fot. Materiały prasowe/RDPL Radom

Akcja jest prowadzona w Polsce, w tym na terenie Radomskiej Dyrekcji Lasów Państwowych. Ma na celu przeciwdziałanie i zwalczanie kłusownictwa oraz przejawów wszelkiego szkodnictwa łowieckiego, kontrolę legalności skupu i obrotu dziczyzną, egzekwowanie od osób trudniących się zbieraniem zrzutów poroży zachowań zgodnych z obowiązującymi przepisami.

- Strażnicy leśni będą sprawdzać, czy zbierający zrzuty poroży nie prowadzą poszukiwań na terenie rezerwatów przyrody i innych miejsc objętych ochroną oraz innych miejsc na które nie wolno wchodzić oraz czy swoim zachowaniem nie płoszą i nie niepokoją zwierzyny. Sprawdzą tereny leśne pod względem narzędzi kłusowniczych. Skontrolują także legalność skupu dziczyzny. Jak zawsze, zwrócą również uwagę na to, czy pozostali użytkownicy lasu nie łamią obowiązującego prawa - informuje Dorota Święcka z RDPL w Radomiu.

W działaniach Straż Leśną będą wspomagać policja i Państwowa Straż Łowiecka. W akcji wykorzystane zostanie także nowoczesne technologie, w tym m.in. fotopułapki i drony.

W poprzednim roku w wyniku akcji do sądu trafiły dwa wnioski o ukaranie, nałożono pięć mandatów karnych i 94 pouczeń. Przeprowadzono ponad 250 kontroli. W 119 przypadkach doszło do nieprawidłowości. Najwięcej z nich stanowił nielegalny wjazd pojazdami do lasu – 88 przypadki, w tym 1  nielegalny off-road. Co ważne, nie znaleziono narzędzi kłusowniczych, nie odnotowano przypadków umyślnego płoszenia i niepokojenia zwierzyny oraz nieprawidłowości w skupach dziczyzny.

Noszą je samce jeleniowatych

Poroże to twardy, kostny twór, który noszą samce krajowych jeleniowatych. Ma rolę reprezentacyjną – pozwala demonstrować siłę i możliwości reprodukcyjne. Bywa orężem do walki z rywalami. Po okresie godów w zasadzie przestaje być potrzebne i jest zrzucane. Pozbywanie się poroża i jego odrastanie to coroczny proces.

Jak tłumaczą leśnicy, zrzutami nazywamy poroże zrzucane co roku przez zwierzęta jeleniowate – sarny, łosie i jelenie. Te ostatnie pozbywają się poroża właśnie na przełomie lutego i marca. To gratka dla poszukiwaczy. Wielu zbiera je do własnych kolekcji, niektórzy na sprzedaż. Cena zaczyna się od kilkudziesięciu złotych za kilogram, a za największe okazy płaci się dwu-, trzykrotnie więcej. Z poroży wytwarza się oryginalne przedmioty użytkowe i galanterię.

Kiedy zbiór jest nielegalny?

Zgodnie z przepisami, zbiór zrzutów jest legalny, gdy poroże zostało znalezione na terenie lasu gospodarczego. Nie wolno zabierać poroża znalezionego na terenie rezerwatu przyrody i parku narodowego. Poszukiwacze nie powinni także naruszać zakazów wstępu obowiązujących w lasach. M.in. nie powinni zapuszczać się w młodniki do 4 m wysokości. Niedozwolone jest także tropienie i przeganianie zwierząt w celu zdobycia poroża.

Niestety cześć osób w pogoni za znaleziskami zachowuje się nieodpowiedzialnie. Przykładowo celowo tropiąc chmary jeleni, zmusza je do ciągłego przemieszczania się, a płoszona zwierzyna staje się często ofiarą kolizji z samochodami.

Tropienie quadem

Zdarzają się przypadki, gdy jelenie wypłaszane są petardami, a chciwy zbieracz „tropi” je quadem. Najprawdopodobniej taka właśnie była przyczyna tragedii w okolicach Ińska w zachodniopomorskim w lutym 2021 r. Wypłoszona chmara przeszło 30 jeleni weszła na zamarznięte jezioro. Lód nie wytrzymał i mimo ofiarnej akcji strażaków 18 zwierząt utonęło.

Celem nieetycznych zbieraczy są przede wszystkim jelenie. Samce posiadają okazałe poroże – jedna tyka może ważyć nawet 5 kg. W trudnych, zimowych warunkach, zwierzęta gromadzą się w duże stada. Tropienie takich chmar zwiększa szanse znalezienia zrzutów. Jednak ciągłe nękanie takich stad nie tylko osłabia i stwarza zagrożenie dla zwierząt. To również potencjalne zagrożenie dla kierowców.

kat, bdb

Zdjęcia: RDPL Radom

Jest okazały, ale groźny (fot. Hubert Ogar/ Nadleśnictwo Radom)

Leśnicy trzeci rok z rzędu pozyskali na ten cel pieniądze z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie.

Barszcz Sosnowskiego został sprowadzony do Polski w latach 50. XX w. do celów badawczych nad wykorzystaniem tej rośliny jako wydajnej paszy dla bydła. W latach 70. uprawiano ją niemal we wszystkich ośrodkach rolniczych w Polsce. - Niezależnie od miejsca uprawiania tej rośliny okazało się, że wartości paszowe są znacznie mniejsze, niż się początkowo spodziewano. Brak zainteresowania dalszą produkcją spowodował, że barszcz Sosnowskiego wymknął się z kontrolowanej produkcji rolnej i przeniknął do naturalnego środowiska. Tam przez wiele lat, bez żadnego nadzoru, powiększał swój obszar występowania, nie zwracając na siebie uwagi do momentu, kiedy stał się realnym zagrożeniem - tłumaczy Hubert Ogar z Nadleśnictwa Radom.

Wysoki na 3,5 m

Barszcz Sosnowskiego jest rośliną dwuletnią, dorastającą nawet do 3,5 m wysokości. W pierwszym roku wytwarza rozetę liściową, w drugim wypuszcza pęd nasienny zakończony dużym kwiatostanem w formie pokaźnego baldachu o średnicy nawet do 70 cm. Po wydaniu nasion roślina zamiera. Niektóre rośliny nie wypuszczają kwiatostanu w drugim roku i stają się rośliną wieloletnią. Liście wyrastające z rozety są duże i mogą osiągać nawet 2 m długości. Korzeń palowy wrasta do 2 m w głąb ziemi, w górnej części jest silnie rozgałęziony. Na przełomie maja i czerwca drugiego roku wyrasta łodyga, zakończona kwiatostanem z białymi kwiatami. Nasiona dojrzewają w drugiej połowie lipca i mają zdolność kiełkowania do czterech lat. Młode siewki barszczu Sosnowskiego są bardzo podobne do siewek barszczu zwyczajnego (gatunku rodzimej flory). Najkorzystniejszym siedliskiem dla barszczu Sosnowskiego są miejsca wilgotne w pobliżu cieków wodnych – brzegi rowów melioracyjnych, kanałów odprowadzających wodę, brzegi rzek czy oczek wodnych.

Niebezpieczny olbrzym…

Leśnicy zwracają uwagę, że choć barszcz Sosnowskiego zachwyca i przyciąga uwagę swoją majestatycznością, stwarza jednak wielkie zagrożenie – wytwarza olejki eteryczne, w którego składzie znajdują się powodujące oparzenia furanokumaryny. Olejki zawierające te związki tworzą naturalną ochronę rośliny przed owadami i patogenami, i mogą znajdować się w każdej części rośliny – łodydze, liściach czy kwiatach. - Związki te są bardzo niebezpieczne dla ludzi, bo kontakt z nimi powoduje oparzenia II, a nawet III stopnia. Przy wysokiej temperaturze powietrza wystarczy tylko znaleźć się w pobliżu rośliny, by doznać poparzeń, bo niebezpieczne związki wydostają się na zewnątrz w formie oprysku. Co ważne, objawy poparzenia mogą pojawić się dopiero po kilkunastu do kilkudziesięciu minut, co sprawia, że zagrożenie nie jest zauważalne od razu. Kontakt z tą rośliną jest szczególnie niebezpieczny dla dzieci i alergików - tłumaczy Hubert Ogar.

U zwierząt spożywanie zielonych części barszczu Sosnowskiego może powodować biegunkę, krwotoki wewnętrzne, a także stan zapalny układu pokarmowego. Nieodosobnionymi przypadkami są również oparzenia zewnętrzne.

Zagrożenia dla innych roślin

Występowanie tego gatunku powoduje dużą degradacje środowiska przyrodniczego. W miejscach pojawienia się barszcz Sosnowskiego szybko staje się rośliną dominującą, zatrzymuje dostęp do światła innym roślinom, uniemożliwia i utrudnia jej rozwój. Wegetacja barszczu zaczyna się bardzo wcześnie, co powoduje eliminację roślin o późniejszym rozwoju wegetatywnym. Barszcz Sosnowskiego ekspansywnie zasiedla nowe miejsca i tworzy tym samym całe zwarte powierzchnie.

Roślina ta staje się coraz bardziej uciążliwa także w terenach leśnych, do których coraz częściej wkracza. Pojawiając się w młodym pokoleniu lasu, powoduje swoim szybkim wzrostem zacienienie młodych drzewek, które nie są w stanie w krótkim czasie wybić się ponad te rośliny. W konsekwencji drzewka giną – tracone jest bezpowrotnie najmłodsze pokolenie lasu.

Zwalczanie barszczu Sosnowskiego

W rejonie działania RDPL (część województwa mazowieckiego i świętokrzyskiego) największa powierzchnia występowania barszczu Sosnowskiego znajduje się na terenie Nadleśnictwa Radom, które od 2021 r. realizuje program „Zwalczanie barszczu Sosnowskiego”. - Ma on na celu zwalczanie i usuwanie istniejących stanowisk barszczu oraz zapobieganie rozprzestrzenianiu się tego gatunku na nowe tereny. Przedsięwzięcie ma doprowadzić do całkowitego wyeliminowania barszczu Sosnowskiego - zaznacza Ogar.

Rozpoczęcie realizacji programu było możliwe dzięki wsparciu finansowemu Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie w wysokości 75 proc. całości kosztów. W tym roku Nadleśnictwo Radom ponownie otrzymało dofinansowanie na realizację zadania dotację w kwocie prawie 14 tys. zł.

- W 2021 r. przeprowadzona została inwentaryzacja miejsc występowania barszczu Sosnowskiego. Takie miejsca zostały stwierdzone w leśnictwie Łaziska na 13 wydzieleniach – wzdłuż cieków wodnych, przeważnie były to osobniki pojedyncze i niewielkie kępy. Łączna powierzchnia na jakiej występuje barszcz Sosnowskiego w Nadleśnictwie Radom to 1,35 ha. Te dane posłużyły do opracowania planu działania - informuje Hubert Ogar. Będą to czterokrotne w ciągu roku etapy zwalczania, polegające na przemiennym mechanicznym wykaszaniu roślin i po dwóch, trzech tygodniach stosowaniu zabiegów z użyciem środków ochrony roślin. W tym roku zostały wykonane już dwa z czterech zaplanowanych na 2023 r. zabiegów zwalczania barszczu Sosnowskiego.

Do wykonania tych czynności została wyłoniona specjalistyczna firma. Wszystkie prace odbywają się pod nadzorem Służby Leśnej.

oprac. bdb

fot. RDPL Radom

W drugiej połowie września strażnicy leśni wraz z terenowymi pracownikami nadleśnictw, policją i strażą łowiecką uczestniczyli w ogólnopolskiej akcji „Jesień 22”. Jak informuje Beata Okulińska z zespołu promocji i mediów RDPL na terenie nadleśnictw tej Dyrekcji brało w niej udział 64 strażników leśnych. Wspólnie z pozostałymi służbami przeprowadzili 270 kontroli, podczas których wykryli 573 nieprawidłowości. Wśród niewłaściwych zachowań najwięcej było przypadków nielegalnego wjazdu pojazdami do lasów – aż 417, w tym jeden przypadek tzw. nielegalnego off-roadu. W dalszej kolejności wykryto przypadki zaśmiecania lasu – 17. Aż 16 z nich dotyczyło wędkarz, łowiących ryby w zalewie Siczki. Ponadto strażnicy leśni wykryli pięć przypadków nielegalnego wyrębu drzewa. Wartość skradzionego w ten sposób drewna wyceniono na prawie 1 tys. zł.

Łoś pozbawiony głowy

Stwierdzono też dwa przypadki kłusownictwa. - Do jednego z nich doszło w leśnictwie Stróża w Nadleśnictwie Ostrowiec Świętokrzyski. Podczas pełnienia obowiązków służbowych podleśniczy znalazł na zrębie tuszę łosia pozbawioną głowy. Zwierzę zostało prawdopodobnie postrzelone. O sprawie została poinformowana policja. Do drugiego zdarzenia doszło w leśnictwie Rajec w Nadleśnictwie Radom – tu pracownik znalazł zastrzelonego łosia. Ta sprawa również została zgłoszona policji - zapewnia Okulińska.

W ramach akcji „Jesień 22” strażnicy kontrolowali również środki transportu przewożące drewno oraz składowanie drewna. Wykryli jeden przypadek niewłaściwego przewozu drewna. Stosunkowo mała liczba kradzieży drewna, kłusownictwa i niszczenia mienia pokazuje skuteczność strażników leśnych w walce ze szkodnictwem leśnym - podkreślają leśnicy.

kat, bdb

fot. RDLP w Radomiu

- Złodzieje stroiszu niszczą przede wszystkim młode jodełki, często ogołacając je z niemal wszystkich gałązek. Tak uszkodzone drzewko w najlepszym razie będzie się regenerować przez kilka sezonów, jednak często z braku aparatu asymilacyjnego obumiera. Proceder ten jest szczególnie dotkliwy dla jodłowych młodników w lasach świętokrzyskich, małopolskich i podkarpackich, gdzie jodła występuje pospolicie. Oznacza to, że większość nielegalnie pozyskanego stroiszu w Polsce pochodzi właśnie z wymienionych regionów, w pozostałych bowiem ten gatunek drzew jest rzadki lub nie występuje wcale - wyjaśnia Edyta Nowicka, rzeczniczka Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Radomiu. Jak dodaje, jodła występuje też w składzie drzewostanów niemal całej RDLP.

Kradną w Puszczy Kozienickiej

Przypadki kradzieży gałęzi jodłowych zdarzają się również w Puszczy Kozienickiej. Tu udział jodły wynosi nieco ponad 3 proc. i rośnie – leśnicy wzbogacają skład gatunkowy drzewostanów sadząc ją pod osłoną, a tam, gdzie jodły jest już w składzie, inicjują odnowienie naturalne. Szczególnie dotkliwe są przypadki dewastacji drzewostanów jodłowych w miejscach, gdzie została ona podsadzona z myślą o przebudowie drzewostanów, tak by były one odporniejsze i bardziej różnorodne.

- Jeden metr przestrzenny stroiszu jodłowego to zwykle około 600 do 1000 gałązek! By przygotować taką partię jedliny, złodzieje niszczą nawet kilkanaście arów gęstego odnowienia jodłowego. Dzieje się tak pomimo oferty sprzedaży stroiszu przez większość jednostek Lasów Państwowych na południu kraju. W wielu nadleśnictwach celowo planuje się zabiegi hodowlane w drzewostanach jodłowych na okres przedświąteczny. Okazuje się jednak, że dla odbiorców hurtowych korzystniejszy jest zakup gałązek pozyskiwanych z najmłodszych drzewek cechujących się delikatniejszymi gałązkami, których znacznie więcej mieści się w metrze przestrzennym niż z gałęzi starszych drzew wycinanych legalnie w ramach zabiegów hodowlanych - wyjaśnia rzeczniczka RDPL w Radomiu.

Leśnicy patrolują

Przeciwdziałając szkodom w okresie przed Wszystkimi Świętymi oraz przed świętami Bożego Narodzenia leśnicy prowadzą całodobowe patrole w okolicach narażonych na kradzieże. - W tym okresie intensywna jest też współpraca z jednostkami policji, straży miejskiej, straży łowieckiej i inspekcją transportu drogowego. Organizowane są wspólne akcje i patrole, w tym skierowane głównie na kontrolę punktów sprzedaży stroiszu - sprawdzane są dokumenty potwierdzające legalność pochodzenia oferowanego towaru. Mimo nagłaśniania problemu Straż Leśna stwierdza corocznie kilkadziesiąt przypadków nielegalnego pozyskiwania gałązek - podkreśla  Nowicka.

Strażnicy dla wykrycia sprawców niszczenia odnowień jodłowych posługują się również kamerami. Przestępcy ujęci na gorącym uczynku muszą się liczyć z karami. Mandat za kradzież stroiszu wynosi do 500 zł, sprawy często są także kierowane do sądu.

W 2020 roku na terenie nadleśnictw RDLP w Radomiu odnotowano 67 przypadków kradzieży stroiszu, w czasie których skradziono 112 mp gałęzi jodłowych, a w 2021 r. odnotowano ich 50 – skradziono 112 mp.

- Kupując wiązankę lub wieniec na grób swoich bliskich, czy inne ozdoby na bazie roślin leśnych, warto zapytać o pochodzenie gałązek i innych elementów, z których została zrobiona. Uczciwy nabywca otrzymuje w nadleśnictwie odpowiedni dokument potwierdzający legalność zakupu - radzą leśnicy.

kat, bdb

fot. Materiały prasowe/RDPL Radom

Corocznie w okresie wiosenno-letnim powraca temat niebezpieczeństwa ze strony "najeźdźcy z Kazachstanu". - Choć roślina ta swoim wyglądem i rozmiarami imponuje, to stwarza niebezpieczeństwo dla ludzkiego zdrowia. Mowa tu o barszczu Sosnowskiego, który stanowi także realne zagrożenie dla rodzimej flory i fauny - wyjaśnia Edyta Nowicka, rzeczniczka Regionalnej Dyrekcji lasów Państwowych w Radomiu.

Wymknął się spod kontroli

Barszcz Sosnowskiego został sprowadzony do Polski w latach 50. XX w. do celów badawczych nad wykorzystaniem tej rośliny jako wydajna pasza dla bydła. W latach 70. uprawiano ją niemalże we wszystkich ośrodkach rolniczych, w szczególności na Podhalu, Podkarpaciu i podgórzu Sudeckim, a także na Mazowszu na gruntach PGR w Łaziskach. - Niezależnie od miejsca uprawiania tej rośliny okazało się, że wartości paszowe są znacznie mniejsze niż się początkowo spodziewano. Brak zainteresowania dalszą produkcją spowodował, że barszcz Sosnowskiego wymknął się z kontrolowanej produkcji rolnej i przeniknął do naturalnego środowiska. Tam przez wiele lat bez żadnego nadzoru kolonizował nowe miejsca i powiększał swój obszar występowania, nie zwracając zbytnio na siebie uwagi do momentu, kiedy stał się realnym zagrożeniem - informuje Nowicka.

Kilka słów o barszczu Sosnowskiego

Barszcz Sosnowskiego jest rośliną dwuletnią, dorastająca nawet do 3,5 m wysokości. W pierwszym roku wytwarza rozetę liściową, a w drugim zaś wypuszcza pęd nasienny zakończony dużym kwiatostanem w formie pokaźnego baldachu, o średnicy nawet do 70 cm, po wydaniu nasion roślina zamiera. Niektóre rośliny nie wypuszczają kwiatostanu w drugim roku i stają się rośliną wieloletnią. Liście wyrastające z rozety są duże i mogą osiągać nawet 2 m długości. Korzeń palowy wrastający do 2 m w głąb ziemi, w górnej części jest silnie rozgałęziony. Na przełomie maja i czerwca drugiego roku wyrasta łodyga, zakończona kwiatostanem z białymi kwiatami. Nasiona dojrzewają w drugiej połowie lipca i mają zdolność kiełkowania do czterech lat. Młode siewki barszczu Sosnowskiego są bardzo podobne do siewek barszczu zwyczajnego (gatunki rodzimej flory).  - Najkorzystniejszym siedliskiem występowania barszczu Sosnowskiego są wszelakie miejsca wilgotne w pobliżu cieków wodnych. Brzegi rowów melioracyjnych, kanałów odprowadzających wodę, brzegi rzek czy oczek wodnych są idealnym miejscem występowania tej rośliny, która z łatwością rozprzestrzenia się wzdłuż tych cieków wodnych kolonizując i zajmując nowe tereny. Dodatkowo wydzielane substancje parzące czynią z tego olbrzyma roślinę bardzo niebezpieczną - tłumaczy rzeczniczka RDPL.

Niebezpieczny olbrzym

Choć barszcz Sosnowskiego zachwyca i przyciąga uwagę swoją majestatyczną wielkością – zapewne jest największą roślina zielną występującą w Polsce – to równie wielkie stwarza zagrożenie. Oprócz dużych rozmiarów wygrywa bezkonkurencyjnie w walce o miejsce, światło i wodę, a także wytwarza niezwykle parzące olejki eteryczne, które powodują bolesne oparzenia skóry.

- Największym zagrożenie ze strony barszczu Sosnowskiego stanowią wydzielane przez wszystkie części tej rośliny olejki eteryczne, zawierające związki kumarynowe (furanokumaryny). Olejki te tworzą naturalną ochronę rośliny przed owadami i patogenami, które w zależności od pory roku zmieniają się co do intensywności. Związki te są bardzo niebezpieczne dla ludzi i w kontakcie z ludzką skórą przy świetle słonecznym powodują oparzenia II, a nawet III stopnia, a także zapalenie spojówek. Zapalenie skóry, powstające pęcherze i trudno gojące się rany z pozostającymi bliznami to efekt kontaktu z barszczem - objaśnia Edyta Nowicka. Jak dodaje, działanie tych związków jest potęgowane przy wysokiej temperaturze i wilgotności powietrza. Przy bezpośrednim kontakcie z barszczem Sosnowskiego objawy poparzenia pojawiają się od kilkunastu do kilkudziesięciu minut, co sprawia, że roślina ta jest jeszcze bardziej niebezpieczna dla osób, które miały kontakt z nią w perspektywie dłuższego czasu. Kontakt z tą rośliną jest szczególnie niebezpieczny dla dzieci i alergików.

Kolejne niebezpieczeństwo jakie barszcz stwarza w kompleksach leśnych to zagrożenie dla osób korzystających rekreacyjnie z lasów. Coraz prężniej rozwijająca się turystyka i aktywność leśna, związane z tym pojawianie się nowych szlaków turystycznych i większa penetracja lasów przez społeczeństwo, zwiększa ryzyko kontaktu z barszczem Sosnowskiego, a tym samym  niebezpieczeństwo oparzenia.

Zagrożenia dla zwierząt i innych roślin

Z kolei spożywanie zielonych części barszczu Sosnowskiego przez zwierzęta może spowodować biegunkę, krwotoki wewnętrzne, a także stan zapalny układu pokarmowego. Nieodosobnionymi przypadkami są także oparzenia zewnętrzne.

Występowanie tego gatunku powoduje dużą degradacje środowiska przyrodniczego. W miejscach pojawienia się szybko staje się rośliną dominującą, zatrzymuje dostęp do światła innym roślinom występującym w pobliżu, uniemożliwia i utrudnia rozwój flory. Wegetacja barszczu zaczyna się bardzo wcześnie, dzięki temu eliminuje rośliny o późniejszym rozwoju wegetatywnym. Barszcz Sosnowskiego ekspansywnie zasiedla nowe miejsca i tworzy tym samym całe zwarte powierzchnie.

Roślina ta staje się coraz bardziej uciążliwa także w terenach leśnych, do których ekspansywnie wkracza. Barszcz pojawiając się w młodym pokoleniu lasu, powoduje swoim szybkim wzrostem zacienienie młodych drzewek, które nie są w stanie w krótkim czasie wybić się ponad te rośliny. W konsekwencji drzewka giną i wypadają – tracone jest bezpowrotnie najmłodsze pokolenie lasu. 

Zwalczanie barszczu Sosnowskiego – dla ludzi, lasu i przyrody

Na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Radomiu stanowiska barszczu Sosnowskiego zostały zinwentaryzowane w trzech nadleśnictwach: Radom, Jędrzejów i Daleszyce. Prowadzone jest zwalczanie tej rośliny.

Największa powierzchnia występowania barszczu Sosnowskiego znajduje się na terenie Nadleśnictwa Radom, które mając na względzie nasilające się niebezpieczeństwo ze strony coraz szerszego rozprzestrzeniania się na terenach leśnych, w bieżącym roku rozpoczęło program „Zwalczanie barszczu Sosnowskiego”. Program ten ma na celu zwalczanie i usuwanie istniejących stanowisk barszczu oraz dalsze zapobieganie rozprzestrzenianiu się tego gatunku na nowe tereny. Całe przedsięwzięcie prowadzi do całkowitego wyeliminowania rośliny inwazyjnej, która ma negatywne oddziaływania na florę, faunę gatunków rodzimych oraz dla zdrowia.

kat

Fot. Materiały prasowe/Paweł Zawisza, Straż Leśna Nadleśnictwa Radom

- Uszkodzenia młodych jodeł pod względem przyrodniczym są mocno dotkliwe. Poważny ubytek powierzchni asymilacyjnej powoduje opóźnienie wzrostu i rozwoju drzew, podatność na szkodniki i choroby i w konsekwencji zamieranie - wyjaśnia Hubert Ogar, rzecznik prasowy Nadleśnictwa Radom.

Los jodeł pod znakiem zapytania

W ciągu ostatniego czasu to kolejna tak duża kradzież stroiszu. W ubiegłym roku na początku grudnia w leśnictwie Jedlnia Straż Leśna udaremniła wywóz ponad 120 powiązanych wiązek gałązek jodłowych stanowiących ponad 3 m przestrzennych stroiszu. Zostało zniszczonych ponad kilkaset młodych drzewek jodłowych. Drzewka te zostały dotkliwie uszkodzone (na większości boczne gałązki zostały w całości odcięte, a na drzewkach pozostał jedynie pęd główny). Los młodych jodeł stanął pod znakiem zapytania.

Podobna kradzież miała miejsce na początku lipca 2020 roku w leśnictwie Janiszew. Wówczas leśniczy w nocy udaremnił złodziejom wywiezienie stroiszu. Złodzieje uciekli z miejsca zdarzenia pozostawiając po kradzieży przygotowany stroisz i zniszczony drzewostan jodłowy.

W jednym metrze przestrzennym stroiszu jodłowego jest średnio około 700 gałązek. Podczas lipcowej i grudniowej kradzieży mogło być odciętych ponad 2 800 gałązek, zniszczona została znaczna powierzchnia młodego drzewostanu jodłowego.

Chcesz kupić? Zgłoś się do nadleśnictwa

Aby ograniczyć kradzieże stroiszu nadleśnictwo planuje prace hodowlane w taki sposób, aby w okresach świątecznych jedlina była dostępna dla osób chcących zakupić w sposób legalny świeże i pachnące gałązki jedliny. - Jeśli chcemy kupić jedlinę, powinniśmy zgłosić się do nadleśnictwa, które sprzedaje gałęzie drzew iglastych (stroisz) z powierzchni, na których prowadzone są zabiegi pielęgnacyjne i pozyskiwane jest drewno. Taki stroisz pochodzi z planowych cięć oraz pozyskany jest bez szkody dla lasu - radzi Hubert Ogar.

Leśnicy apelują do wszystkich użytkowników terenów leśnych, aby widząc dziwnie zachowujące się osoby w lesie np. przy młodych drzewkach jodłowych, zgłaszali ten fakt do leśniczego, straży leśnej lub biura nadleśnictwa.

kat, bdb

Fot. RDPL Radom

W 2020 roku, jak wynika z danych Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej, odnotowano 128 754 pożarów, wśród których były 41 tys. 713 pożary traw na łąkach i nieużytkach rolnych, co stanowiło ponad 36 proc. wszystkich pożarów w Polsce.

Najczęściej do pożarów traw dochodzi na przełomie marca i kwietnia. Z danych Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej wynika, że w 2020 r. w tym okresie doszło do ok. 67 proc. wszystkich pożarów traw.

Należy podkreślić, że pożar nieużytków to nie tylko straty dla przyrody, ale stanowią one także zagrożenie dla ludzi. W ubiegłym roku podczas takich pożarów rannych zostało 54 osoby, natomiast w 2019 r. było 10 ofiar śmiertelnych oraz 140 rannych.

- Wbrew obiegowej opinii pożar łąki nie użyźni gleby, a wręcz odwrotnie – wyjałowi ją. Cenne rośliny wyginą, a najszybciej odrosną chwasty. Zdaniem naukowców, wypalanie traw to najgorszy sposób przygotowania łąki do wegetacji - wyjaśnia Dorota Święcka z zespołu ds. promocji i mediów Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Radomiu. Jak tłumaczy, gleba się wyjaławia, gdyż zostaje wstrzymany rozkład resztek roślinnych, ulega zahamowaniu asymilacja azotu z powietrza. Od palącego się poszycia gleby, może zapalić się również podziemna warstwa torfu. Pożar torfu jest wyjątkowo trudny do ugaszenia, zdarza się, że trwa nawet kilka miesięcy. Ponadto łąka po pożarze regeneruje się przez kilka lat, natomiast odtworzenie pokładów torfu wymaga wielu wieków.

Groźne dla fauny i flory

Pożary traw powodują spustoszenie dla flory i fauny. - Niszczone są miejsca lęgowe wielu gatunków gnieżdżących się na ziemi i w krzewach. Palą się również gniazda już zasiedlone, a zatem z jajkami lub pisklętami, np. tak lubianych przez nas wszystkich skowronków. Dym uniemożliwia pszczołom i trzmielom oblatywanie łąk. Owady giną w płomieniach, co powoduje zmniejszenie liczby zapylonych kwiatów, a w konsekwencji obniżenie plonów roślin - opisuje Święcka.

Giną także zwierzęta domowe, które przypadkowo znajdą się w zasięgu pożaru (tracą orientację w dymie, ulegają zaczadzeniu). Dotyczy to również dużych zwierząt leśnych, takich jak sarny, jelenie czy dziki. Płomienie niszczą miejsca bytowania zwierzyny łownej, m.in. bażantów, kuropatw, zajęcy, a nawet saren.

W płomieniach lub na skutek podwyższonej temperatury ginie wiele pożytecznych zwierząt kręgowych: płazy (żaby, ropuchy, jaszczurki), ssaki (krety ryjówki, jeże, zające, lisy, borsuki, kuny, nornice, badylarki, ryjówki i inne drobne gryzonie).

Przy wypalaniu giną mrówki. Jedna ich kolonia może zniszczyć do 4 mln szkodliwych owadów rocznie. Mrówki zjadając resztki roślinne i zwierzęce ułatwiają rozkład masy organicznej oraz wzbogacają warstwę próchnicy, „przewietrzają” glebę. Podobnymi sprzymierzeńcami w walce ze szkodnikami są biedronki, zjadające mszyce.

Ogień uśmierca wiele pożytecznych zwierząt bezkręgowych, m.in. dżdżownice (które mają pozytywny wpływ na strukturę gleby i jej właściwości), pająki, wije, owady (drapieżne i pasożytnicze). 

- Niestety, zdarza się, że ogień z łąk przenosi się na pobliskie lasy. Niszcząc młode drzewa, a te dojrzałe i starodrzewy poważnie uszkadzając. Każdego roku dochodzi do kilkunastu tego typu pożarów. Coraz cieplejsze i suchsze wiosny powodują, że to potencjalne niebezpieczeństwo coraz bardziej przekłada się na realne. - zaznacza Dorota Święcka.

Pożary traw z uwagi na ich charakter i zazwyczaj duże rozmiary, angażują dużą liczbę strażaków. Strażacy, zaangażowani w gaszenie pożarów traw nieużytków, w tym samym czasie mogą być potrzebni w innym miejscu.

Kary za wypalanie traw

Wypalanie traw jest zabronione! Grożą za to wysokie kary, nawet do 5 tys. zł, a w przypadkach, kiedy zagrożone jest mienie lub życie – od 1 roku do 10 lat pozbawienia wolności. Za wypalanie traw grożą, oprócz kar nakładanych np. przez policję czy prokuraturę, także dotkliwe kary finansowe nakładane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w postaci zmniejszenia od 5 do 25 proc., a w skrajnych przypadkach nawet odebrania, należnej wysokości wszystkich rodzajów dopłat bezpośrednich za dany rok.

- Leśnicy już rozpoczęli dyżury w punktach alarmowo-dyspozycyjnych. To właśnie tam monitorowane jest zagrożenie pożarowe, wilgotność ściółki, a dyżurujący koordynuje również pracę służb przeciwpożarowych jednostki - zaznacza Święcka. Jak dodaje, na szczęście w tym roku na przełomie zimy i wiosny nie odnotowano dużej liczby pożarów lasów. O tej porze w 2020 roku od początku roku odnotowano 125 pożary lasów. Natomiast w lasach będących w zarządzie Lasów Państwowych pożary gaszono 31 razy.

Od lat na ochronę przeciwpożarową Lasy Państwowe wydają około 100 mln zł.

Najczęściej to podpalenia

Niestety, nadal głównymi przyczynami powstawania pożarów lasu są podpalenia. Średnio każdego roku aż 40 proc. pożarów zostało wywołanych przez ludzi.

Lasy Państwowe od wielu lat rozbudowują system przeciwpożarowy. Na terenie nadleśnictw w całym kraju znajdują się punkty obserwacyjne, czyli wieże. - Stamtąd, osoba dyżurująca z góry widzi lasy danego nadleśnictwa. W chwili, kiedy dostrzeże zagrożenie, ustala dokładne namiary miejsca i przekazuje informację do odpowiednich służb - wyjaśnia Dorota Święcka.

Na terenie lasów znajduje się ponad 660 takich wież obserwacyjnych, większość to konstrukcje metalowe, natomiast 257 wież to telewizyjne punkty obserwacyjne.

Takie leśne bocianie gniazda umożliwiają szybkie wykrycie zagrożenia. Średnio, każdego roku dzięki takim punktom obserwacyjnym zostaje wykrytych ponad pół tysiąca pożarów.

kat, bdb

Fot. Maciej Zając PTTK Kozienice

- W okresie świąt Bożego Narodzenia - 20 – 27 grudnia - ścieżkę dydaktyczną odwiedziło 2 tys.97 osób, w okresie noworocznym - 31 grudnia – 3 stycznia – 1 tys.54 osoby, w okresie ostatniego weekendu 6 –10 stycznia – 2 tys. 956 osoby - wymienia Artur Mazur z Nadleśnictwo Kozienice. Jak dodaje, podobne zainteresowanie pieszych i rowerzystów leśnicy obserwują na terenie wielu innych obiektów turystycznych Nadleśnictwa Kozienice: trasach pieszych i rowerowych, miejscach postoju pojazdów, parkingów, ścieżek edukacyjnych.

- To liczby turystów nienotowane w poprzednich latach w okresie jesienno-zimowym, co zapewne związane jest z ograniczeniami wynikającymi z zagrożenia epidemicznego i niedostępnością wielu obiektów użyteczności publicznej - przyznaje Artur Mazur. Zaznacza, że leśników cieszy przestrzeganie przez turystów rygorów sanitarnych: stosowanie maseczek, zachowanie dystansu społecznego, itp., ale... - Zauważamy, że tak duża koncentracja osób, jak miało to miejsce w przypadku „Królewskich Źródeł”, może stanowić w pewnym stopniu zagrożenie. Dlatego zapraszamy na szereg mniej znanych miejsc na terenie lasów Nadleśnictwa Kozienice, które warto odwiedzić w czasie organizacji wycieczek leśnych - zachęca.

Oto propozycje leśników

Dla turystów zmotoryzowanych:

Leśne miejsca postoju pojazdów zaopatrzone w elementy małej infrastruktury (stoły, ławki, wiaty, itp.): przy szkółce leśnej „Przejazd”, przy drodze do Brzózy, przy obelisku Strzelców Kaniowskich obok drogi nr 737 Radom – Kozienice, dwa miejsca postoju pojazdów przy drodze krajowej nr 48 Kozienice – Białobrzegi, parking przy rezerwacie Pionki. W pobliżu tych miejsc przebiegają szlaki turystyczne.

Dla turystyki konnej:

Szlak konny w leśnictwie Kociołki (oznaczony w terenie, zaopatrzony w tablice z regulaminem korzystania ze szlaku i koniowiąz).

Dla zaplanowania wycieczek pieszych i rowerowych:

 - „Gościniec Królewski” – historyczna droga przebiegająca przez cały teren Nadleśnictwa Kozienice (w kierunku północ-południe, Świerże-Stoki) o długości 25 km, w całości z nawierzchnią tłuczniową, przy drodze zlokalizowane są obiekty kulturowe: kapliczki św. Jana Gwalberta, św. Franciszka, św. Tekli, a także miejsca postojowe z małą infrastrukturą turystyczną.

 - „Bartny Kąt” – miejsce poświęcone tradycjom bartniczym Puszczy Kozienickiej zlokalizowane w leśnictwie Jaśce,

- „Leśna Barć” – ekspozycja uli usytuowana przy szkółce leśnej Przejazd,

- polana piknikowa w leśnictwie Podgóry z miejscem wyznaczonym do palenia ognisk,

- starodrzewie rezerwatów przyrody: Zagożdżon, Brzeźniczka, Pionki, Guść przez które przebiegają szlaki turystyczne, a także rezerwaty Ponty i Ponty-Dęby, gdzie dostępny jest spacer wokół granic rezerwatów,

- miejsca pamięci narodowej i obiekty kulturowe – na terenie Nadleśnictwa Kozienice zlokalizowanych jest ponad 40 takich miejsc,

- pomniki przyrody – 166 obiektów pomnikowych występuje na terenie Nadleśnictwa,

- uroczyska przyrodnicze: zbiornik „Holenderski”, „Kaczy Ług”, „Diabelski Mostek” w leśnictwie Przejazd, „Galęcin” w leśnictwie Jaśce, „Białe Mchy” w leśnictwie Chinów i wiele innych.

Zajrzyj na stronę

Do zaplanowania wycieczek leśnych w celu zwiedzenia wyżej wymienionych miejsc można posłużyć się materiałami znajdującymi się na stronie internetowej Nadleśnictwa Kozienice, w tym: mapą turystyczną, Vademecum miejsc pamięci i obiektów kulturowych na terenie Nadleśnictwa Kozienice – dostępne w wersji elektronicznej, a także Bankiem Danych o Lasach i aplikacją mBDL. W materiałach tych można znaleźć współrzędne GPS wybranych miejsc. Można również skorzystać z porady pracowników Nadleśnictwa Kozienice – tel. kontaktowy 660 684 517.

kat

Rezerwat Cisów, Nadleśnictwo Daleszyce

Przez Puszczę Świętokrzyską… (rezerwat Cisów im. prof. Zygmunta Czubińskiego/ Nadleśnictwo Daleszyce, GPS: 50.773576, 20.898138)

Rezerwat Cisów im. prof. Zygmunta Czubińskiego utworzony został w 1970 roku. Obejmuje on drzewostany o charakterze zbliżonym do naturalnego i pierwotnego, jakie dominowały przed wiekami w Górach Świętokrzyskich. W całości składa się ze starodrzewi mieszanych, w których dominują jodły, buki, modrzewie, dęby oraz graby. Najstarsze drzewa – buki i modrzewie mają około 200 lat i imponują wymiarami.

W rezerwacie wzrok przyciągają również parowy i wąwozy oraz płynące ich dnem okresowe strumyki.

Nazwa rezerwatu nawiązuje do leżącej nieopodal miejscowości, w której rosły i nadal rosną liczne cisy, w tym okazy pomnikowe. W samym rezerwacie cisów jednak nie ma.

Przez rezerwat Nadleśnictwo Daleszyce – gospodarz terenu - poprowadziło leśną, przyrodniczą ścieżkę dydaktyczną im. Wybranieckich.

Do rezerwatu najłatwiej dotrzeć od miejscowości Cisów Pasieka, gdzie można zostawić samochód na składnicy drewna i po dosłownie 200-metrowym spacerze dotrzeć do granic rezerwatu. Do rezerwatu doprowadzi nas również niebieski szlak z Chęcin do Łagowa, który wiedzie skrajem rezerwatu.

Po rozsypanych 500 mln lat temu głazach… (rezerwat Szczytniak/ Nadleśnictwo Łagów, GPS: 50.828047, 21.155227)

Rezerwat Szczytniak Gołoborze, Nadleśnictwo Łagów

Mówiąc gołoborze większość myśli – Święty Krzyż lub Łysica. Warto jednak wiedzieć, że dosłownie 10 km w linii prostej od Łyśca znajduje się nie mniej imponujące rumowisko skalne.

Na zboczu góry Szczytniak w Paśmie Jeleniowskim, na terenie Nadleśnictwa Łagów znajduje się gołoborze, na które możemy dotrzeć szlakami turystycznymi – czerwonym, Głównym Szlakiem Świętokrzyskim z Gołoszyc do Kuźniaków, od którego na szczycie Szczytniaka należy zboczyć o około 200 m lub czarnym od miejscowości Skoszyn.

Rumowisko głazów piaskowca kwarcytowego urzeka swą surowością, ale dostrzec można na nim postępującą sukcesję naturalną. Co istotne, w przeciwieństwie do gołoborza na Św. Krzyżu, można tu legalnie wejść na rumowisko.

Rezerwat Szczytniak jest też leśnym rezerwatem z charakterystyczną dla Gór Świętokrzyskich szatą roślinną – otaczają go drzewostany jodłowo-bukowe.

Z wizytą u św. Rozalii (rezerwat Perzowa Góra/ Nadleśnictwo Kielce, GPS: 50.972959, 20.384972)

Grota św. Rozalii, rezerwat Perzowa Góra, Nadleśnictwo Kielce

Rezerwat Perzowa Góra to niewątpliwie jedno z najpiękniejszych miejsc nie tylko na terenie Nadleśnictwa Kielce, ale i w świętokrzyskich lasach. Szczyt Perzowej usiany jest blokami czerwonego piaskowca triasowego zwanego tumlińskim. Cały obiekt znajduje się w otoczeniu malowniczego lasu, przez który wiedzie ścieżka z ułatwiającymi poruszanie się schodami i drewnianymi podestami, wiodąca na szczyt góry z najefektowniejszymi utworami skalnymi.

W najwyższej części muru skalnego znajduje się grota (częściowo sztucznie powiększona), w której jak głosi miejscowa tradycja już od czasów Kazimierza Wielkiego znajduje się kaplica Św. Rozalii.

Rezerwat znajduje się pomiędzy miejscowościami Hucisko i Kuźniaki w gminie Strawczyn. Przez rezerwat przebiega czerwony – Głównym Szlak Świętokrzyski, ale najłatwiej dotrzeć tu z Huciska, gdzie można zostawić samochód na niewielkim parkingu przy lesie.

Przez bramę do piekła, Piekła Dalejowskiego… (pomnik przyrody Brama Piekielna, Nadleśnictwo Suchedniów, GPS: 51°04'38.5"N 20°44'39.3"E)

Brama Piekielna, Nadleśnictwo Suchedniów

Zdecydowanie jedna z najbardziej charakterystycznych formacji skalnych w regionie znajduje się w sercu Lasów Suchedniowskich, nieopodal rezerwatu Dalejów. Charakterystycznie ułożone bloki piaskowców triasowych tworzą swoistą bramę.

Czy powstała tylko na skutek działania lądolodu, czy pomógł przed lat człowiek, rozsądzić już nie sposób, pewnym jednak jest, że od lat obiekt fascynuje i od 1952 roku objęty jest ochroną jako pomnik przyrody nieożywionej. Brama Piekielna jest oddalona o około kilometra od mających podobną geologiczną genezę wychodni zwanych Piekłem Dalejowskim.

Do Bramy Piekielnej najłatwiej dotrzeć zielonym szlakiem turystycznym wiodącym z Bliżyna do Zagnańska lub tzw. szlakiem piekielnym.

Ku śródleśnemu jeziorku… (Rezerwat Barcza/ Nadleśnictwo Zagnańsk, GPS: 50°57'36.2"N 20°43'14.6"E)

Rezerwat Barcza, Nadleśnictwo Zagnańsk

Zdecydowanie najbardziej malownicze jeziorko leśne w regionie znajduje się w rezerwacie Barcza na terenie Nadleśnictwa Zagnańsk. I choć nie jest naturalnym – powstało w wyrobisku piasku kwarcytowego, to wspaniale komponuje się z otaczającym lasem i skarpą wyrobiska. Zbiornik nazywany jest przez miejscowych Baryłą. W najgłębszych miejscach jeziorko ma nawet 20 m głębokości!

Cały rezerwat ma powierzchnię 15 ha i skrywa, o czym nie wszyscy wiedzą, jeszcze dwa mniejsze zbiorniki wodne nazywane Byk i Rampa.

Najłatwiej dotrzeć do rezerwatu zjeżdżając z trasy krajowej E77 w miejscowości Barcza na drogę techniczną i zostawić samochód przy metalowej bramie, a następnie spacerkiem ok 300 m drogą leśną. Do rezerwatu dotrzemy również wędrując żółtym szlakiem z Barczy na Bukową Górę.

Gdzie odpoczywał cygański tabor… (pomnik przyrody Cygańska Kapa/ Nadleśnictwo Skarżysko. GPS: 51.037031, 20.978002)

Cygañska kapa

Grupa bloków tworzących piaskowcowy uskok skalny z charakterystycznymi okapami od lat fascynuje wędrowców przemierzających Lasy Siekierzyńskie. Według przekazów, pod skałkami chronić mieli się wędrujący Cyganie, a także powstańcy z oddziału Langiewicza i partyzanci od Ponurego. Pewnie więcej w tym lokalnej legendy, faktem jednak, że niedaleko spod Cygańskiej Kapy i na Polanę Langiewicza, i na Wykus…

Cygańska Kapa to pomnik przyrody nieożywionej, który ten status zyskał ponad 30 lat temu wraz z innym, nieopodal położonym, ale w głębi lasu, zgrupowaniem skałek zwanych Biały Kamień.

Do Cygańskiej Kapy najłatwiej dotrzeć od drogi prowadzącej z Wąchocka do Bodzentyna, samochodem jednak dotrzemy jedynie do skrzyżowania tej drogi powiatowej z drogą leśną zwaną Zuzelanką, w którą skręcamy, by pokonać ją kilkunastominutowym spacerem. Tą samą drogą leśną można dotrzeć tu także od strony Mostek i Parszowa. Przy Cygańskiej Kapie przebiega też szlak rowerowy.

Leśnicy polecają także "Oczy Ziemi" w Nadleśnictwie Suchedniów

Oczy ziemi

Obiekt nosi nazwę Oczy Ziemi od charakterystycznych otworów w ścianie nieczynnego kamieniołomu. Zwraca uwagę oczko wodne wypełniające dno kamieniołomu.

Jak dotrzeć do tego uroczyska? Najprościej od ulicy Langiewicza w Suchedniowie, skręcając w ulicę Szeroką i zostawiając auto przy wejściu do lasu. Po około 3 km wędrówki szeroką i malowniczą drogą leśną dojdziemy na miejsce.

Inne warianty to dotarcie zielonym szlakiem turystycznym ze Skarżyska na Wykus. Od stacji Suchedniów Północny to jakieś 2,5 km wędrówki, a od Mostek około 4 km. Od przebiegu szlaku trzeba do Oczu Ziemi odbić 300 m. O miejscu skrętu informuje tabliczka kierunkowa.

Fot. RDPL Radom

- Ogrodzenia mają za zadanie ograniczenie przemieszczania się zwierzyny - wyjaśnia Edyta Nowicka z Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Radomiu.

Prace zostały zakończone do końca grudnia, zgodnie z zawartymi przez nadleśnictwa umowami. - Z uwagi na wielkość środków finansowych konieczne było stosowanie przepisów Prawa zamówień publicznych. Długość ogrodzenia to 24 km na terenie zarządzanym przez Nadleśnictwo Starachowice i 10 km na terenie Nadleśnictwa Ostrowiec Świętokrzyski. Łączny koszt to 700 tysięcy zł - informuje Nowicka.

Ogrodzenie zostało wykonane w technologii podobnej do grodzeń obecnie stosowanych na terenie nadleśnictw do zabezpieczania upraw przed szkodami od zwierzyny, z koniecznymi modyfikacjami uzgodnionymi z wojewodą świętokrzyskim. - Polegają one na zamontowaniu w dolnej części ogrodzenia z siatki stalowej żerdzi zabezpieczających oraz na tym, że zamiast słupków rozstawionych co 4 m są one ustawione gęściej – co 2 m. W ciągu ogrodzenia zbudowane zostały także bramy umożliwiające komunikację i realizację prac z zakresu gospodarki leśnej - objaśnia Nowicka.

kat

Fot. RDLP Radom