, pedagog. Studia na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (1976-1981). Dyplom w pracowni profesora Stefana Gierowskiego. Współtwórca formacji artystycznej Gruppa (1982-1992). Prace artysty znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Narodowego w Krakowie, Narodowej Galerii Sztuki Współczesnej Zachęta w Warszawie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Śląskim w Katowicach, Muzeum Górnośląskim w Bytomiu, Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, a także w Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu.

Zdjęcia: Materiały prasowe/MCSW Elektrownia)