Książki nominowane do Nagrody im. Witolda Gombrowicza (fot. Robert Utkowski Muzeum Witolda Gombrowicza)

To jubileuszowa, dziesiąta edycja Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza. W tym roku organizatorzy wprowadzili zmiany w regulaminie: konkurs jest trzyetapowy. W kwietniu kapituła ogłosiła tzw. krótką listę tytułów, na której znalazło się 19 książek, które przeszły do kolejnego etapu. Jak wyjaśniał sekretarz kapituły Tomasz Tyczyński, jury postanowiło w ten sposób rekomendować czytelnikom szerszą listę książek. - To ważne nie tylko dla czytających, którzy chcą kierować się wskazaniami nagród literackich, ale także dla autorów. W poprzednich edycjach zdarzało się, że na nominację do nagrody zasługiwało więcej niż pięciu autorów. Ale wiedzieli o tym jedynie jurorzy. Od dziesiątej edycji chcemy wskazywać większą liczbę wartościowych tytułów - wyjaśniał Tyczyński. 

Literatura w ofensywie

Teraz, podczas 47. Radomskiej Wiosny Literackiej, jury nagrody ogłosiło piątkę nominowanych. Są to:

- Barbara Elmanowska, „Woliera”, Wydawnictwo J;  Joanna Mazur, „Ciepło-zimno”, Wydawnictwo Seqoja, Monika Muskała; „Rondo Rodeo”, Nisza, Katarzyna Sobczuk, „Mała empiria”, Dowody, Maciej Wnuk, „Miejsca odległe”, Biuro Literackie.

- Cieszy mnie to, że udało nam się skompletować taki zestaw, który obejmuje też wydawnictwa niewielkie, wydawnictwa jakby mniej oświetlone reflektorami. Udało nam się też umieścić na tej liście książki, które słabiej zafunkcjonowały na radarach krytycznoliterackich – mówi Piotr Sadzik, członek kapituły.

- Debiuty literackie i drugie książki, bo taka jest definicja naszej nagrody, zaprzeczają temu, co mówi się o literaturze, że ona jest w defensywie. Literatura jest bardzo ofensywna i co roku pojawia się kilkanaście, kilkadziesiąt tytułów, które są niezwykle interesujące - uważa Józef Olejniczak, juror nagrody. 

Coraz dziwniejsza literatura

W tegorocznej, jubileuszowej edycji zgłoszonych zostało blisko sto książek. Oceniała je kapituła, w skład której wchodzą wybitni literaturoznawcy, pisarze i krytycy: Ewa Graczyk (przewodnicząca), Anna Kałuża, Zofia Król, Zbigniew Kruszyński, Józef Olejniczak, Piotr Sadzik, Justyna Sobolewska. Sekretarzem kapituły jest Tomasz Tyczyński.

- Ja mam wrażenie, że literatura robi się coraz dziwniejsza i że coraz trudniej jest nam określić, co jest literaturą, a co nią nie jest. Te granice stają się coraz bardziej osmotyczne, płynne. Osobiście obserwuję coraz wyraźniej, ale to moje zdanie, taki wątek narastającej grozy. Poczucie, że świat jest w niebezpieczeństwie, że zagrożenie jest blisko. To jest coś, co jest doświadczeniem bardzo wielu pisarek i pisarzy - mówi Ewa Graczyk, przewodnicząca kapituły.

Nazwisko laureatki lub laureata nagrody, a także osobę, która w ramach rezydencji literackiej spędzi miesiąc w Vence na południu Francji, poznamy we wrześniu, jak zawsze podczas odbywającego się w Radomiu i we Wsoli festiwalu „Opętani literaturą”. Laureat nagrody otrzymuje 40 tys. zł. Nagrodę finansową odbierają również nominowani.

Ustanowiona przez radomski samorząd nagroda przyznawana jest za debiut, rozumiany jako pierwsza lub druga książka danego autora, napisana prozą artystyczną w języku polskim. Nagroda została ustanowiona w 2015 r. przez samorząd Radomia, a przyznana została po raz pierwszy rok później.

kat, bdb

Rita Gombrowicz (fot. Robert Utkowski)

Tegoroczna edycja Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza wpisuje się w cykl wydarzeń organizowanych w ramach obchodów ustanowionego przez Senat RP Roku Gombrowiczowskiego. Spotkania, rozmowy i konferencje odbywają się w Polsce i we Francji, w której pisarz spędził ostatnie lata życia. W Instytucie Biblioteka Polska w Paryżu zorganizowana została debata poświęcona nagrodom literackim, w której wzięli udział członkowie kapituły Nagrody Gombrowicza. Jednocześnie tam właśnie, w Bibliotece Polskiej, jury wybrało piątkę nominowanych. Ich nazwiska ogłosiła Rita Gombrowicz, wdowa po pisarzu. Tego samego dnia Rita Gombrowicz, honorowa patronka Nagrody, badaczka literatury i promotorka twórczości męża została uhonorowana przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego złotym medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

Niech zwycięży najlepszy

Nominowani zostali Iwona Bassa, autorka książki „Głodni” (Biuro Literackie), Grzegorz Bogdał za zbiór opowiadań „Idzie tu wielki chłopak” (wyd. Czarne), Katarzyna Groniec za „Kundle” (wyd. Nisza), Barbara Klicka, autorka powieści „Reneta” (wyd. W.A.B.) oraz Aleksandra Tarnowska za „Wniebogłos” (wyd. ArtRage). 

- Niech zwycięży najlepszy. A ja ogromnie się cieszę, że ta nagroda przyznawana jest corocznie – mówi Rita Gombrowicz, myśląc już o przyszłych debiutantach.

Ustanowiona przez radomski samorząd nagroda przyznawana jest za debiut, rozumiany jako pierwsza lub druga książka danego autora, napisana prozą artystyczną w języku polskim. W tegorocznej edycji zgłoszonych zostało 80 książek. Od początku istnienia Nagrody zgłoszenia oceniała kapituła w składzie: Jerzy Jarzębski, Ewa Graczyk, Anna Kałuża, Zofia Król, Zbigniew Kruszyński, Józef Olejniczak, Justyna Sobolewska oraz Tomasz Tyczyński (sekretarz). W takim składzie kapituła zaczęła też pracę w tej edycji, ale kończyła bez zmarłego w lutym prof. Jerzego Jarzębskiego, współpomysłodawcy nagrody i wieloletniego przewodniczącego jury. 

Książki bardzo smutne

- Każdego roku mamy poczucie, że nadsyłane książki przynoszą podobną aurę, że mówią coś o stanie czasu w którym żyjemy. Czasami to były książki o dzieciństwie, czasami o różnych ważnych polskich kłopotach. W tym roku miałam poczucie, że czytam książki generalnie rzecz biorąc bardzo smutne. W każdej z nich pojawił się cień, który ja bym nazwała cieniem apokalipsy. To nie były książki dosłownie o końcu świata. Żadna z nich nie jest o tym dosłownie. Ale wiele książek pokazuje wyczerpywanie się. Wyczerpywanie się natury, wyczerpywanie się relacji ludzkich, czasami znużenie polityczne czy społeczne. To w tym roku było bardzo dominujące - mówi prof. Ewa Graczyk, która po śmierci Jerzego Jarzębskiego zgodziła się poprowadzić prace kapituły.

Nagroda wręczona zostanie podczas festiwalu „Opętani Literaturą”, który we wrześniu odbywa się we Wsoli i Radomiu. Laureat otrzymuje 40 000 złotych. Od kilku edycji kapituła wskazuje też osobę, która w ramach rezydencji literackiej spędza miesiąc w Vence na południu Francji. Nagrodę finansową otrzymują również nominowani.

fot. Materiały prasowe (MWG Wsola)

Termin nadsyłania zgłoszeń do tegorocznej edycji Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza upłynął z końcem stycznia. - Nadesłane książki to ilość, która trzyma się w pewnej średniej. Były edycje, w których otrzymywaliśmy niespełna 70 książek, była też taka, w której nadesłano ponad sto – mówi Tomasz Tyczyński, sekretarz kapituły Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza.

W skład kapituły wchodzą wybitni znawcy literatury: Jerzy Jarzębski – przewodniczący, Ewa Graczyk, Anna Kałuża, Zofia Król, Zbigniew Kruszyński, Józef Olejniczak, Justyna Sobolewska. Pierwsze posiedzenie jury planowane jest wstępnie na drugą połowę marca.

- To posiedzenie będzie taką pierwszą poważną rozmową o książkach. Kolejne spotkanie odbywa się w czerwcu i wówczas jurorzy wybierają pięć nominacji – przypomina Tomasz Tyczyński.

Ustanowiona przez radomski samorząd nagroda przyznawana jest debiutującym pisarzom i uznawana za jedno z najważniejszych literackich wyróżnień w Polsce. Laureat otrzyma 40 tys. zł. Od kilku edycji kapituła wskazuje też osobę, która w ramach rezydencji literackiej spędza miesiąc w Vence na południu Francji.

Nagroda wręczona zostanie podczas festiwalu „Opętani Literaturą”, który we wrześniu odbywa się we Wsoli i Radomiu. Nagrodę finansową otrzymują również nominowani.

W tym roku Nagroda Literacka im. Witolda Gombrowicza, przyznawana debiutującym prozaikom, wręczona zostanie po raz siódmy. Jak co roku, ogłoszeniu nazwiska laureatki lub laureata towarzyszy festiwal „Opętani Literaturą”. Tym razem odbędzie się on pod hasłem „Granice”.

Metaforyczne i dosłowne

Goście festiwalu mówić będą i o granicach metaforycznych, i dosłownych. Jak ta z Białorusią, na której od miesięcy dzieją się ludzkie tragedie, jak te, które gwałcą rosyjscy agresorzy, czy też te, za którymi chronią się ludzie uciekający przed wojną. Mowa będzie o literaturze, jej sile lub bezsilności wobec takich wydarzeń. Ale zostanie też poruszona poruszymy tematyka mniej doraźna: filozoficzne rozumienie granicy czy też granice nudy w szkole, towarzyszącej obowiązkowym lekturom. Nominowani do nagrody opowiedzą o przekraczaniu tak ważnej granicy, jaką jest literacki debiut. Będzie też mowa o granicach manipulacji w sporach (nie tylko literackich), a punktem wyjścia do tej dyskusji będzie spektakl o Dantem i Gombrowiczu. Tradycyjnie będzie można posłuchać kolejnego fragmentu powieści „Opętani” – tym razem w wykonaniu Olgierda Łukaszewicza. Gośćmi tegorocznego festiwalu będą także Andrzej Stasiuk, Aleksandra Lipczak, Jarosław Mikołajewski, profesorowie Zbigniew Mikołejko i Ewa Graczyk, aktorzy: Paulina Holtz, Dorota Landowska, Mariusz Bonaszewski i zespół Raz Dwa Trzy. Warsztaty literackie poprowadzi Barbara Sadurska, a warsztaty teatralne dla dzieci Przemysław Bosek. 

Najważniejszym punktem festiwalu będzie Gala Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza. Podczas gali ogłoszone zostanie nazwisko tegorocznej laureatki lub laureata Nagrody oraz nazwisko osoby, która w ramach rezydencji literackiej pojedzie na miesiąc do Vence na południu Francji – miasta, w którym ostatnie lata życia spędził Witold Gombrowicz.

Laureat Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza otrzymuje 40 tys. zł oraz lornetkę, będącą symbolem twórczej uważności wobec świata i nawiązującą do ostatnich lat życia pisarza, który, uwięziony przez chorobę, przez lornetkę obserwował ludzi i ich życie w Vence. Nagrody finansowe otrzymują także wszyscy nominowani.

Kapituła wskaże też osobę, która w ramach rezydencji literackiej wyjedzie na miesiąc do Vence na południu Francji, gdzie pisarz spędził ostatnie pięć lat życia.

Pięcioro nominowanych

W czerwcu jurorzy wyłonili pięcioro nominowanych.

Nominacje do Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza (2022 r.): 

1. Rafał Hetman – „Izbica, Izbica” (wyd. Czarne)

2. Robert Nowakowski – „Ojczyzna jabłek” (Wydawnictwo Literackie)

3. Mateusz Pakuła – „Jak nie zabiłem swojego ojca i jak bardzo tego żałuję” (wyd. Nisza)

4. Barbara Woźniak – „Niejedno” (wyd. Drzazgi)

5. Aleksandra Zbroja – „Mireczek. Patoopowieść o moim ojcu” (wyd. Agora)

Program festiwalu „Opętani literaturą”

10 września, sobota, godz. 17.00 (Wsola – Muzeum Witolda Gombrowicza).

Wschód, wojna, literatura – z Andrzejem Stasiukiem rozmawia Tomasz Tyczyński.

12 września, poniedziałek, godz. 18.00 (Radom – Teatr Powszechny, scena Kotłownia),

Niezmordowani – dramat Jarosława Mikołajewskiego, czytają Dorota Landowska i Mariusz Bonaszewski. „Po diabła nam Dante, mamy własne piekło” - słowo od autora.

13 września, wtorek, godz. 18.00 (Radom - Miejska Biblioteka Publiczna).

Sacrum i profanum granicy -  wykład prof. Zbigniewa Mikołejko.

14 września, środa, godz. 18.00 (Radom – Miejska Biblioteka Publiczna).

Granice nudy. Literatura w szkole – wykład prof. Ewy Graczyk. Fragmenty z Mickiewicza i Orzeszkowej czyta Paulina Holtz.

15 września, czwartek, godz. 18.00 (Radom – Muzeum im. Jacka Malczewskiego, dziedziniec).

„Opętani” czytani – Olgierd Łukaszewicz. Z aktorem rozmawia Jacek Wakar.

16 września, piątek, godz. 18.00 (Radom - MCSW Elektrownia).

Pisarz na granicy - z Aleksandrą Lipczak, laureatką VI edycji Nagrody Gombrowicza rozmawia Anna Spólna. Rafał Hetman, Robert Nowakowski, Mateusz Pakuła, Barbara Woźniak, Aleksandra Zbroja – z nominowanymi do tegorocznej Nagrody Gombrowicza rozmawia Michał Nogaś.

17 września, sobota, godz. 17.00 (Radom – Zespół Szkół Muzycznych).

Gala Nagrody Literackiej im. Gombrowicza: ogłoszenie werdyktu kapituły oraz koncert zespołu Raz Dwa Trzy.

Na wszystkie wydarzenia wstęp wolny. Na Galę wstęp tylko z wejściówkami – bezpłatne wejściówki będą rozdawane podczas wydarzeń 12  i 14 września.

Ustanowiona przez radomski samorząd nagroda przyznawana jest debiutującym pisarzom i uznawana za jedno z najważniejszych literackich wyróżnień w Polsce. Termin nadsyłania zgłoszeń do tegorocznej edycji minął z końcem stycznia.

- To dużo książek, a warto zaznaczyć, że ta liczba może się jeszcze zwiększyć, ponieważ jurorzy na każdym etapie prac kapituły mają prawo zgłaszać tytuły, które do nas nie dotarły, a które oni uznają za wartościowe debiuty – mówi Tomasz Tyczyński, sekretarz kapituły Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza.

Nadesłane książki systematycznie przesyłane są jurorom. W skład kapituły wchodzą wybitni znawcy literatury: Jerzy Jarzębski – przewodniczący jury, Ewa Graczyk, Anna Kałuża, Zofia Król, Zbigniew Kruszyński, Józef Olejniczak, Justyna Sobolewska. Ze względu na liczbę zgłoszeń, pierwsze posiedzenie planowane jest wstępnie na kwiecień.

Kapituła czyta intensywnie

- Kapituła czyta, bardzo intensywnie czyta, bo to dużo książek do lektury. Planujemy, że pierwsze spotkanie, mamy nadzieję, że nie zdalne, choć nie da się tego wykluczyć, odbędzie się w kwietniu. To jest taka pierwsza poważna rozmowa o tym, co przeczytaliśmy. W czerwcu odbywa się kolejne spotkanie, na którym kapituła wybiera pięć książek nominowanych do nagrody. Ogłoszenie werdyktu tradycyjnie we wrześniu, mam nadzieję, że ono będzie rzeczywiście tradycyjne, połączone z wydarzeniami festiwalu „Opętani literaturą”, tak jak to było w poprzednich edycjach – mówi Tyczyński.

- Dodatkowym wyróżnieniem, które przyznane zostanie po raz pierwszy w tej edycji jest rezydencja literacka. Wskazany przez kapitułę autor spędzi miesiąc w Vence na południu Francji, gdzie przez ostatnie lata życia mieszkał Witold Gombrowicz – mówi Ewa Witkowska z Muzeum Witolda Gombrowicza. Przyznanie rezydencji możliwe jest dzięki współpracy z firmą Zakłady Automatyki KOMBUD, która została drugim, obok Jarosława Krzyżanowskiego, mecenasem nagrody.

Do tej pory laureatami nagrody byli: Weronika Murek i Maciej Hen (w pierwszej edycji,
w 2016 roku, kapituła skorzystała z przysługującego jej prawa podziału nagrody), Anna Cieplak, Marcin Wicha i Olga Hund. W ubiegłym roku nagrodę zdobyła Barbara Sadurska za książkę „Mapa”.

kat, bdb

Fot. Materiały prasowe/ MWG Wsola

Film ma powstać na podstawie książki Wojciecha Pestki (na zdjęciu)