fot. Monika Kutkowska NA FB

Miłośnicy ciszy mogą odpocząć w otoczeniu lasów i pól, rodziny z dziećmi - odwiedzić zagrody edukacyjne, a osoby aktywne wybrać się na rower, kajak lub przejażdżkę konną. Na mazowieckiej wsi każdy znajdzie coś dla siebie. Coraz większą popularnością cieszą się również glampingi oferujące bliskość natury bez rezygnowania z komfortu. W wielu gospodarstwach na gości czekają warsztaty kulinarne, rękodzielnicze i pszczelarskie, a także degustacje lokalnych produktów. To właśnie różnorodność sprawia, że mazowiecka wieś staje się coraz częściej wybieranym kierunkiem.

Do spędzenia długiego weekendu na Mazowszu zachęca marszałek Adam Struzik. —Wieś przeżywa dziś swój najlepszy czas. Gospodarze coraz odważniej rozwijają swoją ofertę, tworząc miejsca wyjątkowe i niepowtarzalne. Dzięki temu mieszkańcy naszego regionu i turyści mogą wybierać spośród wielu atrakcji, od glampingów i zagród edukacyjnych po turystykę konną czy lokalne warsztaty.

Agroturystyka na Mazowszu

Fot. Mazowsze.travel

Dziś to już nie tylko nocleg na wsi, ale kompleksowa oferta łącząca wypoczynek z lokalną kuchnią, przyrodą, kulturą i aktywnym spędzaniem czasu. Wśród propozycji polecanych przez Mazowiecką Regionalną Organizację Turystyczną są m.in. winnice, gospodarstwa z klubokawiarniami dla rowerzystów, stadniny koni, miejsca z alpakami, ekologiczne siedliska czy obiekty oferujące warsztaty wypieku chleba, wyrobu serów i rękodzieła. Coraz częściej można również zatrzymać się w obiektach z basenem, sauną lub wypożyczalnią kajaków i rowerów.

Mazowsze na długi weekend? Wicemarszałek Rafał Rajkowski nie ma wątpliwości, że to idealny wybór. — Oferta agroturystyczna województwa mazowieckiego jest bardzo bogata, dzięki czemu każdy znajdzie coś dla siebie. Długi weekend, to doskonała okazja, by spędzić czas na świeżym powietrzu, poznać lokalną kulturę, a przede wszystkim odpocząć od codziennego tempa życia.

fot. MROT

Jednym z najciekawszych trendów jest glamping, czyli połączenie kontaktu z naturą z wygodą. Na Mazowszu można spędzić noc w indiańskim tipi, mongolskiej jurcie, namiocie safari czy klimatycznym szałasie. To propozycja dla tych, którzy chcą odpocząć na łonie natury, ale nie zamierzają rezygnować z komfortowych warunków. Jak podkreślają właściciele takich miejsc, przybywa gości, którzy szukają wypoczynku w rytmie slow life.

Dla najmłodszych — zagrody edukacyjne

 Dużym zainteresowaniem cieszą się również zagrody edukacyjne. Na Mazowszu działa ich już ponad trzydzieści. To miejsca, w których można nie tylko odpocząć, ale również nauczyć się czegoś nowego – zobaczyć, jak tłoczy się tradycyjny olej, wyrabia sery czy prowadzi gospodarstwo rolne. Dzieci poznają zwierzęta gospodarskie, a dorośli chętnie uczestniczą w warsztatach kulinarnych, rękodzielniczych czy pszczelarskich. To wypoczynek, który łączy relaks z odkrywaniem lokalnych tradycji.

Coś dla aktywnych

Urokliwe zakątki regionu to także świetna propozycja dla miłośników aktywnego wypoczynku. W regionie działa kilkanaście stadnin i gospodarstw oferujących turystykę konną – od pierwszych lekcji jazdy po wielodniowe rajdy. Nie brakuje również tras rowerowych, kajakowych i miejsc przygotowanych dla kamperowiczów czy wędkarzy.

Więcej inspiracji na długi sierpniowy weekend można znaleźć na stronie www.mazowsze.travel i w najnowszym numerze miesięcznika „Mazowsze. Serce Polski”.

Materiał partnera

Strefa Komfortu w Elektrowni (fot. Marcin Kucewicz/archiwum)

Budżet Obywatelski Mazowsza pozwala mieszkańcom zdecydować o tym, na co zostanie wydana określona w ustawie część budżetu samorządu Do tegorocznej, 7. edycji BOM zgłoszono 415 pomysłów, z czego do głosowania zakwalifikowano 333. Najwięcej, bo aż 49 projektów, jest do wyboru w podregionie radomskim, na drugim miejscu plasuje się podregion warszawski zachodni z 37 projektami. W puli ogólnowojewódzkiej do wyboru jest natomiast 59 projektów.

– Za każdym projektem stoją mieszkańcy regionu. To oni tworzą je w odpowiedzi na realne potrzeby swoich lokalnych społeczności. Dzięki Budżetowi Obywatelskiemu Mazowsza w całym regionie odbędą się różne wydarzenia kulturalne, poprawi się bezpieczeństwo na drogach, a do ratowników trafią nowoczesne karetki. Każdy głos jest na wagę złota, więc zachęcam do głosowania. W tym roku oddajemy do dyspozycji mieszkańców aż 30 mln zł – podkreśla marszałek Adam Struzik.

W pierwszym etapie BOM mieszkańcy zgłaszali projekty, a teraz trwa głosowanie na propozycje, które otrzymały pozytywną ocenę. Zostaną zrealizowane projekty z największą liczbą głosów, których koszt zmieści się w puli przeznaczonej na dany region. Zwycięskie pomysły będą zrealizowane w przyszłym roku.

Coraz więcej głosujących

Liczba osób głosujących na projekty zgłoszone do Budżetu Obywatelskiego Mazowsza z roku na rok rośnie. W ubiegłym roku oddano rekordową liczbę głosów – aż 187 tysięcy! To ponad 70 tysięcy więcej niż w roku ubiegłym!

– Budżet Obywatelski Mazowsza to coś więcej niż wybór projektów. Jego największą siłą są ludzie, którzy nie tylko zgłaszają świetne pomysły, ale także mobilizują swoje społeczności do działania. Liczę, że także w tym roku mieszkańcy pokażą, jak wiele można osiągnąć, kiedy wspólnie angażujemy się w rozwój naszego regionu – podkreśla Sara Michalska, zastępca dyrektora Departamentu Organizacji Urzędu Marszałkowskiego.

Głosowanie potrwa do 7 września. Aby wziąć w nim udział, należy wejść na stronę https://bom.mazovia.pl, uzupełnić swoje dane, a następnie wybrać projekty.

Należy podać: imię i nazwisko, nazwę miejscowości i powiatu, a także numer telefonu komórkowego, na który zostanie wysłany kod weryfikacyjny SMS. Jeden numer telefonu może być użyty do głosowania maksymalnie przez trzy osoby. Każdy mieszkaniec może zagłosować tylko jeden raz na maksymalnie 2 projekty: jeden z puli ogólnowojewódzkiej i jeden z puli podregionalnej.

Głos może oddać każdy mieszkaniec województwa mazowieckiego – także dzieci, a w ich imieniu głosują rodzice lub opiekunowie. Wyniki głosowania i lista wybranych projektów zostaną ogłoszone do 15 października br.

Oprócz projektów z puli ogólnowojewódzkiej można głosować na projekty z puli podregionalnej. W każdym z podregionów są do rozdysponowania nawet 3 mln zł na realizację ważnych zadań dla mieszkańców. Ich zakres jest szeroki – od inwestycji, edukacji, warsztatów, po wycieczki, półkolonie, wydarzenia sportowe i koncerty.

Elektrownia prosi o głosy

Wśród projektów zgłoszonych do BOM jest także wniosek dotyczący Mazowieckiego Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia w Radomiu.

Projekt nr 335 w Budżecie Obywatelskim Mazowsza – podregion radomski obejmuje wydarzenia w ramach Strefy Komfortu. "To cykl wydarzeń kulturalnych, który stał się częścią wakacyjnej codzienności mieszkańców Radomia. Przez całe lato pokazujemy, że kultura w mieście może być w zasięgu ręki i otwarta na wszystkich. Chcemy, żeby ta formuła wróciła także w przyszłym roku, a decyzja należy do was!" - przypominają wnioskodawcy.

Projekt zakłada stworzenie otwartego, przyjaznego i dostępnego dla wszystkich miejsca spotkań na zadaszonym patio Elektrowni oraz w znajdującej się tam strefie zielonej. Sezon letni wypełnimy bezpłatnymi wydarzeniami: koncertami, projekcjami filmowymi, warsztatami plastycznymi, zajęciami ruchowymi i tanecznymi, działaniami dla dorosłych, dzieci i dla całych rodzin.

Lista projektów, na które można głosować, jest dostępna na stronie Budżetu Obywatelskiego Mazowsza: https://bom.mazovia.pl/.

Źródło: Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego

Mateusz Smoczyński (fot. Materiały prasowe/MWG Wsola)

Projekt buduje dialog między tradycją a nowoczesnością, między lokalnym dziedzictwem a współczesnym językiem muzyki. Wydarzenie pokazuje, że kultura regionu może być źródłem inspiracji dla nowatorskich działań artystycznych. Organizatorem jest Fundacja Przyjaciół Sztuk Aurea Porta. 

Muzyka na nowo

Koncert udowadnia, że muzyka ludowa Mazowsza może zabrzmieć na nowo. Tradycyjne melodie spotkają się z jazzem, improwizacją i współczesnym brzmieniem, pokazując, że lokalne dziedzictwo wciąż inspiruje i pozostaje żywe. Motywem przewodnim wydarzenia jest „pętla” – symbol powracającej tradycji i pamięci o kulturze Mazowsza. Dawne melodie powracają tu w nowych interpretacjach, tworząc muzyczną opowieść o spotkaniu przeszłości z teraźniejszością.

Inspiracją dla projektu są idee Bogusława Schaeffera – kompozytora, dramaturga i jednego z najwybitniejszych polskich eksperymentatorów muzycznych. Jego otwartość na improwizację i poszukiwanie nowych form wyrazu znajduje odzwierciedlenie w koncepcji koncertu.

- Punktem wyjścia staje się muzyczna tradycja Mazowsza, którą konfrontujemy z improwizacją, nowoczesnymi technikami wykonawczymi i duchem artystycznego eksperymentu bliskim Bogusławowi Schaefferowi. Wierzymy, że dziedzictwo kulturowe najlepiej żyje wtedy, gdy staje się inspiracją dla nowych interpretacji i autentycznych spotkań z publicznością – mówi Krystyna Gierłowska, prezes  Fundacji Przyjaciół Sztuk Aurea Porta.

Artyści sięgają po mazowieckie melodie i rytmy, nadając im nowe brzmienie poprzez jazz, improwizację i współczesne środki wyrazu. W koncercie wystąpią wybitni artyści polskiej sceny jazzowej i improwizowanej.

Skrzypek i wokalista

Mateusz Smoczyński – jeden z najbardziej cenionych polskich skrzypków jazzowych o międzynarodowej renomie. Łączy klasyczne brzmienie skrzypiec z improwizacją i nowoczesnymi technikami wykonawczymi, tworząc pełne ekspresji muzyczne opowieści.

Wojciech Myrczek – jeden z najwybitniejszych polskich wokalistów jazzowych. Podczas koncertu, obok śpiewu, wykorzysta looper – urządzenie pozwalające nagrywać i nakładać na siebie dźwięki na żywo. Dzięki temu tradycyjne melodie zyskają nowe warstwy brzmienia i niepowtarzalny, współczesny charakter.

Mateusz Smoczyński (Materiały prasowe/ MWG Wsola) 

Wstęp wolny. Dla publiczności zostanie zapewniony bezpłatny transport autokarowy z Radomia do Wsoli oraz z powrotem po zakończeniu wydarzenia. Start o godz. 16.10 z przystanku Radom Dworzec Główny/ Traugutta02, kurs według trasy linii A:  Radom Dworzec Główny PKP / Traugutta 02; Traugutta / Piłsudskiego 06; Żeromskiego / Traugutta 01; Malczewskiego / Wernera 04; Warszawska / Kusocińskiego 02; Warszawska / Rondo 10.

Autobus z przodu oraz boku będzie oznakowany napisem: WSOLA MUZEUM GOMBROWICZA

Orientacyjna godzina przyjazdu na parking pod Muzeum Gombrowicza to godz. 16:30.

fot. Szymon Wykrota

Zaczynamy sezon turystyczny na Mazowszu! A nie ma do tego lepszej okazji, niż długi weekend. Jest w czym wybierać. Malownicze i różnorodne trasy rowerowe, spływy kajakowe, a także wiele imprez plenerowych, w tym organizowane przez samorząd województwa mazowieckiego MAZOpikniki. Z bogatą ofertą na turystów czekają również nasze instytucje kultury.

Do spędzenia długiego weekendu na Mazowszu zachęca wicemarszałek Rafał Rajkowski.
– Oferta turystyczna województwa mazowieckiego jest bardzo bogata, dzięki czemu każdy znajdzie coś dla siebie. Długi weekend, to doskonała okazja, by wspólnie spędzić czas na świeżym powietrzu. To też szansa, by zwiedzić piękne tereny radomskiego skansenu czy wybrać się do jednego z muzeów.

Rok 2025 był rekordowy dla turystyki w województwie mazowieckim. Ponad 12 procentowy wzrost w stosunku do roku poprzedniego. Nasz region był najczęściej wybieraną destynacją turystyczną w Polsce, wyprzedzając m.in. Małopolskę i Dolny Śląsk. Szczególnie dynamicznie rośnie ruch turystów zagranicznych, ich liczba osiągnęła poziom 2,18 mln osób. Coraz większą rolę odgrywa Warszawa, która przyciąga na krótkie, intensywne wyjazdy typu city break. W 2025 roku miasto odwiedziło około 5,5 mln turystów, wyraźnie wyprzedzając inne duże ośrodki miejskie w Polsce, takie jak Kraków czy Wrocław (więcej na www.mrot.pl).

Mazowsze to przede wszystkim bogata oferta. Od atrakcji miejskich, wydarzeń kulturalnych po miejsca sprzyjające odpoczynkowi i aktywnemu zwiedzaniu. Coraz chętnej turyści kierują swoje kroki w stronę Kampinoskiego Parku Narodowego, a także wybierają aktywną formę wypoczynku w postaci spływów kajakowych, wycieczek rowerowych czy pieszych wędrówek szlakami tematycznymi.

Co warto zobaczyć na Mazowszu? Podróżując po naszym regionie zachęcamy do odwiedzenia mazowieckich instytucji kultury.

Spotkanie z Żółtą Damą na zamku w Liwie

fot. Monika Kutkowska

Książęcy zamek od ponad dwóch dekad gości w swych murach miłośników historii i rekonstrukcji historycznych.

Słynie z unikalnych kolekcji różnego rodzaju broni i militariów z czasów rzymskich aż do ostatniej wojny. Na uwagę zasługuje kolekcja bagnetów z dwudziestu różnych krajów.

Legenda głosi, że spacerując po zamkowych komnatach gotyckiego zamku, należy się mieć na baczności. Z umieszczonego na klatce schodowej portretu schodzi bowiem legendarna Żółta Dama, aby przypomnieć o swoim istnieniu. Błąka się nocą, szukając po śmierci uwolnienia od ciężaru winy. To duch pięknej Ludwiki, żony kasztelana, którą mąż niesprawiedliwie posądził o niewierność i ukrycie podarowanych brylantów. Po ścięciu pięknej kasztelanki okazało się, że kosztowności ukradła sroka.  

Będąc w okolicy warto wybrać się na Sowią Górą. To znajdujący się na niewielkim wzniesieniu punkt widokowy na malowniczą dolinę rzeki Liwiec. A jeśli pogoda dopisze można także zaczerpnąć wodnych kąpieli, zorganizować spływ kajakiem lub obserwować faunę i florę historycznego pogranicza Mazowsza i Podlasia.

Muzeum Wsi Radomskiej 

fot. Monika Kutkowska

Położone dosłownie w dolinie Mlecznej, czyli prawobrzeżnego odpływu Radomki. Miód? Też się znajdzie! To obszar 32,5 ha, na którym można podziwiać 80 obiektów architektury ludowej. Na zwiedzających czekają chałupy, dworki, kościoły i młyny wodne. Wszystko zachowane z największym pietyzmem i dbałością o szczegóły. I nie jest to ostatnie słowo! Na montaż czeka kolejnych 20 obiektów!

W swoich zbiorach, oprócz obiektów architektury muzeum szczyci się także bogatą kolekcją eksponatów ruchomych. To ponad 16 000 przedmiotów, wśród których na szczególną uwagę zasługują kolekcje uli i narzędzi pszczelarskich, maszyn rolniczych i sztuki ludowej.

Oddziałem Muzeum Wsi Radomskiej jest Muzeum im. Oskara Kolbera w Przysusze, z malowniczą siedzibą w zabytkowym dworze rodziny Dembińskich herbu Nieczuja. To tu gromadzone, opracowywane naukowo i eksponowane są zabytki i materiały prezentujące dzieła tego wybitnego etnografa, folklorysty i kompozytora.

Stosunkowo nieduża odległość między Muzeum Wsi Radomskiej a jego oddziałem w Przysusze sprawia, że jest to obowiązkowa pozycja na długi weekend dla każdego, kto chciałby organoleptycznie sprawdzić, jak to drzewiej bywało.

Kurpie, Puszcza Zielona i Muzeum Kultury Kurpiowskiej

fot. Monika Kutkowska

Kurpiowska Puszcza Zielona, rozciągająca się na północ od Ostrołęki i Nowogrodu, oferuje tyle turystycznych atrakcji i ciekawostek, że można by w niej spędzić wiele dni.

Wyprawę na Kurpie Zielone zacząć można od Ostrołęki, a w zasadzie od tamtejszego Muzeum Kultury Kurpiowskiej mieszczącego się w pięknej kamienicy przy ulicy Józefa Bema 8. Bogate zbiory, między innymi słynnych wycinanek kurpiowskich, związane z szeroko rozumianą kulturą kurpiowską pozwolą nam przygotować się do dalszej podróży.

Ostrołęka to miasto, którego nazwa została zapisana na Łuku Triumfalnym w Paryżu, z pięknym Mostem Madalińskiego wzorowanym na moście w Sewilli. Tutaj właśnie mieści się siedziba Związku Kurpiów, tutaj więc rodzi się najwięcej pomysłów na to, jak tradycje, kulturę i język Kurpiów zachować, ożywiać i przybliżać innym.

Będąc w okolicy, koniecznie trzeba odwiedzić Zagrodę Kurpiowską w Kadzidle, gdzie możemy podziwiać zarówno piękno ludowej architektury, jak i wyposażenie dawnych wnętrz.

 Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu

fot. Monika Kutkowska

Położony w malowniczej dolinie rzeki Sierpienicy skansen pozwala przenieść się do świata mazowieckiej wsi z przełomu XIX i XX wieku.

Na terenie 60 hektarów zgromadzono ponad 80 obiektów tradycyjnej architektury, tworzących charakterystyczną dla Mazowsza wieś rzędową. To chaty mieszkalne, budynki gospodarskie, dwór, a nawet wciąż działający wiatrak koźlak, który wprawiany jest w ruch w każdą niedzielę
w sezonie turystycznym. Jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc w muzeum są zagrody z Czermna i Izdebnej, których ściany pokryte są niebieskim barwnikiem.

Wystawy okolicznościowe w izbach chłopskich zmieniają się wraz z porami roku i tradycyjnymi świętami. Wiosną wnętrza ozdabiane są kolorowymi palmami i pisankami, przypominając
o wielkanocnych zwyczajach. Z kolei zimą w chatach pojawiają się snopy zbóż i choinki przyozdobione w tradycyjny dla mazowieckiej wsi sposób.

Skansen przyciąga nie tylko zwiedzających, ale i filmowców. Muzeum było tłem, trzeba dodać – niezwykle efektownym, dla takich produkcji jak „Pan Tadeusz” czy „Ogniem i Mieczem”. Zwiedzanie można więc połączyć z próbą dopasowania filmowych lokacji do sierpeckich zagród.

Książąt Mazowieckich w Ciechanowie – czarny pies i tajemniczy skarb

fot. Roman Nadaj

Zbudowany na bagnistym terenie, o murach wysokich na 10 metrów. Od ponad pół wieku gości
w swych murach miłośników historii i rekonstrukcji historycznych. 

Powstał na przełomie XIV i XV wieku z inicjatywy księcia Janusza I. Pełnił funkcję zarówno obronną i rezydencjonalną. Wielokrotnie rozbudowywany i modernizowany, z czasem popadł w ruinę. Po II wojnie światowej rozpoczęto badania oraz prace restauracyjne, dzięki którym do dziś pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków północnego Mazowsza.

To właśnie na dziedzińcu ciechanowskiej warowni Sienkiewicz umieścił pojedynek Zbyszka  
z Bogdańca i Rotgiera. Według legendy, płynąca przez Ciechanów Łydynia zyskała swoją nazwę od niezwykle entuzjastycznej reakcji miejscowych rybaków na widok kąpiącej się nieopodal zamku królowej Bony. W murach ponad 600 letniej warowni musi znajdować się ten unikatowy pierwiastek, który przyciągał tu koronowane głowy i powieściopisarzy, a dziś, podczas wielu sezonowych imprez rycerskich tłumy odwiedzających. Czemu nie sprawdzić tego osobiście?  

Zwiedzający muszą jednak uważać po zmroku! Zamek nawiedza Biała Dama – żona kasztelana, która przez wrodzoną skłonność do gubienia prezentowanej przez małżonka biżuterii została skazana na śmierć poprzez ścięcie. Po dziś dzień spaceruje między basztami szukając sprawiedliwości. To nie jedyna z historii z dreszczykiem z ciechanowskich lochów. O Czarnym Psie nie będziemy pisać, musicie przekonać się na miejscu. Kto wie? Może to Wam przypadnie fortuna, której strzeże.

A po wizycie na zamku koniecznie odwiedźcie oddalone zaledwie o kilka kilometrów Muzeum Romantyzmu w Opinogórze.

Warszawa

fot. Marek Sosnowski

Co ma Paryż albo Wiedeń, czego nie ma Warszawa? Stolica zdobywa coraz większe uznanie wśród turystów nie tylko z Polski, ale i zagranicy. Brytyjski „The Times” uznał ją nawet za najlepsze miejsce w Europie na weekendowy wyjazd! I w pełni się z tym zgadzamy, a na poparcie tej tezy mamy twarde statystyki. Z najnowszego raportu „Turystyka w Warszawie. Aktualne dane” wynika, że w ubiegłym roku stolicę odwiedziło ponad 23 miliony osób.

Warszawa zachwyca pięknem swojej architektury, krajobrazami, ale także ofertą kulturalną. Szczególnie warto zwrócić uwagę na placówki prowadzone przez samorząd województwa, każdy najdzie coś dla siebie.

Miłośnicy historii z pewnością docenią Państwowe Muzeum Archeologiczne oraz Muzeum Niepodległości. Pierwsze pozwala poznać bogactwo kultury ludowej i tradycji wielu regionów, drugie natomiast opowiada o drodze do wolności i najważniejszych momentach z dziejów naszego kraju.

Natomiast fanom sportowej rywalizacji polecamy Muzeum Sportu i Turystyki, gdzie gromadzone są wyjątkowe pamiątki związane z największymi sukcesami polskich sportowców. W swoich zbiorach, liczących blisko 60 tysięcy eksponatów, posiada m.in.: wyjątkową kolekcję medali
i pochodni olimpijskich, kajak Karola Wojtyły, późniejszego papieża Jana Pawła II czy najmniejszą książkę olimpijską w historii. Muzeum posiada również wyjątkowe zbiory filatelistyczne
i numizmatyczne, 56 tys. fotografii, 37 tys. książek i czasopism oraz tysiące dokumentów
i archiwaliów.

A jak najlepiej poruszać się między muzeami? Najwygodniejszym sposobem przemieszczania się po Warszawie jest transport publiczny: autobusy, tramwaje, metro i Szybka Kolej Miejska. Potwierdzają to badania – aż 80% turystów korzysta z komunikacji miejskiej. Popularnością cieszą się również rowery Veturilo. Od 1 maja ruszyły Warszawskie Linie Turystyczne, dzięki którym można odbyć podróż zabytkowym tramwajem, autobusem, promem lub statkiem wycieczkowym.

Materiał partnera

Fot. Ryc. plansza 2 z wydawnictwa „Album Jana Matejki z tekstem objaśniającym przez Kazimierza Władysława Wójcickiego”, Warszawa 1873-1876, nr sygn. Gr.Pol.22669/2 MNW, arch. Muzeum Narodowe w Warszawie, domena publiczna.

 Trojden - imię po dziadku

Pierwszy raz przełamano schemat nadawania klasycznego, piastowskiego imienia. Trojden wyróżniał się w całym gąszczu Bolesławów i Siemowitów.

Bolesław II miał dwie żony: pierwsza – Zofia – była córką wielkiego księcia Litwy, Trojdena. Druga – Kunegunda – to córka Przemysła Ottokara II, króla Czech. Księżniczka i królewna, czyli najwyższe progi. Z pierwszego małżeństwa przyszła na świat trójka dzieci: Siemowit, Trojden i nieznana z imienia córka. Owocami drugiego byli Eufrozyna i Wacław.

Trojden, dziadek Trojdena

Dziadek-imiennik naszego księcia w 1268 roku stanął na czele buntu przeciwko Szwarnie, prawowitemu władcy litewskiego tronu, z ruskiej dynastii Rurykowiczów. Oficjalną przyczyną buntu była obawa przed utratą suwerenności Wielkiego Księstwa Litewskiego. Po krwawych walkach, w których zginęli trzej bracia Trojdena, Szwarno został odparty i wkrótce zmarł w Chełmie. Rok później, po zakończeniu rebelii, Trojden stał się władcą Litwy. Niedługo potem zjednoczył wszystkie ziemie litewskie i skierował siły na łupienie sąsiadów. Miał wielkie zdolności przywódcze – dwukrotnie pokonał Zakon Kawalerów Mieczowych, zatrzymał też najazd Tatarów w 1275 roku.

Pomimo że przeprowadził kilka udanych kampanii łupieżczych na terytorium Polski, ślubem swojej córki Zofii Gaudemundy z księciem mazowieckim Bolesławem II, zapoczątkował historię sojuszy polsko-litewskich. I tak imię Trojden pojawiło się w piastowskich annałach. „Bolesław II, nadając imię pogańskie na cześć władcy litewskiego swojemu synowi, brał pod uwagę ewentualne roszczenia syna (…) do spadku po księciu Trojdenie”.

Ulubiona rezydencja

„Temu księciu Warszawa zawdzięcza początek swojej świetności i znaczenia. Upodobawszy sobie tę mało znaną wcześniej miejscowość zbudował w niej zamek i sam chętnie w nim przebywał”.

W latach 1336–1340 Trojden I pełnił funkcję regenta w Płocku: sprawował rządy opiekuńcze w imieniu małoletnich bratanków, synów Wacława płockiego. W tym czasie ponownie rozpoczął bliską współpracę z Polską, wówczas pod panowaniem Kazimierza III Wielkiego. Dlatego, jako teren neutralny, Warszawę wybrano na miejsce procesu polsko-krzyżackiego, w sprawie ziem zagarniętych przez Zakon w 1339 roku.

„Warszawa była ulubionym miejscem rezydencjalnym Trojdena I i stałą siedzibą terminowych sądów książęcych; dostęp do tego miejsca był otwarty i bezpieczny, ponieważ było otoczone murem i zaopatrzone w towary do sprzedaży. Były tu domy i zajazdy dość przyzwoite i bezpieczne”.

Batalia na sali sądowej

„15 września 1339 r. w kościele św. Jana w Warszawie, w obecności licznie zgromadzonych ludzi, sędziowie papiescy ogłosili wyrok. Uznali w nim winę Krzyżaków. Orzekli, iż zakon ma zwrócić Królestwu Polskiemu wszystkie zagarnięte ziemie (Ziemię Chełmińską, Ziemię Michałowską, Ziemię Dobrzyńską, Kujawy i Pomorze), ma też wypłacić odszkodowanie w wysokości 194,5 tys. grzywien (kwota praktycznie nierealna do uiszczenia). Krzyżacy natychmiast wnieśli apelację i dzięki zabiegom dyplomatycznym nie dopuścili do uprawomocnienia się warszawskiego wyroku. Papież Benedykt XII wyroku nie zatwierdził i w 1341 roku wyznaczył komisję, która miała ponownie rozpatrzyć spór polsko-krzyżacki i zaproponować kompromisowe rozwiązanie”. Kazimierz Wielki wykorzystał jednak proces warszawski do gry politycznej, którego ostatecznym rezultatem było zawarcie pokoju kaliskiego w 1343 roku.

Wieczny spoczynek

Zmarły w 1341 roku książę został pochowany, w nieistniejącym już dziś, klasztorze oo. dominikanów. W 1859 r., z inicjatywy Piotra Wysockiego, szczątki księcia przeniesiono do krypty pod kościołem MB. Szkaplerznej w Warce, gdzie spoczywają do dzisiaj.

Cały materiał dostępny jest na stronie mazovia.pl oraz w marcowym numerze miesięcznika „Mazowsze. Serce Polski”. Więcej o wydarzeniach związanych z 500-leciem włączenia Mazowsza do Królestwa Polskiego na stronie muzeumplock.eu.

Materiał partnera

fot. Roman Nadaj

Jak zaznacza marszałek województwa mazowieckiego Adam Struzik przypadająca w 2026 roku 500. rocznica włączenia Mazowsza do Królestwa Polskiego jest doskonałą okazją, by przypomnieć dzieje Księstwa Mazowieckiego i ukazać dziedzictwo potomków Konrada I. – Sprawując rządy przez trzy stulecia zakładali miasta  wznosili zamki, fundowali kościoły, kodyfikowali prawo, wydawali przywileje umożliwiające społeczno–gospodarczy rozwój Mazowsza. Rządzili w średniowieczu, ale decyzje przez nich podjęte miały istotny wpływ na kształt współczesnego Mazowsza.

Między tronem i zakonem

Kolejne pokolenie Piastów mazowieckich spędziło lata panowania na lawirowaniu pomiędzy Koroną, księstwem litewskim, czeskim a zakonem krzyżackim.

Jak pokazuje nam historia, dzielenie ziemi między dzieci nigdy nie było dobrym rozwiązaniem, ale działało to na zasadzie „mniejszego zła”. Jednak z góry można było założyć, że spadkobiercy i tak się pokłócą, a pewnie i pobiją.

Tradycyjnie zły pomysł

Bolesław II zaczął dopuszczać synów – Siemowita II, Trojdena I i Wacława I – do rządów od 1303 r., jednocześnie kontrolując ich działalność. Najmłodszy Wacław był jeszcze małoletni (nie skończył 15 lat) i dlatego nie dostał od ojca osobnej domeny.

Kilka lat później sytuacja się zmieniła. „W czasie pierwszego podziału Mazowsza przeprowadzonego przez Bolesława II ok. 1309 r., tylko dwaj jego starsi synowie (Siemowit II i Trojden I) objęli własne dzielnice. Natomiast Wacław otrzymał ekspektatywę na tę część Księstwa Mazowieckiego, którą dla siebie zatrzymał Bolesław II”1.

Po śmierci księcia, 24 kwietnia 1313 roku, wszedł w życie ostateczny podział Mazowsza na trzy dzielnice: Siemowit II otrzymał ziemię rawską, Trojden I – czersko-warszawską, a Wacław I – płocką. Tradycyjnie, podział ten w pełni nie zadowolił nikogo, w związku z czym w 1316 r. doszło do krótkotrwałej wojny pomiędzy braćmi, jednak szczegóły nie są nam znane.

Na układy nie ma rady

Zmiany w układzie sił w naszej części Europy wymusiły na mazowieckich władcach deklarację – Polski pod rządami króla Władysława Łokietka, zakonu krzyżackiego, Litwy i Czech. W polityce zewnętrznej Siemowit II starał się umiejętnie lawirować pomiędzy otaczającymi Mazowsze potęgami, co wyrażało się m.in. częstymi zmianami sojuszników.

Poprawne stosunki z Koroną stanęły pod znakiem zapytania, gdy królewicz Kazimierz ożenił się z litewską księżniczką, Anną Aldoną Giedyminówną, co skutkowało sojuszem polsko-litewskim (1325). A jak pamiętamy, Litwini lubili sobie napaść na mazowieckie ziemie. Wyjątkiem była ziemia płocka, bo Wacław I miał dobre stosunki z Giedyminem, swoim teściem. Żeby zbilansować sytuację, Litwini pustoszyli za to mazowieckie księstwa Trojdena I i Siemowita II.

W roku 1325 książę płocki Wacław I, zawarł sojusz z Zakonem, w wyniku którego polski król wyprawił się na Mazowsze i zdobył Płock. Co w takiej sytuacji zrobili nasi? Zawarli mazowiecki sojusz z Krzyżakami. Oczywiście, wywołało to konflikt zarówno z królem, jak i z sojuszniczą mu Litwą.

W odpowiedzi, polski władca ponownie zaatakował Mazowsze, na co Krzyżacy zareagowali kontrofensywą na Kujawy. Cała ta epopeja zakończyła się 10 sierpnia 1327 roku rozejmem we Włocławku.

W 1329 roku książęta mazowieccy niespodziewanie zdecydowali się poprzeć w wojnie Władysława Łokietka i wzięli udział w działaniach zbrojnych przeciwko najazdowi krzyżackiemu. Sytuację wykorzystał Jan Luksemburski, który zawarł sojusz z zakonem i uderzył na ziemię dobrzyńską. Zajęli ją Krzyżacy, natomiast Czesi zmusili Wacława, księcia płockiego do hołdu lennego.

Bezdzietny singiel

Siemowit II zmarł 18 lutego 1345 roku w swoim majątku Wiskitki, niedaleko Sochaczewa. Jest pochowany w Warce. Nigdy nie ożenił się i nie miał dzieci. W testamencie przekazał swoje ziemie do podziału między trzech bratanków: Bolesława III, Siemowita III i Kazimierza I. Wacław I zmarł 23 maja 1336 roku i został pochowany w katedrze w Płocku. Z małżeństwa z Elżbietą litewską książę doczekał się syna Bolesława III i córki Anny.

Cały artykuł dostępny jest na łamach miesięcznika Mazowsze. Serce Polski oraz na www.mazovia.pl.

Materiał partnera

Przygotowania do świąt

Zanim nastawał świt, wiejskie dróżki i miejskie uliczki rozjaśniały płomyki adwentowych lampionów, niesionych z kościołów po „roratach” – specjalnych adwentowych mszach ku czci Matki Bożej. W wielu domach symbolikę narastającego światła podkreśla też wieniec adwentowy z czterema świecami, zapalanymi w kolejne cztery niedziele adwentu – zwyczaj wprowadzony przez jednego z niemieckich pastorów, dziś coraz chętniej praktykowany również w Polsce.

Oczywiście przed świętami trzeba zaopatrzyć się w zielone drzewko. Obwieszone łakociami i błyskotkami ma nawiązywać do rajskiego drzewa życia. Ustawiana w mieszkaniu choinka zastąpiła w Polsce wieszane u belki „podłaźniczki” będące zieloną gałęzią sosny, jodły lub świerku. Najpierw zawieszano ją czubkiem ku podłodze, następnie przyczepiano jej szczyt do stropu, później zaczęto stawiać ją na stole, a wreszcie na ziemi, lecz z zastrzeżeniem, aby sięgała wierzchołkiem do pułapu. W mazowieckich domach przeważały drzewka sosnowe lub świerkowe.

Zanim jednak choinka dotarła z Niemiec do Polski, w kątach izb umieszczano snopy niewymłóconego zboża (w zamożniejszych domach były to snopy czterech podstawowych zbóż: żyta, pszenicy, jęczmienia i owsa).

W XIX w. w dworach pojawiły się drzewka choinkowe udekorowane ozdobami ze słomy i bibuły, orzechami, jabłkami czy też wypiekanymi własnoręcznie piernikami. W latach 60. i 70. XX w. zaczęły stopniowo pojawiać także sztuczne choinki. Pierwsze powstały u zachodnich sąsiadów, a do ich wykonania użyto drutu i gęsich piór pofarbowanych na zielono.

Do rajskiego drzewa życia porównywana była również jemioła, zawieszana również często w domach na święta. Związany ze świętami Bożego Narodzenia zwyczaj wieszania jemioły u sufitu, aby móc „bezkarnie” pocałować wybrankę, przybył do nas z XVII-wiecznej Anglii.

Przed świętami trzeba również zabrać się za przygotowanie choinkowych ozdób. Wspólne ich wykonywanie integrowało rodzinę. Dawniej na ich przygotowanie poświęcano adwentowe wieczory. Po II wojnie światowej, oprócz tradycyjnych ozdób – jak jabłka (na pamiątkę rajskiego drzewa) i orzechy (symbolem pomyślności) – na choince zawieszano wykonane w czasie adwentu pawie oczka, aniołki, mikołaje, pajacyki, karuzele, jeżyki, łańcuchy, gwiazdki.

Przygotowywano też „światy” (w niektórych rejonach Mazowsza lepione dopiero po wigilijnej wieczerzy), zwane też jabłuszkami bądź opłatkami. To kuliste, przestrzenne ozdoby, wykonane z różnokolorowych opłatków, typowe dla Mazowsza. Wieszało się je pod sufitem oraz na podłaźniczce. Dawniej wierzono, że zapewniają one gospodarzom pomyślność w przyszłym roku.

Charakterystyczne dla naszego regionu są również „byśki”, czyli pieczywo przygotowane z ciasta chlebowego. Mają formę figurek symbolizujących zwierzęta gospodarskie i leśne. Każdy gospodarz stawiał je na stole w świętym kącie. Panowało przekonanie, że im więcej ich przygotuje, tym lepiej się będzie wiodło domownikom. Druga forma wypiekanych figurek to „nowe latko” przedstawiające pasterza otoczonego ptakami (bądź innymi zwierzętami) umieszczonymi na kręgu. Przynosiły pomyślność w gospodarstwie oraz zapewniały liczny przychówek, szczęście i urodzaj na cały nadchodzący rok.

Jaka wigilia, taki cały rok

24 grudnia, czyli wigilia. Jej nazwa pochodzi od łacińskich słów „vigilo/vigiliare” czyli „czuwać” oraz „vigilia” – „czuwanie” albo „straż nocna”.

Po kurpiowsku wigilia to zilija, natomiast na Boże Narodzenie mówiło się Gody, ponieważ stary rok godził się z nowym, ustępował mu miejsca. Nazwy postnik i pośnik nawiązują do zachowywania w dniu wigilii postu.

Według tradycji ten dzień był szczególny – wszystkiemu, co się w nim wydarzyło, nadawano szczególne znaczenie. Nasi przodkowie rozpoczynali go bardzo wcześnie w myśl powiedzenia „kto w wiliję rano wstanie, cały rok nie zaśpi”. Mówiono, że „jaka wigilia, taki cały rok”. Dlatego też od rana zwracano uwagę na każde słowo i gest. Dla zachowania zdrowia i urody obmywano się w rzece lub pito się wodę ze studni.

Na Mazowszu zwracano uwagę, kto pierwszy przekroczy próg domu. Każdy, kto przyszedł, miał jakieś znaczenie wróżebne: jeśli to była kobieta – to może nie najlepiej, jeśli dziecko – to wróżyło dużo prosiąt w obejściu. Wizyta mężczyzny zwiastowała pomyślność (panny miały wyjść za mąż itp.). Jeśli w wigilię zawitał do domu sąsiad, proszono go, by usiadł na chwilę „aby rok był obfity”.

W tym dniu gospodarze nie pożyczali niczego od sąsiadów, trzeba było też oddać wszystkie długi (bo zostawały na następny rok) i pogodzić się z bliźnimi. Dzieciom powtarzano, by były posłuszne, bo niegrzeczne zachowanie mogło przynieść im karę w nowym roku. Nasi przodkowie byli przekonani, że spełni się to, co wypowiedziane w wigilię. Dlatego uważali, by nie złorzeczyć nawet w myślach. Nie wolno się w tym dniu kłócić ani płakać, ale zająć się swoją pracą. Kto w wigilię położy się na chwilę relaksu, spowoduje, że latem kłaść się będzie zboże w polu.

Dzień wigilijny upływał pod znakiem postu, aż do uroczystej kolacji. Przed wieczerzą trzeba było umyć się wodą w misce, w której były monety. Przeznaczano je później na tacę, ale też wróżyło to  mnogość pieniędzy.

Zaczyna się o zmroku

Przed wieczerzą izba zmieniała się w miejsce pełne symboli. Na stole, pod białym obrusem, kładziono siano, a czasem słomą wykładano podłogę wokół ławy, by przypominała betlejemską stajenkę.  Niektóre mazowieckie domy miały też swoje małe rytuały. Przed rozpoczęciem wieczerzy nogi stołu lub ławy obwiązywano łańcuchem, „by chleba nigdy nie zabrakło”. Pod stołem kładziono lemiesz od pługa, by ziemia w przyszłym roku była urodzajna i wolna od szkodników (zwłaszcza kretów).

Najważniejszym momentem wieczerzy było wspólne zasiadanie do stołu przez całą rodzinę w chwili pojawienia się pierwszej gwiazdy na niebie lub tuż po zachodzie słońca. Należało zadbać, by przy wigilijnym stole pojawiła się parzysta liczba osób, w przeciwnym razie – jak wierzono na dawnych mazowieckich dworach – któryś z biesiadników nie doczeka kolejnych świąt… Miejsca zajmowano według wieku, by zachować porządek życia i uchronić młodych przed przedwczesną śmiercią.

Zawsze pozostawiano także jedno puste nakrycie.  Dziś najczęściej tłumaczy się ten zwyczaj życzliwością i otwartością na potrzebujących – jako miejsce dla „samotnego, zbłąkanego, wędrowca”. Okazuje się, że korzeni tej tradycji należy szukać na Mazowszu. Kiedyś wierzono, że to miejsce trzeba zostawić po to, żeby duchy tych, którzy już odeszli z danego domu, miały miejsce swoje przy stole.

Zazwyczaj wieczerzę wigilijną rozpoczynał najstarszy gospodarz w domu. To on pierwszy na znak miłości i wspólnoty dzielił się opłatkiem, a następnie składał życzenia, po czym białym opłatkiem łamali się domownicy. Kolorowym, owiniętym w chleb, dzielono się ze zwierzętami (wierzono, że w ten wieczór mogą przemówić do gospodarzy), głównie z krowami, wołami i owcami, co tłumaczono tym, że były one w stajni przy narodzeniu Pana Jezusa. Żaden kawałek opłatka nie mógł się zmarnować: pozostałe cząstki opłatka odkładano na talerzyk jako wyraz dzielenia się nim z duszami bliskich zmarłych, które nas nawiedzają. Fragment opłatka lądował też w studni, co miało zapewnić zdrową wodę.

Po przełamaniu się opłatkiem i krótkiej modlitwie wszyscy domownicy próbowali każdej potrawy, aby żadnej z nich w domu nie zabrakło. Wspólną cechą wigilijnej wieczerzy było spożywanie postnych dań. Ich liczba była uzależniona od zamożności domu. Jeszcze do połowy XX w. dbano, aby liczba potraw wigilijnych była nieparzysta – pięć, siedem lub dziewięć. Wierzono, że taki stół zapewni powodzenie w uprawach roślin w nadchodzącym roku. Im więcej potraw, tym obfitsze miały być plony. W wybranych domach liczba potraw odpowiadała liczbie apostołów lub liczbie miesięcy w roku.

Uczestnicy uroczystej wieczerzy wspólnie zasiadali do posiłku i nie wstawali aż do zakończenia spotkania. Złamanie tej zasady nie wróżyło niczego dobrego, bo podobnie jak oni, tak też będą robić kury – jeśli nie usiedzieli na miejscu przy wieczerzy, to i one będą spacerować, zamiast wysiadywać jajka.

Gospodynie z tradycjami nigdy nie sprzątały dań ze stołu po wigilii – być może tymi smakołykami zechcą posilić się dusze zmarłych odwiedzające domostwa.

Świąteczne menu

A co jedzono przy świątecznym stole? Wszystko zależało od regionu i… zamożności domu. Potrawy przygotowywane na kolację wigilijną na Mazowszu miały składać się przede wszystkim ze składników zebranych z pola, ogrodu, lasu i wody. Przygotowywano je więc z mąki, kaszy, warzyw, owoców i  miodu; były grzyby z lasu, ryby z jeziora, śliwki, jabłka i gruszki. Nawet w najbiedniejszych rodzinach jadano solone śledzie, które można było dość tanio nabyć w wiejskiej karczmie czy w sklepiku w miasteczku.

Typowymi mazowieckimi potrawami wigilijnymi były: kapusta z grochem, kluski z makiem, kapusta z grzybami, barszcz grzybowy, zupa z suszonych owoców, ziemniaki z wody, racuchy zwane słodziakami, ryby, pierogi z kapustą i grzybami, czy rwaki – ręcznie wyrabiane kluski. Jedzono czerwony barszcz z uszkami, karpia w śmietanie, smażone grzyby oraz postną kapustę z grzybami. Popularny był też pęczak polany olejem i miodem, zwany na wschodnim Mazowszu „kucją”. Nie brakowało śledzi podawanych zwykle z ziemniakami, w wielu domach smażono również pampuchy (miękkie, drożdżowe ciasto wrzucane na gorący tłuszcz). Na stołach dworskich i mieszczańskich przeważał barszcz czerwony z uszkami i ziemniakami. Jadano też zupę rybną i migdałową, a ryby przyrządzano na różne sposoby.

W północnej części Mazowsza na stołach królowały kluski z makiem, czerwony barszcz z uszkami, pierogi z grzybami, groch z kapustą czy śledzie podawane zwykle z kartoflami.

W radomskim kolację zaczynano od zupy. Popularny był barszcz grzybowy z kluskami, żur z chlebem czy też kapuśniak z kwaszonej kapusty. Na stole musiały znaleźć się również wszystkie rodzaje kaszy, pierogi z nadzieniem z grzybów lub siemienia lnianego. Stosunkowo rzadko podawano ryby – jeśli już, to śledzie.

Na Kurpiach podczas wigilijnej wieczerzy pojawiały się na stołach gotowane ziemniaki i kasze (często była to kasza jaglana polewana olejem lnianym). Podawano kapustę kwaszoną z dodatkiem grzybów lub grochu, kluski z makiem, zupę owocową z kluskami, robioną z suszonych jagód i doprawianą miodem, a także barszcz czerwony albo rosół z prośnianek (gąsek). Na stołach bardziej zamożnych Kurpiów można było znaleźć smażoną rybę, a w biedniejszych domach jedynie śledzie. W późniejszym okresie bożonarodzeniowe menu rozszerzyło się o pierogi z kapustą i grzybami.

Jak przygotować tradycyjne mazowieckie dania? Kilka przepisów możemy znaleźć na stronach naszego miesięcznika „Mazowsze. Serce Polski”. Znajdziemy tu przepis na barszcz na własnym zakwasie, wigilijny pieróg z kapustą i grzybami, pierogi pieczone z kapustą i grzybami, bigos z kapustą albo śledzia w śmietanie z czosnkiem. 

Świętować święta

Po wieczerzy wigilijnej rodzina spędzała czas na wspólnym śpiewaniu kolęd, kręceniu powróseł i wróżbach. Młodzi wyciągali spod obrusa źdźbła siana: zielone zwiastowało rychłe zamążpójście lub ożenek, zwiędłe oznaczało, że trzeba będzie poczekać, a pożółkłe wróżyło staropanieństwo lub starokawalerstwo. Z siana wróżyły również gospodynie, odczytując z jego długości, jak bogato obrodzi len, a z koloru – jak długie będzie życie. Gospodarze natomiast ze snopów ustawionych w rogach izby wyciągali kłosy, rozcierali je w dłoniach i liczyli ziarna. Najwięcej ziaren wskazywało, które zboże wyda najlepszy plon w nadchodzącym roku. Ze słomy kręcono powrósła, by gospodarze przepasani nimi wyruszyli na pasterkę, a po powrocie mogli owinąć nimi pnie drzewek owocowych, chroniąc je w ten sposób przed robactwem i suszą oraz zapewniając obfite plony.

W tradycji mazowieckiej, obok wspólnej wieczerzy, ważnym elementem było obdarowywanie się drobnymi upominkami. Jeszcze w latach pięćdziesiątych dzieci często otrzymywały prezenty wykonane własnoręcznie przez ojca lub dziadka. Dla dziewczynek przygotowywano wstążeczki, spinki do włosów, chustki, a dla chłopców – małe scyzoryki. Najczęściej jednak upominkiem były pierniki lub słodkie bułki, które stanowiły prawdziwy rarytas.

Po takim czuwaniu wyruszano do kościoła na pasterkę, by przywitać nowonarodzonego.

Pierwszy dzień świąt spędzano w ścisłym gronie rodzinnym śpiewając kolędy i jedząc przygotowane specjalnie na tę okazję potrawy: kiełbasy, tłusty bigos, pieczenie i ciasta. Był to czas spokoju, odpoczynku i radości w gronie najbliższych.

Drugi dzień świąt, czyli dzień św. Szczepana, spędzany był zazwyczaj poza domem. Podczas mszy św. gospodarze święcili w kościele owies, a młodzież z chóru sypała ziarnem zbóż wychodzących z kościoła wiernych (a zdarzało się i księdza) na pamiątkę ukamienowania pierwszego męczennika. Zwyczaj miał zapewnić zdrowie, pomyślność i obfite plony.

Tego dnia plebani wraz z organistami wyruszali odwiedzać domy wiernych, przynosząc błogosławieństwo i zbierając tzw. kolędę – jajka, drób, słoninę, kiełbasę i sery. W ślad za nimi ruszały grupy kolędnicze, które śpiewały przed domami, otrzymując w zamian drobne pieniądze, kawałek ciasta czy innych potraw. Jedną ze starszych form kolędniczych były grupy z kozą, niedźwiedziem lub turoniem, którym towarzyszyły postaci przebrane za dziadów.

Cały artykuł dostępny jest na stronie mazovia.pl. Zachęcamy także do posłuchania podcastu Samorządu Województwa Mazowieckiego „Halo! Tu Mazowsze”, pt „Kluski z makiem czy kutia? Odkryj zwyczaje świąteczne na Mazowszu

Materiał partnera

  – Flaga to symbol, który jednoczy – przekonuje marszałek Adam Struzik. – Symbol, z którym powinniśmy się utożsamiać i który określa nas jako Polaków, Europejczyków, ale też Mazowszan. Flaga województwa mazowieckiego to flaga nam najbliższa. Pokażmy, że Mazowsze jest dla nas ważne, wywieszając ją przed domem, w miejscu pracy i nauki.

Historia flagi Mazowsza

Flaga Mazowsza przedstawia białego orła o złotych szponach i dziobie. Orzeł umieszczony jest po lewej stronie prostokątnego płata czerwonej tkaniny. Współczesny wygląd flagi nawiązuje do herbu książąt mazowieckich z dynastii Piastów, którego dzieje sięgają XIII wieku. Przez stulecia ów symbol trwał w świadomości Polaków, choć burzliwe losy naszego narodu i czasy zaborów sprawiły, że nie zawsze mógł zajmować należne mu miejsce. 

Wywodząca się z kontekstu historycznego sylwetka orła została zaprojektowana przez warszawskiego grafika Andrzeja Heidricha. Ostateczne zatwierdzenie wyglądu flagi herbowej województwa mazowieckiego nastąpiło w 2006 roku, a dokonała tego działająca przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Komisja Heraldyczna.
Flagę województwa umieszcza się przy lub na budynkach, w których znajdują się siedziby organów samorządu województwa oraz wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych. Flagę wywiesza się również w innych miejscach, dla podkreślenia doniosłego charakteru świąt państwowych i wojewódzkich, a także uroczystości lub rocznic tej rangi. Flaga województwa towarzyszy również dniom żałoby ogłoszonej przez władze państwowe lub wojewódzkie.

– Mamy z czego być dumni. Województwo mazowieckie jest dziś liderem w wielu dziedzinach. Rolnictwo, transport, przemysł, duży potencjał naukowy i badawczy. Dlatego 11 listopada wywieśmy Flagę Mazowsza, jako znak naszej mazowieckiej solidarności i dumy – podkreśla wicemarszałek Rafał Rajkowski.

Podróże z flaga Mazowsza – IV edycja za nami

 Za nami czwarta edycja konkursu fotograficznego. Setki zgłoszonych zdjęć i setki historii zapisanych w kadrach – jak co roku, wybór nie był łatwy. W dwóch kategoriach – „Kultura i architektura” oraz „Natura” powstały niezwykłe fotografie – pełne emocji, piękna i dumy z Mazowsza. – Dziękujemy wszystkim, którzy w te wakacje zabrali ze sobą flagę Mazowsza w podróże małe i duże – po regionie, po Polsce i po świecie. Dzięki Wam trafiła m.in. do Hiszpanii, Szwajcarii, USA, Tajlandii, Kambodży czy Australii! – podsumowała Izabela Stelmańska, prezes Mazowieckiej Regionalnej Organizacji Turystycznej.

Organizatorami konkursu są Mazowiecka Regionalna Organizacja Turystyczna i Agencja Rozwoju Mazowsza. Wyniki na stronie KONKURS "PODRÓŻE Z FLAGĄ MAZOWSZA" ROZSTRZYGNIĘTY - MROT

Zdjęcie na str. głównej: Marta Baranowska, Galopem przez Mazowsze, II miejsce w kategorii Kultura i architektura w konkursie „Podróże z flagą Mazowsza”

Materiał partnera

Podpisanie umów w regionie radomskim

Celem programów wsparcia jest równomierny rozwój regionu. To realna pomoc w realizacji inwestycji i projektów, na które w budżetach samorządów lokalnych często brakuje środków.

 – W tym roku budżet, który zamierzamy przeznaczyć na wsparcie projektów samorządów  jest rekordowy. Mówimy o 1 mld zł. To właśnie te środki pomagają gminom, powiatom, miastom w budowie nowych przedszkoli, dróg, placów zabaw czy realizacji projektów wspierających młodzież i seniorów oraz profilaktykę zdrowotną. Pierwsze umowy już podpisane – zauważa marszałek Adam Struzik.

Przykładem inwestycji zrealizowanych w ramach autorskich programów wsparcia sejmiku województwa są miasteczko ruchu drogowego w Szydłowcu, remont budynku Szkoły Muzycznej I stopnia im. Oskara Kolberga w Ruszkowicach, skwer na terenie osiedla Piaski w Kozienicach czy wozy strażackie, które służą druhom ochotnikom, ale też nowe obiekty sportowe i świetlice wiejskie.

– W regionie radomskim podpisaliśmy do tej pory ponad 220 umów na realizacje ponad 300 projektów zgłaszanych przez samorządy lokalne. Wartość wsparcia to ponad 17 mln zł. Na tym nie koniec. Przed nami kolejne rozstrzygnięcia. Tylko w tym roku uruchomiliśmy ponad 20 programów wsparcia. Nabory na niektóre z nich wciąż trwają. A kolejne umowy zostaną podpisane już w czerwcu – podkreśla wicemarszałek Rafał Rajkowski.

Jeśli chcecie sprawdzić, jakie inwestycje będą realizowane w Waszej okolicy wejdźcie na stronę www.mazovia.pl

• Mazowsze dla lokalnych centrów integracyjnych - Mazowsze dla lokalnych centrów integracyjnych 2025 – Lista beneficjentów i lista rezerwowa - Witryna Mazovia.pl
• Mazowsze dla zwierząt – Mazowsze dla zwierząt 2025 – lista beneficjentów - Witryna Mazovia.pl
• Mazowsze dla sołectw – Mazowsze dla sołectw 2025 – lista beneficjentów oraz lista rezerwowa - Witryna Mazovia.pl
• Mazowsze dla straży pożarnych – Mazowieckie strażnice OSP 2025 – lista beneficjentów - Witryna Mazovia.pl oraz OSP-edycja 2025 – lista beneficjentów i wzory umów - Witryna Mazovia.pl
• Mazowsze dla młodzieży – Mazowsze dla młodzieży 2025 – lista beneficjentów - Witryna Mazovia.pl
• Mazowsze dla seniorów – Mazowsze dla Seniorów 2025 – lista beneficjentów - Witryna Mazovia.pl
• Mazowsze dla zdrowia – Mazowsze dla Zdrowia 2025 – lista beneficjentów - Witryna Mazovia.pl
• Mazowsze dla zdrowia psychicznego – Mazowsze dla Zdrowia Psychicznego 2025 – lista beneficjentów - Witryna Mazovia.pl
• budowa i modernizacja dróg dojazdowych do gruntów rolnych (dawny FOGR) – Dotacje na ochronę gruntów rolnych 2025 – wykaz wniosków - Witryna Mazovia.pl

Materiał partnera

fot. StockSnap z Pixabay

Wśród wszystkich województw to Mazowsze jest – od lat – najpopularniejsze wśród osób z zagranicy osiedlających się w naszym kraju. Aż 30 proc. wniosków cudzoziemców o zezwolenie na pobyt czasowy lub stały w Polsce trafia do wojewody mazowieckiego, czyli aż tylu z nich chce zamieszkać w naszym regionie.

Jak wynika z rządowych statystyk, nieuwzględniających imigrantów, którym przyznano już polskie obywatelstwo, na Mazowszu mieszka obecnie 318 tys. obcokrajowców, z czego prawie 147 tys. Ukraińców, 69 tys. Białorusinów i 10,7 tys. Hindusów. Oprócz nich najliczniejszą grupą cudzoziemców w naszym regionie są Wietnamczycy. Według danych GUS większość obcokrajowców na Mazowszu mieszka w aglomeracji warszawskiej.

Dużo zmieniła wojna

Statystyki ZUS wskazują z kolei, że liczba obcokrajowców mieszkających i pracujących w naszym regionie od kilku lat rośnie (podobnie jest w całym kraju). Wynika to deficytu pracowników w wielu branżach, który w coraz większym stopniu zapełniany jest osobami z zagranicy. I to coraz częściej z odległych państw. W ubiegłym roku wniosek o zezwolenie na pracę w naszym kraju złożyło na Mazowszu ponad 100 tys. cudzoziemców, z tego aż 11,7 proc. stanowili Filipińczycy, 10,2 proc. – Hindusi, 9,3 proc. – Nepalczycy, 9 proc. – Kolumbijczycy, 7,1 proc. – Uzbecy, 6,6 proc. Turcy, a 5,9 proc. – Kirgizi. Przyjeżdżają do nas, bo przez imigrantów zarobkowych jesteśmy już postrzegani jako atrakcyjny kraj, w którym mogą zarabiać nawet kilkakrotnie więcej niż u siebie.

Ale to nie jedyna przyczyna. Przed wybuchem wojny w Ukrainie pracowało w Polsce setki tysięcy ukraińskich mężczyzn. Po napaści Rosji na naszego wschodniego sąsiada przestano ich wypuszczać za granicę. Zaczęli więc zastępować ich pracownicy z innych państw, głównie z Filipin, Kolumbii, Nepalu, Wietnamu i Indii. Na Mazowszu jednym z ich największych skupisk są okolice Grójca, bo tamtejsze, największe w kraju zagłębie sadownicze potrzebuje tysięcy rąk do pracy.

– W mazowieckim sadownictwie, tak jak w całym polskim rolnictwie, od lat brakuje pracowników sezonowych z Polski. Tę lukę najpierw zapełnili Ukraińcy, a gdy ich zabrakło po wybuchu wojny w Ukrainie, zaczęli ich zastępować mężczyźni z innych państw – mówi Leszek Przybytniak, sadownik spod Grójca, społecznik i były radny województwa mazowieckiego. Dodaje, że grójeckie sadownictwo bez pracowników zza granicy nie byłoby w stanie funkcjonować.

To samo można powiedzieć np. o zagłębiu pieczarkarskim wokół Siedlec i Łosic, ale na Mazowszu (tak samo, jak w całej Polsce) taka sytuacja występuje w wielu innych branżach, które nawet przy tysiącach już zatrudnionych cudzoziemców wciąż cierpią na deficyt rąk do pracy. I stąd bierze się ciągły napływ kolejnych pracowników z innych krajów.

– W naszym regionie były już sytuacje, że ze względu na niedobór pracowników na niektórych  plantacjach truskawek nie zebrano owoców, a w sadach zbierano jabłka dopiero w listopadzie, gdy skończył się już szczyt prac sezonowych. Pracowników brakuje nie tylko na Mazowszu, ale w całej Polsce. Główną przyczyną jest kryzys demograficzny.  W odpowiedzi na deficyt pracowników rolnicy, sadownicy czy przedsiębiorcy ściągają do pracy cudzoziemców, bo nie mają innego wyjścia i na razie nie widać innego sposobu na rozwiązanie problemu tego niedoboru – mówi Rafał Rajkowski, wicemarszałek województwa mazowieckiego.

Druga ojczyzna

Pierwsze miesiące, a nawet lata w Polsce, są dla cudzoziemców trudne. Szczególnie dla tych, którzy nie planowali wcześniej przeprowadzki do naszego kraju, nie przygotowywali się do tego (jak uchodźcy wojenni) lub przybyli do nas spoza Europy, z krajów o odmiennej kulturze. Tych drugich mamy coraz więc i dlatego potrzeba integracji cudzoziemców, wsparcia ich w zaadaptowaniu się do polskich warunków, nasila się.

To dlatego w ramach rządowego programu mają powstać w całym kraju centra integracji cudzoziemców, finansowane ze środków unijnych. Na Mazowszu w ramach tego programu realizowany jest projekt „Mazowieckie Mosty Międzykulturowe”, którego główną częścią będzie utworzenie sześciu centrów integracji cudzoziemców (CIC): w Warszawie, Ciechanowie, Ostrołęce, Płocku, Radomiu i Siedlcach. Realizacją tego projektu, w tym tworzeniem takich placówek, na podstawie umowy z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji, zajmuje się – we współpracy z Mazowieckim Urzędem Wojewódzkim oraz organizacjami pozarządowymi, pomagającymi cudzoziemcom – Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej (jednostka samorządu Mazowsza).

Centra Integracji Cudzoziemców mają zapewnić im kompleksowe wsparcie w jednym miejscu. Będą one punktami informacyjno-doradczymi, w których obcokrajowcy będą mogli uzyskać pomoc w sprawach, z jakimi stykają się w codziennym życiu, a są ważne z punktu widzenia adaptacji w polskich warunkach. Zakres udzielanych informacji obejmie m.in. sprawy związane z legalizacją pobytu w Polsce, z pracą czy opieką zdrowotną.

Centra będą też oferowały m.in. nieodpłatne kursy języka polskiego. Wbrew temu, co twierdzą niektórzy, nie będą to ośrodki pobytu czy obozy dla obcokrajowców (nie będzie w nich żadnych opcji zamieszkania czy nocowania). Będzie to wyłącznie przestrzeń biurowa, czynna przez część dnia, w której będzie można uzyskać m.in. informacje o tym, jak poruszać się w polskich realiach urzędowych.

Cały artykuł dostępny jest na stronie mazovia.pl oraz na łamach miesięcznika Mazowsze serce Polski.

Materiał partnera