Laureat dostał "czek" na 40m tys. zł (fot. Łukasz Wójcik/UM)

Gala nagrody z udziałem m.in. wszystkich nominowanych odbyła się w sobotni wieczór w Zespole Szkół Muzycznych w Radomiu. Nazwiska jeszcze w czerwcu ogłosiła je w  Paryżu Rita Gombrowicz (gdzie udała się kapituła nagrody), wdowa po pisarzu, a teraz nagranie odtworzono uczestnikom uroczystości. Nominowani to: Iwona Bassa, Grzegorz Bogdał, Katarzyna Groniec, Barbara Klicka i Aleksandra Tarnowska. Wszyscy, dzięki wsparciu samorządu województwa mazowieckiego otrzymali  wyróżnienia w wysokości po 5 tys. zł.

- Zachwyciła nas ta błyskotliwa, peryferyjna proza, którą chce się czytać powoli, z uwagą dla poszczególnych zdań, z których każde jest osobnym utworem literackim. Opowieści Bogdała składają się na kronikę ludzkich rozczarowań, bo przecież bohaterowie walczą z siłami nie do okiełznania. Jego postaci są ekscentryczne i osobliwe, a jednocześnie tak bardzo nam bliskie i znajome. Mistrzostwo formalne Bogdała polega też na tym, że buduje napięcie, kolekcjonując wycinki rzeczywistości: precyzyjnie wykrojone fragmenty spotęgowanych metaforycznie zdarzeń. jest opowiadaczem bezlitosnym, odzierającym rzeczywistość z jej masek i złudzeń. Zupełnie, jak Gombrowicz - brzmi uzasadnienie kapituły dla nagrody dla Bogdała, którą odczytała Justyna Sobolewska, jej członkini. 

Na miesięczną, literacką rezydencję do Vance we Francji, gdzie Witold Gombrowicz spędził ostatnie lata życia pojedzie Katarzyna Groniec, autorka książki "Kundle", w której wspomina rodzinny Śląsk. 

 - Doceniliśmy tę książkę za przejmujący, zbiorowy portret śląskiego miasta i szpitala psychiatrycznego w Toszku – uzasadniał podczas gali Józef Olejniczak, członek kapituły nagrody. - To zupełnie inna książka o Śląsku, niż te, które znamy. Celnie uderza w stereotypowy jego obraz. Groniec pokazuje niejednorodną, zróżnicowaną językowo, religijnie i etnicznie społeczność, a jej rozbiciu przeciwstawia spójność swojej opowieści – mówił Józef Olejniczak. Przyznał - nawiązując do bohaterów powieści:  - Czytałem tę książkę z przejęciem, bo sam też jestem kundlem.

- Kiedy miałam siedemnaście lat i wyjeżdżałam z domu do Warszawy, moja babcia rzuciła: „O, jeszcze tam cię nie widzieli”. Więc bardzo się cieszę, że jadę do Vence, bo tam mnie jeszcze nie widzieli. I ja też nie widziałam Vence - komentowała niezwykle emocjonalnie, bardzo zadowolona, Katarzyna Groniec.

bdb

Mateusz Pakuła (fot. Materiały prasowe/MWG Wsola

„Żeby nie oszaleć, trzeba szukać chwil szczęścia. Uruchomić happinesscatcher i ładować akumulatory, na teraz i na zapas, mieć blisko bliskich, pod ręką czujnik czadu. Szczęście na twarzach Witka i Władka, wtranżalających naleśniki z kremem kasztanowym i bitą śmietaną, szczęście moich dzieci – rzucających się w fale morza o najbardziej bajecznych kolorach, jakie widziałem, wykrzykujących w kółko: „To jest genialne! To jest genialne!” - pisał Mateusz Pakuła w felietonie na łamach dwutygodnika.com po swoim pobycie w Vence, na rezydencji literackiej przyznanej mu przez kapitułę Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza.

Mateusz Pakuła jest dramatopisarzem, dramaturgiem, reżyserem teatralnym i pisarzem. Kilkukrotnie był finalistą Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej, w 2014 r. został laureatem tej nagrody. Jest także autorem kilku zbiorów dramatów. W 2021 roku ukazał się jego debiut prozatorski, książka „Jak nie zabiłem swojego ojca i jak bardzo tego żałuję”.

Jak pisał jeden z recenzentów, to „manifest wobec legalności eutanazji. Bardzo wyraźne są w tej książce bunt i rozgoryczenie wobec polskiego prawa, stanowiska kościoła czy społecznych przekonań co tego typu działań. Autor nie kryje się przy tym ze swoimi poglądami, które wielu czytelnikom mogą nie przypaść do gustu”.

Za tę powieść Mateusz Pakuła znalazł się w 2022 r. w gronie finalistów Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza. Decyzją kapituły nagrody otrzymał rezydencję literacką w Vence, mieście, w którym ostatnie lata życia spędził Witold Gombrowicz. Rezydencja w Vence przyznawana jest od kilku edycji dzięki mecenatowi Zakładów Automatyki Kombud S.A.

Na początku 2023 r. premierę miała sztuka teatralna przygotowana na podstawie książki „Jak nie zabiłem swojego ojca…”. Spektakl (koprodukcja Teatru Łaźnia Nowa w Krakowie i Teatru im. Stefana Żeromskiego w Kielcach) zdobył Grand Prix Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Boska Komedia oraz Grand Prix 29. Ogólnopolskiego Konkursu na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej.

Książka, spektakl oraz pobyt w Vence będą głównymi (ale nie jedynymi) punktami rozmowy, którą z pisarzem poprowadzi Anna Spólna, historyczka literatury i krytyczka literacka. Jak zapowiadają organizatorzy, ponieważ rozmowa będzie dotyczyć pobytu we Francji, postarają się stworzyć także odpowiedni klimat.

Zainteresowanych dowiezie do Wsoli z Radomia bezpłatny autobus, który odjedzie z przystanku u zbiegu ulic Chrobrego/Czysta (obok galerii handlowych, kierunek Osiedle Michałów) o godz. 16.15. Powrót po wydarzeniu tym samym autobusem.

fot. MWG Wsola

Termin nadsyłania zgłoszeń  upłynął z końcem stycznia. Decydowała data nadania. - Jeśli coś zostało przegapione przez wydawców, to jurorzy mają jeszcze szansę to nadrobić. Książki, które przyszły w ostatnich dniach zostaną wkrótce przesłane do członków kapituły. To będzie już ostatnia taka partia - mówi Tomasz Tyczyński, kierownik Muzeum Witolda Gombrowicza we Wsoli i jednocześnie sekretarz kapituły nagrody. Jak dodaje, zastrzegając, że to wstępne rozpoznanie, wśród tegorocznych zgłoszeń więcej niż rok temu jest powieści. Nieco mniej reportaży i biografii. Podobna do lat ubiegłych jest liczba książek wydawanych własnym sumptem przez autorów.

- Widzimy także, że małe wydawnictwa, te które dwa, trzy lata temu przysyłały do nas pierwsze książki, wciąż są na rynku, są ciągle aktywne, przysyłają następne zgłoszenia. Co więcej, zapewne po przeczytaniu wszystkich zgłoszonych tytułów dałoby się powiedzieć, na jaką książkę z jakiego wydawnictwa można liczyć. To chyba dobre zjawisko, że te wydawnictwa mają swój charakter, swój profil, ich właściciele wiedzą, czego chcą od literatury i taką literaturę wydają – uważa Tyczyński.

Jurorzy muszą przeczytać

Do przełomu marca i kwietnia jurorzy mają czas na wstępną lekturę nadesłanych książek. Pierwsze spotkanie kapituły odbędzie się w kwietniu. W czerwcu ogłoszona zostanie piątka nominowanych. Werdykt, już tradycyjnie, ogłoszony zostanie w połowie września podczas festiwalu „Opętani literaturą”, który odbywa się w Radomiu.

- W tym roku, ze względu na jubileusz debiutu Witolda Gombrowicza, festiwal towarzyszący nagrodzie będzie nieco autotematyczny. Będziemy mówić i dyskutować  o samostwarzaniu się pisarzy, o życiu literackim, hierarchiach i nagrodach literackich – zapowiada Tomasz Tyczyński

Ustanowiona przez radomski samorząd nagroda przyznawana jest za debiut, rozumiany jako pierwsza albo druga książka autora, napisana prozą artystyczną, w języku polskim. W tej edycji można było zgłaszać książki wydane w 2022 r.. Laureat otrzyma 40 tys. zł i statuetkę. Dzięki wsparciu samorządu Mazowsza nagrody pieniężne, po 5 tys. złotych, otrzymują też wszyscy nominowani.

Miesiąc tam, gdzie mieszkał Gombrowicz

- Dodatkowym wyróżnieniem, które przyznane zostanie już po raz trzeci, jest rezydencja literacka. Wskazany przez kapitułę autor spędzi miesiąc w Vence na południu Francji, czyli w miejscu, w którym ostatnie lata życia przeżył Witold Gombrowicz – mówi Ewa Witkowska z Muzeum Witolda Gombrowicza.

W skład kapituły nagrody wchodzą wybitni znawcy literatury: Jerzy Jarzębski – przewodniczący jury, Ewa Graczyk, Anna Kałuża, Zofia Król, Zbigniew Kruszyński, Józef Olejniczak, Justyna Sobolewska.

Do tej pory laureatami nagrody byli: Weronika Murek i Maciej Hen (w pierwszej edycji, w 2016 r., kapituła skorzystała z przysługującego jej prawa podziału nagrody), Anna Cieplak, Marcin Wicha, Olga Hund, Barbara Sadurska i Aleksandra Lipczak. W ubiegłym roku laureatką została Barbara Woźniak, autorka książki „Niejedno”.

Miesięczne rezydencje w Vence kapituła przyznała do tej pory Maciejowi Bobuli (w 2021 r.) oraz Mateuszowi Pakule (edycja 2022).

kat

Nagrodę otrzymała Barbara Woźniak (fot. Łukasz Wójcik/UM Radom)

Gala Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza odbyła się w sobotni wieczór w Zespole Szkół Muzycznych.  - Siedem edycji nagrody, prawie 600 zgłoszonych książek przez te lata, to coś niezwykłego. Być może dlatego, że to nagroda sama w sobie niezwykła, bo nagradza debiuty - pierwszą lub drugą książkę, a wiec wyciąga rękę, kiedy jest to najbardziej potrzebne na początku literackiej drogi - mówił wiceprezydent Radomia Mateusz Tyczyński, dziękując wszystkim którzy przyczyniają się do sukcesu tej nagrody. - I bardzo cieszę się, ze Radom może dzięki  niej na mapie literackiej kraju bardzo zaistnieć - podkreślał prezydent.

W tym roku na konkurs wpłynęło prawie 100 książek. Kapituła pod przewodnictwem prof. Jerzego Jarzębskiego nominowała do finału z tej grupy pięć osób: poza Barbarą Wożniak byli to Mateusz Pakuła, Aleksandra Zbroja, Rafał Hetman i Robert Nowakowski.

Mateusz Pakuła, autor książki "Jak nie zabiłem swojego ojca i dlaczego żałuję" otrzymał nagrodę w postaci rezydencji - stypendium w Vence na południu Francji, gdzie Witold Gombrowicz spędził ostatnie lata życia.

Pełnowymiarowa powieść

Uzasadnienie werdyktu kapituły przyznającej nagrodę Barbarze Nowak przedstawiła jurorka Zofia Król. - W czasach, kiedy łatwo formułujemy tezy o fatalnym stanie polskiej literatury fabularnej Barbara Woźniak proponuje pełnowymiarową powieść o starości, chorobie, opiece, marności płacy akademickiej i znużeniu życiem. Splata ją zgrabnie z wątkami przemyśleń i lektur głównego bohatera. Opowiadana precyzyjnie z bliska codzienność składa się z dramatycznych i absurdalnych, zabawnych zarazem godzin spędzanych z chorym na Alzheimera ojcem, kolejnych nieprzespanych nocy, monologów wewnętrznych prowadzonych w samochodzie i pociągu, wreszcie, coraz trudniejszych dialogów ze studentami zajęć z etyki z przyszłymi lekarzami.

Utwór dojrzałej pisarki

Jurorka dodała, ze kapitułę zachwycił różnorodny język powieści: czuły i empatyczny w narracji ojców, zaczepny w trudnych dialogach z córką, fachowy, ale niepozbawiony ironii podczas zajęć ze studentami. - To powieść rodzinna, ale także  pełna odniesień do filozofii, literatury i nauki. "Niejedno" jest debiutem, ale zarazem utworem dojrzałej już pisarki - podsumowała Zofia Król.

 - Oglądałam galę zeszłoroczną i stojąc w tym samym miejscu Aleksandra Lipczak (laureatka za 2021 r.) mówiła o sytuacji na granicy polsko-białoruskiej. Jesteśmy rok później i świat jest jeszcze bardziej straszny. Ale ja chciałam też powiedzieć o bardzo trudnej sytuacji opiekunów osób starszych, o opiekunach osób zależnych - o nich mówi się mało, mało się o nich słyszy. Bardzo się cieszę, że moja książka została doceniona, bo ona właśnie o tm jest - mówiła Barbara Woźniak. Zaznaczyła, że w Polsce chorowanie i umieranie powinno być bardziej godne, podobnie jak opiekowanie się bliskimi.

Wysokość nagrody to 400 tys. zł, za każdą nominowaną książkę kapituła przyznaje po 5 tys. zł.

Bożena Dobrzyńska

Mieczysław Szewczuk