Jakiego patrona zyska nowe rondo? (fot. MZDiK Radom)

Z inicjatywą w sprawie nadania nazwy rondu imienia Komitetu Obrony Robotników (KOR) wystąpiło Stowarzyszenie Radomianie dla Demokracji. Zaproponowało ono nazwę wskazując, że członkowie organizacji wierzą, że nadanie nazwy Komitetu Obrony Robotników rondu "godnie uczci tę kartę naszej wspólnej historii w toku – 50. rocznicy Radomskiego Czerwca".

Historia Radomia to KOR

Wnioskodawcy przypominają, że KOR powołany do życia we wrześniu 1976 r.oku, stanowi jeden z
fundamentów polskiej drogi do niepodległości. "Jego utworzenie było bezpośrednią odpowiedzią na
brutalne represje aparatu bezpieczeństwa wobec robotników protestujących w czerwcu 1976 roku –
w tym w sposób szczególny wobec mieszkańców Radomia" - czytamy w uzasadnieniu do projektu uchwały.

Stowarzyszenie Radomianie dla Demokracji uważa, że upamiętnienie KOR w tym konkretnym miejscu jest uzasadniony, ponieważ m.in. fundament tożsamości historycznej miasta, a Radom zajmuje centralne miejsce w genezie KOR. "To tutaj członkowie i współpracownicy Komitetu (m. in. Jan Józef
Lipski, Jacek Kuroń, czy mecenas Jan Olszewski) nieśli realną pomoc bitym, sądzonym i prześladowanym robotnikom, zapewniając im wsparcie prawne, finansowe oraz medyczne w czasach największej próby" - napisano w uzasadnieniu nadania imienia rondu.

Zdaniem Radomian Razem, uczynienie patronem ronda KOR będzie wyrazem i symbolem jedności ponad podziałami. "Komitet Obrony Robotników był prekursorem wielu ruchów wolnościowych. Skutecznie przełamał barierę strachu, jednocząc środowiska inteligenckie z robotniczymi w walce o wspólne dobro, co stało się wzorcem dla późniejszych przemian demokratycznych w Polsce" - brzmią kolejne zdania uzasadnienia.

Wnioskodawcy podkreślają także wartość edukacyjną i etyczną takiego aktu. "Historia Radomia i Komitetu Obrony Robotników jest nierozerwalna. Bez determinacji radomskich robotników nie byłoby impulsu do powstania tej organizacji, a bez odwagi jej twórców, powojenne losy wielu mieszkańców naszego miasta potoczyłyby się tragicznie" - zaznaczają Radomianie Razem.

Był kapelanem Garnizonu Radom. Zginął w Katyniu

Z inicjatywą w sprawie nadania nazwy rondu imienia księdza podpułkownika Edwarda Chomy
wystąpiła grupa siedmiu radnych. Poparł ją radomski oddział Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich. Przeciwwskazań nie zgłosił IPN.

Ks. ppłk Edward Choma urodził się 26 grudnia 1889 r. w Złoczowie. W 1909 r. zdał egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum w Złoczowie. Otrzymał sakrament święceń w sierpniu 1913 r. Posługiwał jako wikariusz w Bolechowie i Jazłowcu. W czerwcu 1916 r. został administratorem ekspozytury w Burakówce. Podczas I wojny światowej we wrześniu 1917 r. został powołany do cesarskiej i królewskiej armii i pełnił funkcję kapelana 105. szpitala polowego, a później posługiwał w 100 pułku piechoty. U kresu wojny, a na początku obrony Lwowa w trakcie wojny polsko-ukraińskiej zgłosił się jako ochotnik do wojsk polskich, został mianowany kapelanem III odcinka, później służył w 1pułku Strzelców Lwowskich. Od czerwca 1919 r. posługiwał w szeregach 4 Dywizji Piechoty do końca wojny polsko-bolszewickiej.

Wraz z tą jednostką powrócił do jej garnizonu we Włocławku. Został awansowany do stopnia starszego kapelana ze starszeństwem. Od października 1921 r. był kierownikiem Rejonu Duszpasterstwa Skierniewice. Od stycznia 1930 r. był administratorem parafii wojskowej w Słonimiu. Od lipca 1936 r. był administratorem parafii wojskowej w Radomiu i kapelanem Garnizonu Radom. Po wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 r. uczestniczył w polskiej wojnie obronnej jako kapelan 77 pułku piechoty. Po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 r. w nieznanych okolicznościach dostał się do niewoli radzieckiej. Był osadzony w obozie w Starobielsku, później w Kozielsku. Wiosną 1940 r. został rozstrzelany w Katyniu przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD, na mocy decyzji Biura Politycznego Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) z 5 marca 1940 r. i tam pogrzebany, gdzie od 28 lipca 2000 r. mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu.

Bożena Dobrzyńska

fot. Anna Wróblewska/ UM Radom

Uroczystość odbyła się przed budynkiem dworca, gdzie odsłonięto umieszczoną na elewacji gmachu pamiątkową tablicę poświęconą patronowi. W wydarzeniu wzięli udział m.in. Filip Chrzanowski, dyrektor pionu strategii PKP S.A., Łukasz Molenda, wiceprezydent Radomia i dr Adam Duszyk, historyk, radomski radny i inicjator nadania dworcowi kolejowemu Radom Główny im. Jana Blocha.

Zasłużony dla kolei

Patron dworca Radom Główny Jan Bloch - urodzony 24 czerwca 1836 r. w Radomiu (zmarł 7 stycznia 1902 r. w Warszawie) – to polski finansista i przemysłowiec, kupiec i właściciel domu bankowego, zasłużony dla kolei m.in. jako twórca istotnej dla rozwoju Łodzi Drogi Żelaznej Fabryczno-Łódzkiej – niewielkiego odcinka torów, który połączył Łódź z resztą kraju. To z jego inicjatywy powstała także bardzo ważna dla Radomia linia kolejowa łącząca Dęblin z Dąbrową Górniczą, która dla rozwoju miasta stała się tak zwanym żelaznym oknem na świat. Obecny zabytkowy dworzec kolejowy w Radomiu jest także częścią tej inwestycji.

Jan Bloch odnosił sukcesy również w wielu różnych dziedzinach, takich jak: bankowość, przemysł cukierniczy, spożywczy, leśny czy też w rolnictwie. Był także zaangażowanym działaczem społecznym i filantropem, m.in. współtworzył struktury ubezpieczeniowe dla pracowników kolei oraz wspierał działalność instytucji charytatywnych.

– Jan Bloch jest doskonałym przykładem pozytywistycznych działań, społecznika zaangażowanego w sprawy pracownicze oraz człowieka wielu talentów, który realizował się nie tylko w dziedzinie gospodarki i biznesu, ale przede wszystkim kolejnictwa. To wyjątkowa postać dla Radomia i nie jest przypadkiem, iż uroczystość nadania jego imienia dworcowi Radom Główny odbywa się dokładnie w 189. rocznicę urodzin patrona – mówił Dariusz Grajda, wiceprezes zarządu PKP.

Przede wszystkim wizjoner

Inicjatorom nadania radomskiemu dworcowi PKP imienia Jana Blocha dziękował wiceprezydent Łukasz Molenda. - Jan Bloch był nie tylko wybitnym finansistą i przemysłowcem, ale przede wszystkim wizjonerem, który już w XIX wieku rozumiał, że kolej to nie tylko transport, lecz krwiobieg nowoczesnego państwa. Wierzył, że postęp techniczny może służyć pokojowi. Łączył naukę, humanizm i troskę o losy narodów. Chcemy, by ludzie przechodzący w okolicach dworca przypominali sobie, że kolej w Polsce to nie tylko tory i pociągi. To też dziedzictwo ludzi mądrych, odważnych i dalekowzrocznych – podkreślał odsłaniając tablicę pamiątkową Łukasz Molenda.

Dworzec w Radomiu ma 140 lat

Dworzec kolejowy w Radomiu oddano do użytku 25 stycznia 1885 r. Gmach dworca został zaprojektowany przez Adolfa Schimmelpfenniga, warszawskiego architekta pochodzenia niemieckiego, projektanta dworców, pałaców i kościołów. Budynek powstał poza ówczesnymi granicami miasta na terenie wsi Prędocinek, a w 1899 r. teren ten został włączony do miasta. W lipcu 1915 r. dworzec został częściowo spalony przez wycofujące się wojska rosyjskie, a następnie ze zmianami odbudowany przez władze austriackie. W latach 1989-1992 przeprowadzono generalny remont dworca, podczas którego zmieniono układ wnętrza oraz dobudowano pawilon poczekalni. W latach 2011-2013 obiekt przeszedł kompleksową modernizację, dzięki której został dostosowany do nowoczesnych standardów obsługi podróżnych. Dworzec został dostosowany do potrzeb wszystkich pasażerów, także osób z niepełnosprawnościami i o ograniczonej mobilności.

kat, bdb

Zdjęcia: Anna Wróblewska/UM Radom

Dworzec będzie miał patrona

Uroczystość nadania imienia dworcowi odbędzie się we wtorek, 24 czerwca o godz. 11 na placu przed gmachem. każdy zatem zainteresowany może wziąć udział w tym wydarzeniu.   

Jan Gottlieb Bloch urodził się 24 czerwca 1836 r. w Radomiu, a zmarł 7 stycznia 1902 r. w Warszawie) to  polski finansista i przemysłowiec, „król kolei żelaznych”; twórca i budowniczy kilku ważnych w Rosji linii kolejowych, w tym „Drogi Żelaznej Fabryczno - Łódzkiej” – krótkiej, ale dla rozwoju Łodzi niezwykle istotnej.

Jak podaje Wikipedia: "Był symbolem epoki dojrzałego kapitalizmu, najbardziej bodaj reprezentatywnym przedstawicielem uformowanej już burżuazji polskiej. Pisano o nim po śmierci: najwybitniejsza i najciekawsza postać świata finansowego Warszawy końca XIX w., gwiazda pierwszej wielkości polskiej elity finansowej ostatnich dziesięcioleci XIX w."

Jan Bloch pracował od 15. roku życia, choć jego ojciec był właścicielem niewielkiej farbiarni wyrobów włókienniczych, która znajdowała się pierwotnie w Radomiu, a później w Warszawie. Zaczynał jako goniec w banku, potem był administratorem dóbr ziemskich na Podolu

Gdy miał 19 lat udał się do pracy w Petersburg. Pracował tam początkowo w młynie parowym, a następnie zajął się budową kolei jako przedsiębiorca, początkowo jako poddzierżawca, prowadząc roboty budowlane związane z linią warszawsko-petersburską, zbudował m.in. stację kolejową w Petersburgu. Prowadząc budowy kolejowe zdobył znaczny majątek, który pozwolił mu po powrocie do kraju założyć w 1862 własny dom bankowy. Ale nieco wcześniej postanowił wyjechać na jakiś czas za granicę, gdzie studiował na uczelniach niemieckich.

Po ślubie z Emilią Kronenberg Jan Bloch osiadł na stałe w Warszawie, kupił okazały dom i założył duży kantor bankowy. Od 1864 r. angażował swe kapitały w rozmaite przedsięwzięcia przemysłowe, m.in. w Warszawie kupił, przebudował i unowocześnił młyn parowy oraz zbudował piekarnię mechaniczną. Znaczny był udział Jana Blocha w przemyśle cukrowniczym – kupował i modernizował cukrownie.

Ale przez cały czas był czynnym przedsiębiorcą kolejowym, co było jego podstawową działalnością i dało mu ów wiele mówiący przydomek król kolei żelaznych. Bo też życie i działalność tego działacza gospodarczego i przedsiębiorcy przypadło na czasy największego rozkwitu budownictwa kolejowego w Rosji.

kat, bdb

Chodzi o teren położony pomiędzy ulicami: Henryka Sienkiewicza, Adama Mickiewicza i Bolesława
Prusa. Z inicjatywą w sprawie nadania nazwy dla placu wystąpiła Parafia Katedralna Opieki Najświętszej Maryi Panny w Radomiu. Ponadto - jak czytamy w uzasadnieniu do projektu uchwały - "proboszcz Parafii Katedralnej Opieki Najświętszej Maryi Panny w Radomiu, jako jej prawny reprezentant złożył oświadczenie, że w przypadku nadania nazwy patrona obiekt będzie pełnił dotychczasową funkcję, tj. ogólnodostępną".

"Propozycję nazwy wnioskodawca uzasadnił faktem, że pragnie upamiętnić i uhonorować ś.p. ks. bp Edwarda Materskiego w uznaniu Jego ogromnych zasług na rzecz miasta i diecezji radomskiej, jako jej pierwszego biskupa diecezjalnego" - napisano również w uzasadnieniu.

Nadanie nazwy dla placu nie wywoła skutków finansowych dla budżetu miasta, jak również kosztów i uciążliwości dla mieszkańców m. Radomia.

Komisja Kultury i Promocji Rady Miejskiej w Radomiu zaopiniowała wniosek pozytywnie.

bdb