fot. Materiały prasowe/Muzeum Witolda Gombbrowicza

W tym roku do Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza zgłoszonych zostało 120 książek. To najwięcej w historii nagrody. Było wśród nich dużo zbiorów opowiadań, sporo prozy autobiograficznej, autofikcji. Jak zdradza Jerzy Franczak, przewodniczący jury, stosunkowo niewiele było czystej, gatunkowej prozy, częściej były to to „gatunki zmieszane”, zmącone, hybrydy.

Spośród wszystkich zgłoszeń kapituła wybrała szesnaście książek. To tzw. „krótka lista”. Znalazły się na niej: Marcin Oskar Czarnik "Trzy dni, trzy noce", wyd. Filtry, Marcin Czub "Natura dziury", wyd. Ha!art, Maciej Dobosiewicz "Laszowanie", wyd. Nisza, Dorota Grabek "Zmartwychwstanki", wyd. Czarne, Michał Kłodawski "Bóg Zero Jeden", Wydawnictwo IX, Emila Konwerska "Rzeczy robione specjalnie", wyd. ArtRage, Arek Kowalik "Dźwięki ptaków", wyd. ArtRage, Paweł Kozioł "Azard", wyd. Okoniny, Karolina Krasny "Strefa II",  wyd. Convivo, Zofia Lorek "Stany przejściowe", wyd. Drzazgi, Aleksandra Paduch "Trzewia", wyd. Czarne, Kamil Piwowarski "Droga w górę, droga w dół", wyd. Austeria,  Marek Rosłan "Robale", wyd. Nisza, Paweł Rzewuski "Krzywda", wyd. ArtRage, Ishbel Szatrawska "Wyrok", wyd. Cyranka, Ewa Tondys-Kohmann "Łupiny", wyd. Wydałem. 

Pewien sygnał

Przy ocenie jury, jak zdradzają jego członkinie i członkowie, brało wiele różnych rzeczy. 

- Patrzyliśmy na te zgłoszenia nie tylko jak na pojedyncze książki, ale także jak na pewien sygnał. „Debiutant” oznacza, że jest to prawdopodobnie pierwsza książka, ale nie ostatnia. Dlatego spoglądaliśmy czasem na zalążki stylu, zalążki tematu, coś, co już jest podejmowane, ale może zostać rozwinięte w większy koncept. To także był czynnik, który zwracał naszą uwagę – mówi Joanna B. Bednarek, członkini kapituły.

Jednocześnie wybrana lista jest, w pewnym stopniu, reprezentacją tego, co obecnie dzieje się na rynku wydawniczym. - Staraliśmy się patrzeć na nią tak, żeby ułożyć opowieść o jak najszerszym spektrum tego, co się dzieje teraz na rynku, wśród debiutów, o tym, jakie książki się ukazują i co chcą opowiedzieć, jaką część świata chcą zagospodarować – wyjaśnia Weronika Murek, członkini kapituły.

Wprowadzenie do regulaminu nagrody „krótkiej listy” miało być wskazaniem dla czytelników, pewną podpowiedzią, po które książki warto sięgnąć.

Dziwna i osobna

- Na tej liście, którą przygotowaliśmy znajdują się bardzo różne rzeczy. Mamy nadzieję, że ktoś „wydziubie” dla siebie to, co jego akurat interesuje. Jest tam powieść S-F, są przedziwne groteskowe prozy, są opowiadania współczesne, więc to mogą być też takie punktowe rekomendacje – uważa Jerzy Franczak, przewodniczący kapituły Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza.  

Jerzy Franczak zwraca jednocześnie uwagę na oryginalność wypowiedzi autorów i autorek, których wskazało jury. - Połowa książek, które znalazły się na naszej liście jest dziwna, osobna, samoswoja. Trudno zestawić je z czymkolwiek innym. To stanowi osobną wartość – podkreśla Franczak.

Opętani literaturą

Laureatkę bądź laureata Nagrody Gombrowicza poznamy we wrześniu podczas festiwalu Opętani Literaturą, który co roku odbywa się w Radomiu.

Nagroda przyznawana jest za debiut, rozumiany jako pierwsza lub druga książka danego autora, napisana prozą artystyczną w języku polskim. Nagroda została ustanowiona w 2015 r. przez samorząd Radomia, a przyznana została po raz pierwszy rok później.

Główna nagroda to 40 tys. zł. Dzięki wsparciu Samorządu Mazowsza, od kilku edycji wszyscy nominowani otrzymują wyróżnienia w wysokości po 5 tys. zł.

W ramach nagrody jury przyznaje także wyróżnienie w postaci rezydencji literackiej w Vence na południu Francji. W tej miejscowości ostatnie lata życia spędził Witold Gombrowicz.

W skład kapituły wchodzą wybitni znawcy literatury: Joanna B. Bednarek, Weronika Murek, Katarzyna Sawicka-Mierzyńska, Jerzy Franczak (przewodniczący), Piotr Kofta, Janusz Margański i Piotr Sadzik. Sekretarzem kapituły jest Tomasz Tyczyński.

kat

fot. UM Radom

Do konkursu mogły zostać zgłoszone książki, które wydano po raz pierwszy w okresie od 1 października 2023 r. do 30 września 2025 r., i poprzez treść lub/i autora związane są z Radomiem lub regionem radomskim.

Nominowane książki: kategoria książka literacka: „West Farragut Avenue” Agnieszka Jelonek (wyd. Cyranka), „Klekot tysięcy patyków” Jarosław Maślanek (Państwowy Instytut Wydawniczy), „Guzik prawda” Amelia Pudzianowska (Biblioteka Śląska), „Mała czarna i perły” Helen Weinzweig (wyd. Drzazgi); kategoria książka naukowa/popularnonaukowa: „Spotkania z nauką” Paweł Błach (wyd. MOK Amfiteatr w Radomiu), „Afera Teozofów. Siatka wywiadowcza mjr. Andrzeja Czaykowskiego (1949–1951)” Tomasz Krok (wyd. Instytut Pamięci Narodowej), „Z Kresów Południowo-Wschodnich na ziemię radomską” Marcin Artur Stańczuk (wyd. Muzeum Wsi Radomskiej), „Siłaczka z Młodzianowa. O bibliotekarce Stanisławie Bisikiewicz” Marta Wiktoria Trojanowska (Radomskie Towarzystwo Naukowe).

Przewodniczącym tegorocznej edycji nagrody jest prof. dr hab. Jacek Leociak, natomiast członkami kapituły są: dr hab., prof. Uniwersytetu Radomskiego Anna Spólna, dr Krzysztof Busse, dr Piotr Sadzik, Olga Górska oraz Sebastian Równy. Sekretarzem nagrody jest Przemysław Czaja.

Uroczysta gala wręczenia nagród odbędzie się 20 listopada o godz. 18 w sali koncertowej Zespołu Szkół Muzycznych im. Oskara Kolberga w Radomiu. Zwycięzcy w obu kategoriach otrzymają po 20 tys. zł.

Źródło: UM Radom

fot. Anna Wróblewska/UM Radom

Honory za odwagę

Wręczenie nagród odbyło się podczas uroczystej gali w Zespole Szkół Muzycznych w Radomiu. - Już po raz dziesiąty spotykamy się, by uhonorować odwagę debiutujących pisarek i pisarzy, którzy z nowym językiem i świeżym spojrzeniem wchodzą na literacką scenę. Ta odwaga, tak bliska Witoldowi Gombrowiczowi, patronowi naszej nagrody, jest fundamentem, na którym budujemy naszą radomską kulturę - podkreślał prezydent Radosław Witkowski. Zaznaczył, że przed 10 laty, kiedy samorząd ustanawiał  Nagrodę Literacką im. Witolda Gombrowicza, wierzono, że pomoże ona młodym twórcom zaistnieć i stworzy nową jakość w promocji Radomia. - Dziś mogę powiedzieć z dumą, że rzeczywistość przerosła nasze oczekiwania – nagroda zdobyła prestiż, przyciąga uwagę całego środowiska literackiego i otwiera drzwi wielu debiutantom, którzy dziś są już rozpoznawalni na polskiej scenie literackiej - mówił prezydent.

W tym roku kapituła nominowała do nagrody: Barbarę Elmanowską za „Wolierę” (Wydawnictwo J), Joannę Mazur za „Ciepło-zimno” (Wydawnictwo Seqoja), Monikę Muskałę za „Rondo Rodeo” (Nisza), Katarzynę Sobczuk za, „Małą empirię” (Dowody) i Macieja Wnuka, za „Miejsca odległe” (Biuro Literackie).

Łamie wiele tabu

- Zachwyciła nas przede wszystkim niespieszność tej opowieści rozwijającej się w wielu retrospekcjach i introspekcjach. Bohaterka powraca do wspomnień najważniejszych związków swojego życia. Kluczowe miejsce wśród nich zajmują relacje z Hanną, kochanka ojca i córki. Najbardziej intrygująca jest jednak sama bohaterka. Polska literatura nieczęsto zajmuje się takimi miłosnymi, łamiącymi wiele tabu uwikłaniami. Elmanowska oddaje z niezwykłą subtelnością i odwaga zmysłowość ciała, pożądań i rozstań. Nie ma w tym zbyt wielu poprzedników ani poprzedniczek w polskiej tradycji literackiej - uzasadniała wybór laureatki nagrody przewodnicząca kapituły Ewa Graczyk. 

W przypadku zbioru opowiadań Macieja Wnuka kapituła szczególnie doceniła kompozycję książki. Przekłada się ona na wizję świata, którą obserwujemy jako spełniającą się katastrofę - uznali jurorzy.

- Dziękuję, dziękuję przede wszystkim za to, że jest ta nagroda. Chce się pisać, naprawdę chce się pisać. Włożyłam w tę książkę dużo serca - mówiła wzruszona po otrzymaniu nagrody Barbara Elmanowska. 

Podobnie zaskoczony i pełen emocji był Maciej Wnuk. - Chciałbym podziękować przede wszystkim tym, którzy na początku mojej drogi uwierzyły we mnie i pomogły mi - szczególnie Ani Cieplak - zaznaczył laureat przywołując pierwszą zwyciężczynię Nagrody im. Witolda Gombrowicza.

Nagrodę Literacka im. Witolda Gombrowicza ustanowiła na wniosek prezydenta Radosława Witkowskiego radomska rada miejska, finansowo wspiera ją samorząd województwa mazowieckiego i mecenasi. Honorowy patronat sprawuje Rita Gombrowicz.

Laureat nagrody otrzymuje 40 tys. zł, natomiast wyróżnienie to pobyt w willi Vence we Francji, gdzie Witold Gombrowicz spędził ostatnie klata życia.

Galę uświetnił koncert Krystyny Prońko.

Bożena Dobrzyńska

Zdjęcia: Anna Wróblewska/UM Radom

fot. Muzeum Witolda Gombrowicza, Wsola

Ogłoszenie „krótkiej listy” książek to efekt zmiany w regulaminie nagrody: od tego roku konkurs jest trzyetapowy, w kwietniu publikowana jest krótka lista tytułów (nie więcej niż dwadzieścia), w czerwcu piątka nominowanych, zaś laureata nagrody i autora wyróżnionego rezydencją w Vence - tak jak dotąd - poznawać będziemy we wrześniu.

Jak wyjaśnia sekretarz kapituły Tomasz Tyczyński, jury postanowiło w ten sposób rekomendować czytelnikom szerszą listę książek. - To ważne nie tylko dla czytających, którzy chcą kierować się wskazaniami nagród literackich, ale także dla autorów. W poprzednich edycjach zdarzało się, że na nominację do nagrody zasługiwało więcej niż pięć książek. Wiedzieli o tym jedynie jurorzy. Postanowiliśmy więc, że od dziesiątej edycji nagrody zachęcać będziemy do lektury większej liczby wartościowych próz debiutantów i "podebiutantów" - podkreśla.

Po obradach, które odbyły się w sobotę, 12 kwietnia, kapituła nagrody ogłosiła listę 19 książek, które przeszły do kolejnego etapu. 

Krótka lista X edycji Nagrody Gombrowicza / 2025

1. Dorota Borodaj „Szkodniki. O ludziach, maszynach i drzewach w Puszczy Białowieskiej”, Dowody

2. Agnieszka Burton „Ozland. Przestrzeń jest wszystkim”, Dowody

3. Agata Ciastoń „Na środkowym pasie latem trawa była zielona", Wydawnictwo Warstwy

4. Barbara Elmanowska „Woliera", Wydawnictwo J

5. Marta Hermanowicz „Koniec”, ArtRage

6. Aleksandra Kasprzak „Wydrąż mi rodzinę w serze”, Biuro Literackie

7. Elżbieta Łapczyńska „Mowa chleba", Wydawnictwo Agora

8. Jul Łyskawa „Prawdziwa historia Jeffreya Watersa i jego ojców", Wydawnictwo Czarne

9. Jadwiga Malina „Przysłona", Wydawnictwo Cyranka

10. Joanna Mazur  „Ciepło-zimno", Wydawnictwo Seqoja Ewa Klimek

11. Anna Mazurek „Zwierzęta łowne”, Grupa Wydawnicza Foksal

12. Monika Muskała „Rondo Rodeo”, Nisza

13. Katarzyna Pochmara-Balcer „Swobodne wpadanie", Wydawnictwo Cyranka

14. Katarzyna Sobczuk „Mała empiria”, Dowody

15. Sławomir Sochaj „Niedopolska", Wydawnictwo Filtry

16. Natalka Suszczyńska „Chipsy dla gości”, Ha!art

17. Krzysztof Sztafa „Wielka radość w polskich domach", Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu

18. Maciej Wnuk „Miejsca odległe", Biuro Literackie

19. Patryk Zalaszewski „Luneta z rybiej głowy", Wydawnictwo Czarne

10 lat nagrody

Nagroda Literacka im. Witolda Gombrowicza przyznawana jest za debiut, rozumiany jako pierwsza lub druga książka danego autora, napisana prozą artystyczną w języku polskim. Nagroda została ustanowiona w 2015 r. przez samorząd Radomia, a przyznana została po raz pierwszy rok później.

Główna nagroda to 40 tys. zł. Dzięki wsparciu Samorządu Mazowsza, od kilku edycji wszyscy nominowani otrzymują wyróżnienia w wysokości po 5 tys. zł.

W skład kapituły wchodzą wybitni znawcy literatury: Ewa Graczyk (przewodnicząca), Anna Kałuża, Zofia Król, Zbigniew Kruszyński, Józef Olejniczak, Piotr Sadzik, Justyna Sobolewska. Sekretarzem kapituły jest Tomasz Tyczyński.

Organizatorami nagrody są Prezydent Radomia oraz Muzeum Witolda Gombrowicza. Honorowy Patronat sprawuje Rita Gombrowicz.

fot. Dominik Musiałek/Muzeum im. Witolda Gombrowicza Wsola

Zgłoszenia w dziesiątej edycji nagrody można było nadsyłać do 31 stycznia. Książki prozatorskie, opublikowane w 2024 r. mogły zgłaszać wydawnictwa, autorzy, osoby reprezentujące instytucje kultury, media o charakterze literackim, osoby prywatne, a także członkowie kapituły. 

Regulamin się zmienił

- W tym roku zmienił się regulamin nagrody. W poprzednich latach jurorzy wybierali piątkę nominowanych, którą ogłaszaliśmy w czerwcu. I z tej piątki we wrześniu wyłaniani byli laureaci. Teraz w pierwszym etapie, spośród nadesłanych książek kapituła wybierze nie więcej niż dwadzieścia na tzw.krótką listę, którą ogłosi w kwietniu. Ta lista ma zachęcić do przeczytania prozy, która kapitule wydaje się szczególnie wartościowa, ale siłą rzeczy nie zmieści się w gronie nominowanych. To z jednej strony docenienie tych autorów, ale to także promocja wartościowych książek, które inaczej mogłyby zostać niezauważone – wyjaśnia Tomasz Tyczyński, sekretarz kapituły nagrody.

W czerwcu jurorzy (jak w latach poprzednich) ogłoszą piątkę nominowanych. Laureatkę, bądź laureata nagrody poznamy we wrześniu, w Radomiu, podczas gali, która odbywa się w ramach jesiennego festiwalu Opętani Literaturą.

Albo pierwsza, albo druga

Nagroda Literacka im. Witolda Gombrowicza przyznawana jest za debiut rozumiany jako pierwsza lub druga książka danego autora, napisana prozą artystyczną w języku polskim. Nagroda została ustanowiona w 2015 r. przez samorząd Radomia, a przyznana została po raz pierwszy rok później.

Główna nagroda to 40 tys. złotych. Dzięki wsparciu Samorządu Mazowsza, od kilku edycji wszyscy nominowani otrzymują wyróżnienia w wysokości po 5 tys. złotych.

Laureatami byli do tej pory: Weronika Murek i Maciej Hen (w pierwszym roku kapituła podzieliła nagrodę), a potem kolejno Anna Cieplak, Marcin Wicha, Olga Hund, Barbara Sadurska, Aleksandra Lipczak, Barbara Woźniak, Jakub Nowak oraz Grzegorz Bogdał. Od szóstej edycji, jury przyznaje także wyróżnienie w postaci rezydencji literackiej w Vence na południu Francji, gdzie ostatnie lata życia spędził Witold Gombrowicz. W ten sposób kapituła doceniła do tej pory Macieja Bobulę, Mateusza Pakułę, Wiktorię Bieżuńską i Katarzynę Groniec.

W skład kapituły wchodzą wybitni znawcy literatury: Ewa Graczyk (przewodnicząca), Anna Kałuża, Zofia Król, Zbigniew Kruszyński, Józef Olejniczak, Piotr Sadzik, Justyna Sobolewska. Sekretarzem kapituły jest Tomasz Tyczyński.

kat

.

Do nagrody kapituła nominowała pięcioro autorów (fot. Anna Wróblewska/UM Radom)

Tegoroczna edycja festiwalu „Opętani Literaturą” i Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza wpisuje się w cykl wydarzeń organizowanych w ramach obchodów Roku Gombrowiczowskiego, ustanowionego przez Senat RP w związku ze 120. rocznicą urodzin pisarza. Do tej rocznicy nawiązuje też hasło festiwalu. Organizatorzy chcą mówić o urodzinach i narodzinach (literackich) i rodzinie jako źródle inspiracji. Na „rodzinę” patrzą szeroko: to z jednej strony krąg najbliższych osób, instytucja społeczna, z drugiej to także miejsce urodzenia, a w ślad za tym pewna wspólnota, np. naród. Dlatego uczestnicy rozmów, dyskusji czy wykładów będą szukać odpowiedzi na pytania czy i jak te rzeczy nas definiują, w jaki sposób przenikają do literatury, czy da się od nich uwolnić.

Festiwal rozpocznie się w niedzielę, 8 września w muzeum we Wsoli spotkaniem z Jakubem Nowakiem, ubiegłorocznym laureatem Nagrody Gombrowicza. Po spotkaniu odbędzie się koncert Kuby Sienkiewicza, wokalisty, gitarzysty, autora tekstów, lidera zespołu Elektryczne Gitary.

W poniedziałek, także we Wsoli, Maria Pakulnis, aktorka filmowa, teatralna i radiowa będzie czytała fragmenty dziewiątego rozdziału „Opętanych”. Ta mniej znana powieść Witolda Gombrowicza użyczyła tytułu całemu festiwalowi i towarzyszy mu od pierwszej edycji. Po lekturze spotkanie z Marią Pakulnis poprowadzi Łukasz Maciejewski.

We wtorek, 10 września wydarzenia przeniosą się do Radomia. W Miejskiej Bibliotece Publicznej o sile kompleksu urodzenia, zwrocie ludowym i polskich „przeklętych problemach” będzie mówił prof. Roch Sulima, historyk i antropolog kultury, folklorysta, krytyk literacki i publicysta.

W kolejnych dniach (11, 12 września), także w MBP odbędą się: spotkanie z Elizą Kącką, autorką książki „Wczoraj byłaś zła na zielono” (rozmawia Monika Ochędowska) oraz debata „Źle urodzeni? Czy i jak uczyć Polski w szkole?” W debacie wezmą udział Michał Friedrich, Aleksandra Korczak, Jan Wróbel, a moderatorką będzie Anna Spólna.

W piątek, 13 września, w bibliotece odbędzie się ostatnie festiwalowe spotkanie „Tak rodzą się pisarze” - z nominowanymi do Nagrody Gombrowicza będzie rozmawiał Maciej Robert.

Ustanowiona przez radomski samorząd Nagroda Literacka im. Witolda Gombrowicza przyznawana jest debiutującym pisarzom i uznawana za jedno z najważniejszych literackich wyróżnień w Polsce. W tej edycji zgłoszono 84 tytuły. W czerwcu kapituła Nagrody wybrała piątkę nominowanych: Iwonę Bassę, Grzegorza Bogdała, Katarzynę Groniec, Barbarę Klicką i Aleksandrę Tarnowską.

Gala, podczas której ogłoszone zostaną nazwiska zwycięzców, odbędzie się w sobotę, 14 września w Zespołe Szkół Muzycznych w Radomiu. Laureat Nagrody otrzymuje 40 tys.zł, statuetkę oraz lornetkę, będącą symbolem uważności wobec świata i nawiązującą do ostatnich lat życia Gombrowicza, kiedy lornetka (dziś w Espace Gombrowicz w Vence) była jednym z najważniejszych przedmiotów codziennego użytku. Wyróżnienia w wysokości po 5 tys. zł otrzymują też wszyscy nominowani. Od trzech edycji kapituła przyznaje także wyróżnienie w postaci rezydencji literackiej w Vence na południu Francji.

Gwiazdą gali będzie Aga Zaryan, która zaśpiewa „Polskie piosenki”. 

Na wydarzenia festiwalowe wstęp wolny, z wyjątkiem gali i koncertu Agi Zaryan. Bezpłatne wejściówki na to wydarzenie można będzie odebrać po wydarzeniach 10 i 11 września w Miejskiej Bibliotece Publicznej. 

Szczegółowy program:

8 września, niedziela, godz. 17 -  (Wsola, Muzeum Witolda Gombrowicza) - "Zabijanie Sienkiewicza" - z Jakubem Nowakiem, laureatem Nagrody Gombrowicza 2023 rozmawia Robert Utkowski.

Kuba Sienkiewicz - koncert

9 września, poniedziałek, godz. 18 (Wsola, Muzeum Witolda Gombrowicza)  - "Opętani czytani" - Maria Pakulnis, z aktorką rozmawia Łukasz Maciejewski.

10 września, wtorek, godz. 18 - (Radom, Miejska Biblioteka Publiczna) ->"Siła kompleksu urodzenia" - zwrot ludowy i polskie „przeklęte problemy”< - Roch Sulima - esej mówiony.

11 września, środa, godz. 18 - (Radom, Miejska Biblioteka Publiczna) - "Rodzinne prawdy i fikcje" - z Elizą Kącką, autorką książki „Wczoraj byłaś zła na zielono” rozmawia Monika Ochędowska.

12 września, czwartek, godz. 18 - (Radom, Miejska Biblioteka Publiczna) - "Źle urodzeni? Czy i jak uczyć Polski w szkole? - Michał Friedrich, Aleksandra Korczak, Jan Wróbel, Anna Spólna (moderator).

13 września, piątek, godz. 19 - (Radom, Miejska Biblioteka Publiczna) - "Tak rodzą się pisarze"- Iwona Bassa, Grzegorz Bogdał, Katarzyna Groniec, Barbara Klicka, Aleksandra Tarnowska - z nominowanymi do Nagrody Gombrowicza rozmawia Maciej Robert.

14 września, sobota, godz. 17 - (Radom, Zespół Szkół Muzycznych) - Ogłoszenie laureata Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza; Aga Zaryan śpiewa „Polskie piosenki”

Na Galę Nagrody obowiązują bezpłatne wejściówki, które można odebrać 10 i 11 września, po wydarzeniach w Miejskiej Bibliotece Publicznej.

Wydarzenie towarzyszące: 8 września, niedziela, w godz. 15 - 18 „Piknik z Gombrowiczem” Osiedle Idea, Radom, skwer przy ul. Listopadowej.

Bezpłatny dojazd z Radomia do Wsoli: przystanek Chrobrego/ Czysta (kierunek Michałów): 8 września - zbiórka o godz. 16.15, 9 września o godz. 17.30.

fot. Materiały prasowe (MWG Wsola)

Nagroda Literacka im. Witolda Gombrowicza przyznawana jest za debiut, rozumiany jako pierwsza lub druga książka danego autora, napisana prozą artystyczną w języku polskim. Opublikowane w 2023 r. książki mogą zgłaszać do konkursu wydawnictwa, autorzy, osoby reprezentujące instytucje kultury, media o charakterze literackim, osoby prywatne, a także członkowie kapituły.

Piątka nominowanych, jedna nagroda

Spośród nadesłanych książek kapituła wybierze piątkę nominowanych. Ich nazwiska ogłoszone zostaną w czerwcu 2024 r. Laureatkę bądź laureata nagrody poznamy we wrześniu. Nazwisko zwycięzcy ogłoszone zostanie w Radomiu podczas gali, która odbywa się jesienią w ramach festiwalu Opętani Literaturą.

Główna nagroda to 40 tys. złotych. Nagrodę finansową otrzymują również nominowani. Dodatkowym wyróżnieniem, przyznawanym od szóstej edycji jest rezydencja literacka – wskazany przez kapitułę autor spędzi miesiąc w Vence na południu Francji, gdzie przez ostatnie lata życia mieszkał Witold Gombrowicz.

W skład kapituły wchodzą wybitni znawcy literatury: Jerzy Jarzębski (przewodniczący), Ewa Graczyk, Anna Kałuża, Zofia Król, Zbigniew Kruszyński, Józef Olejniczak, Justyna Sobolewska. Sekretarzem kapituły jest Tomasz Tyczyński.

Nagroda Literacka im. Witolda Gombrowicza ustanowiona została przez samorząd Radomia w 2015 r. Organizatorami nagrody są prezydent Radomia oraz Muzeum Witolda Gombrowicza. Honorowy Patronat sprawuje Rita Gombrowicz.

Blisko 800 książek

W ośmiu dotychczasowych edycjach do Nagrody Gombrowicza zgłoszono blisko 800 książek. W pierwszej edycji laureatami Nagrody zostali Weronika Murek oraz Maciej Hen (kapituła podzieliła nagrodę). W kolejnych edycjach nagradzani byli: Anna Cieplak, Marcin Wicha, Olga Hund, Barbara Sadurska, Aleksandra Lipczak i Barbara Woźniak. W 2023 roku laureatem nagrody został Jakub Nowak, autor książki „To przez ten wiatr”. Wyróżnienie w postaci rezydencji literackiej w Vence na południu Francji kapituła przyznała Wiktorii Bieżuńskiej za książkę „Przechodząc przez próg, zagwiżdżę” (wcześniej laureatami wyróżnienia byli Maciej Bobula oraz Mateusz Pakuła).

kat

fot. Łukasz Wójcik/UM Radom

Gala nagrody odbyła się w czwartkowy wieczór w Zespole Szkół Muzycznych. Sala Koncertowa im. Krzysztofa Pendereckiego była wypełniona niemal w całości, m.in. przez autorów nominowanych do nagrody, jury oraz przedstawicieli środowiska literackiego i kulturalnego.

24 książki, sześcioro nominowanych

Nagroda Literacka Miasta Radomia jest przyznawana co dwa lata, a funduje ją prezydent. Z założenia może być przyznana za związki autora lub jej treść z Radomiem. W tym roku jury pod przewodnictwem prof. Arkadiusza Bagłajewskiego z UMCS oceniało 24 książki, a sześć  z nich nominowało. To w kategorii literackiej, poza wymienioną już laureatką byli: Małgorzata Boryczka za „Nigdzie" i  Tomasz Tyczyński za „Nieuzasadnione poczucie szczęścia”, natomiast w kategorii książki naukowej/popularnonaukowej - poza zwycięzcą: Roch Sulima za „Powidoki codzienności” i  Marta Wiktoria Trojanowska „Zlikwidowane, przekształcone, rozproszone. Nieistniejące biblioteki Radomia z lat 1839-2015”.

Laureaci nagrody otrzymali z rąk prezydenta Radosława Witkowskiego "czeki" po 10 tys. zł. Prezydent obiecał, że za dwa lata - jeśli tylko będzie miał na to wpływ - wysokość nagrody wzrośnie do 20 tys. zł.

Książka o słowach

Zabierając głos i gratulując zwycięzcom i nominowanym prezydent, że wielokrotnie słyszy od swoich kolegów samorządowców, że Radom jest tak ciekawym miastem" a wy nie potraficie tego sprzedać". - Ale ta gala, i ta nagroda pokazuje, że wspólnie potrafimy cieszyć się tym, co radomskie. Przede wszystkim potrafimy to doceniać. Ta nagroda pokazuje też, że ta nagroda potrafi być inspiracją dla autorów - mówił Radosław Witkowski.

- Jestem zaszczycona, dumna i bardzo szczęśliwa - zapewniała po odebraniu nagrody Olga Górska. Podkreśliła, że jet to książka o słowach. - Książka o nazywaniu samego siebie i używaniu słów. I życzę wam, aby używanie słów było aktem wyzwalającym, a nie zniewalającym - wyjaśniała. Zdradziła, że bohaterką jej książki jest wzrastająca w Radomiu lesbijka. Pomyślałam, że otwartość na innych, gościnność, w którym to słowie zawiera się "inność" jest największym wzywaniem współczesności - mówiła laureatka Nagrody Literackiej Miasta Radomia.

Opowieść ekstatyczna: gorzka i szczęśliwa

- Akcja obejmuje retrospektywne powroty do lat dzieciństwa i dojrzewania młodej bohaterki, ale mamy tez perspektywę "teraz". To druga płaszczyzna czasowa. 30-letnia bohaterka, znalazwszy się z przyjaciółkami w drodze oczekując na naprawę zepsutego auta, w sierpniowym słońcu sięga ku innym sierpniowym dniom z końca lat 80. wieku XX. Urodziła się wtedy w Radomiu i ma to kluczowe znaczenie nie tylko w perspektywie miejsca. Radom staje się ośrodkiem opowieści wysnuwanej z pokładów sensualnej pamięci. Tożsamość w sposób oczywisty wiąże się tutaj z miejscem i zostaje przełożona na literacką opowieść autobiograficzną, a ów biografizm prozy Olgi Górskiej powstający na przecięciu tego, co teraz i co wtedy, wyznacza opowieść w dwu rejestrach tematycznych, właśnie o tożsamości i o miejscu, które łączą się ze sobą, tworząc znakomicie skonstruowany splot tożsamościowej opowieści i zarazem parabiograficznej wiwisekcji dokonywanej po latach - mówił w laudacji przewodniczący jury prof. Arkadiusz Bagłajewski. Dodał, że książka Górskiej jest również opowieścią o upadku miasta w pierwszych latach transformacji ustrojowej. Zaznaczył, że bohaterka książki - laureatki potrafi traumy dzieciństwa przekuć w afirmatywne doświadczenia. - Jest to opowieść ekstatyczna: gorzka, ale też i szczęśliwa. Ironiczna, ale też pokazująca problemy osób nieheteronormatywnych - podkreślał juror.

Książka niezwykła

Nagrodzona książka Piotra Sadzika opisuje zjawisko w polskiej literaturze tzw. maranów, czyli pisarzy żydowskiego pochodzenia, którzy pisali po polsku i byli mocno związani z polską kulturą. Nie znali ani jidisz, ani hebrajskiego.

Piotr Sadzik, obecnie doktorant na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, wyjaśniał dlaczego akurat ta nominacja i ta nagroda ma dla niego szczególne znaczenie. - Jesteśmy w miejscu, w którym wszystko się zaczęło. Napisałem książkę o literaturze i o tym dziwnym zjawisku, jakim jest literatura, dowiedziałem się właśnie w Radomiu. To tu czytałem pierwsze lektury, także autorów, którzy stali się bohaterami mojej książki - tłumaczył. Zdradził, że nie został piłkarzem, ponieważ zlikwidowano boisko, na którym trenował, a w jego miejsce wybudowano szkołę muzyczną. - To był symboliczny koniec mojej kariery piłkarskiej. Ale ten koniec przyniósł mi same dobre rzeczy - skomentował.

Prof. Bagłajewski zapewniał, że nagrodzona książka Piotra Sadzika jest niezwykła, bo przekracza wiele różnych granic. - Autor wykorzystał wiele różnych granic, które sam sobie postawił. Bo temat jest bardzo ambitny, a autor znalazł pewną formułę na materiale tych pięciu pisarzy, którym się przygląda, by pokazać coś nowego. Można powiedzieć, tak pół żartem, pół serio, że Piotr Sadzik, stwarzając teorie sam rzekł do siebie: sprawdzam to. I z tego sprawdzenia wyszedł zwycięsko. Był uważny i rozważny jako badacz literatury - uznał juror.

Bożena Dobrzyńska

Książki nominowane do nagrody (fot. Materiały prasowe/MWG Wsola)

Hasło tegorocznego festiwalu to „Początki”. Podczas gali kończącej festiwal poznamy laureatkę bądź laureata VIII edycji Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza.

Jesienią 1933 roku Witolda Gombrowicz opublikował swoją pierwszą książkę: „Pamiętnik z okresu dojrzewania”. Z okazji 90-tej rocznicy tego debiutu organizatorzy festiwalu Opętani Literaturą, który towarzyszy ósmej edycji Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza, chcą mówić o początkach – nie tylko literackich. W kręgu festiwalowych tematów będą także relacje kultury i zjawisk społecznych, tym bardziej, że znów żyjemy w „ciekawych czasach”.

Podczas ośmiu festiwalowych dni odbędzie się dwanaście literackich i artystycznych wydarzeń. Wśród nich rozmowy, debaty, koncerty i projekcje filmów.

Sadurska i Lubomski

Prologiem festiwalu będą spotkania, które odbędą się w Muzeum Witolda Gombrowicza 9 i 10 września. W sobotę we Wsoli zaplanowane zostało spotkanie z laureatką ubiegłorocznej edycji Nagrody Gombrowicza Barbarą Woźniak oraz koncert Mariusza Lubomskiego. 10 września (niedziela), także we Wsoli Jerzy Radziwiłowicz będzie czytał kolejny rozdział powieści „Opętani” Witolda Gombrowicza. Po lekturze spotkanie z aktorem poprowadzi Jacek Wakar. W poniedziałek 11 września wydarzenia festiwalowe przeniosą się do Radomia i będą trwały do 16 września. W tym czasie w kilku miejscach w mieście odbędą się rozmowy, spotkania i projekcje. Zaś finałem festiwalu będzie sobotnia Gala Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza, podczas której poznamy nazwisko laureatki bądź laureata VIII edycji Nagrody.

100 książek, kandydatek do nagrody

Do tegorocznej Nagrody ostatecznie nadesłanych zostało 100 książek. Spośród nich kapituła w składzie: Ewa Graczyk, Jerzy Jarzębski (przewodniczący), Anna Kałuża, Zofia Król, Zbigniew Kruszyński, Józef Olejniczak, Justyna Sobolewska oraz Tomasz Tyczyński (sekretarz) nominowała do nagrody pięć.

Nominacje otrzymali:  Wiktoria Bieżuńska „Przechodząc przez próg zagwiżdżę” (Cyranka), Olga Górska „Nie wszyscy pójdziemy do raju” (Drzazgi), Urszula Honek „Białe noce” (Czarne), Sabina Jakubowska, „Akuszerki” (Grupa Wydawnicza Relacja), Jakub Nowak, „To przez ten wiatr” (Powergraph).

Laureat Nagrody otrzymuje 40 tys. zł, statuetkę oraz lornetkę, będącą symbolem twórczej uważności wobec świata i nawiązującą do ostatnich lat życia Gombrowicza, które pisarz spędził w Vence na południu Francji. Wyróżnienia w wysokości po 5 tys. złotych otrzymują też wszyscy nominowani. Od dwóch edycji kapituła przyznaje także wyróżnienie w postaci rezydencji literackiej. Wybrana przez kapitułę osoba spędzi miesiąc w Vence.

Galę Nagrody uświetni koncert Błażeja Króla.

Na wydarzenia festiwalowe wstęp wolny, z wyjątkiem Gali i koncertu Błażeja Króla – bezpłatne wejściówki na to wydarzenie można będzie odebrać po wydarzeniach 11 i 13 września w Miejskiej Bibliotece Publicznej. 

Szczegółowy program festiwalu:

9 września (sobota), Muzeum Witolda Gombrowicza we Wsoli

godz. 17.00 – Ciąg dalszy nastąpił? - z Barbarą Woźniak, laureatką VII edycji Nagrody, rozmawia Robert Utkowski;

godz. 18.00 – koncert Mariusza Lubomskiego.

10 września 2023 (niedziela), Muzeum Witolda Gombrowicza we Wsoli

godz. 17.00 – „Opętani czasem"

Co roku podczas festiwalu czytany jest fragment powieści „Opętani” Witolda Gombrowicza – od której cały festiwal wziął swoją nazwę. Ostatni odcinek tej powieści wydrukowano już po rozpoczęciu II wojny światowej. W tym roku kolejny rozdział „Opętanych” przeczyta Jerzy Radziwiłowicz, który festiwalową lekturę powieści rozpoczynał. Rozmowę z aktorem poprowadzi Jacek Wakar. 

11 września (poniedziałek), Miejska Biblioteka Publiczna w Radomiu

godz. 18.00 – Zarodki katastrofy – debata Piotra Sadzika z Moniką Gromalą i Jackiem Leociakiem o literaturze wobec opresji ideologicznej, szczególnie wobec faszyzmu, w latach 20. i 30. ubiegłego wieku oraz dziś.

12 września 2023 (wtorek), Miejska Biblioteka Publiczna w Radomiu

18.00 - spacer po Radomiu Gombrowiczów. Oprowadza Robert Utkowski (z Muzeum Witolda Gombrowicza).

13 września 2023 (środa), Miejska Biblioteka Publiczna w Radomiu

godz. 18.00 – Od początku. O literackich nagrodach, krytyce i marketingu dyskutują: Jerzy Jarniewicz, Justyna Sobolewska oraz Piotr Śliwiński. Moderator: Piotr Kofta. Do dyskusji zaproszono gości, którzy nie tylko są wybitnymi znawcami literatury, ale mają doświadczenie jurorowania oraz przewodniczenia kapitułom ważnych nagród literackich (Nagrody Literackiej Gdynia, Nagrody Literackiej m.st. Warszawy, Poznańskiej Nagrody Literackiej).

14 września 2023 (czwartek)

godz. 17.30 – Debiuty na językach (obcych). Z Antonią Lloyd-Jones, tłumaczką nie tylko Gombrowicza, ale także m.in. Olgi Tokarczuk rozmawia Anna Spólna  (miejsce: Apteka Kultury, Rynek 12);

godz. 20.00 – projekcja filmu „Zabijcie Witolda”, reż. A. Herbich, L. Trajtengarz – kino plenerowe (miejsce: Restauracja Pa Ta Thai, podwórko). Zrealizowany przed laty na zamówienie MWG i przy wsparciu MSZ dokument pokazuje argentyńską biografię Gombrowicza oraz ważne dla niej miejsca i osoby.

15 września 2023 (piątek), MCSW Elektrownia

godz. 17.30 – Jakie (i) czego początki? – Z nominowanymi do Nagrody rozmawia Michał Nogaś;

godz. 19.30 – „Powrót” – prapremiera filmu na podstawie „Dziennika” Witolda Gombrowicza. Reżyseria: Andrzej Wolski, występuje: Andrzej Seweryn. Przed seansem rozmowa z reżyserem.

„Powrót” to telewizyjno-kinowa wersja cieszącego się niesłabnącą popularnością monodramu przygotowanego przez Andrzeja Seweryna na podstawie „Dziennika” Witolda Gombrowicza.

Spektakl powstał w latach 90. ubiegłego wieku. Narodził się w Comedie Française, z którą Andrzej Seweryn, jego pomysłodawca i twórca, był związany. W jednej scenicznej postaci splatają się dwie osobowości: wielkiego aktora i wielkiego pisarza. Seweryn mówi słowami Witolda Gombrowicza, literackim tekstem zaprawionym doświadczeniami imigracyjnymi, autokreacją, czasem ironią. Gombrowicz w ujęciu Seweryna porusza i prowokuje.

Monodram przeniósł na ekran Andrzej Wolski, mieszkający w Paryżu reżyser filmowy, nagradzany dokumentalista. Zdjęcia kręcone były w Vence na południu Francji, w dawnym mieszkaniu Gombrowiczów. iego.

16 września 2023 (sobota), Zespół Szkół Muzycznych

17.00 – Gala Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza. Ogłoszenie laureata Nagrody. Koncert Błażeja Króla.

Bezpłatny dojazd z Radomia do Wsoli  9 i 10 września: zbiórka o godz. 16.20, przystanek Chrobrego/ Czysta, kierunek Michałów. Powrót po wydarzeniach.