Portret żony Jacka Malczewskiego

Dziś w "Malczewskim" podczas konferencji prasowej symbolicznie przekazano obrazy. Pierwszy z nich, datowany jest na 1903 r. przedstawia przyjaciół malarza, a drugi - żonę artysty, Marię z Gralewskich Malczewską. Jest to pierwszy portret olejny żony jacka Malczewskiego w zbiorach radomskiej placówki.

- Mamy czwartą kolekcję prac Jacka Malczewskiego w kraju, ale dzięki zarządowi województwa mazowieckiego pniemy się szybko na pudło. Także być może jeszcze będziemy na trzecim miejscu - cieszy się dyrektor Muzeum im. Jacka Malczewskiego Leszek Ruszczyk. Jednocześnie dziękował  "za szczodrość samorządu województwa mazowieckiego". - Za to, że państwo dbacie o te instytucje kultury, które są najlepszym ambasadorem samorządu. To tu tysiące ludzi w sobotę było podczas Noc Muzeów, byli zachwyceni i zauroczeni tym miejscem - podkreśla dyrektor Ruszczyk.

Późny portret małżonki

O nowych obrazach w kolekcji muzeum opowiada Paulina Szymalak-Bugajska. - To portret żony, czyli Marii z Gielewskich Malczewskiej, którą poślubił w 1887 roku w Krakowie w kościele Mariackim. Ja tylko przypomnę, że do ołtarza Jacka Malczewskiego prowadzi księżna Marcelina Czartoryska w zastępstwie ukochanej matki artysty. Portret małżonki jest bardzo późny, namalowany w Lusławicach, w pracowni artysty.

- Pracownia była zwykłą, taką drewnianą jakby budą, skleconą z prostych desek, którą sam artysta nazywał grobowcem. Praca jest dosyć smutna, melancholijna, ma pewien nastrój zadumy. Myślę, że to też jest jeden z aspektów, za który cenimy malarstwo Jacka Malczewskiego, czyli tę emocjonalną stronę portretowanych modeli. Trzeba też wiedzieć, że te ostatnie lata małżeństwa artysty z Marią były nasycone taką próbą pogodzenia się. Wspomnę tylko, że Jacek Malczewski przez lata miał romans z piękną kobietą inteligentną, charyzmatyczną Marią Balową, o czym oczywiście wiedziała małżonka i te ostatnie lata jakby małżeństwa były pokłosiem emocji, które pomiędzy nimi trwały - wyjaśnia kuratorka. Dodaje, że Maria Malczewska była bardzo rzadkim gościem w Lusławicach, nad czym bolał sam artysta. - Myślę, że to też jest ważny moment, który Jacek uwiecznił na jednym ze swoich płócien. Ten moment, kiedy w końcu małżonka, którą błagał o wybaczenie, postanowiła zjawić się również w Lusławicach - podkreśla Szymalak-Bugajska.

W pracowni mistrza

Druga praca mistrza, nieco mniejsza powstała w 1903 r. i jest takim kadrem jakby z ukrycia. - Ukazuje dwóch przyjaciół, dobrych znajomych Jacka Malczewskiego, również artystów krakowskiego akwarelistę Stanisława Tondosa na pierwszym planie po lewej i dalej w głębi i Wojciecha Kossaka. Tego artysty akurat nie trzeba nikomu przedstawiać: syna Juliusza, ojca Jerzego Kossaka, znanego batalisty, artysty, malarza scen rodzajowych - opisuje znawczyni Jacka Malczewskiego. Zaznacza, że malarz uwiecznił ten moment, kiedy mamy możliwość podejrzeć pracę dwóch bliskich przyjaciół naszego Jacka. - Praca pochodzi z najlepszej dekady twórczości naszego patrona, więc tym bardziej cieszę się, że trafiła do naszych zbiorów - podkreśla Paulina Szymalak-Bugajska.

Bożena Dobrzyńska

fot. Materiały prasowe/Łaźnia

Znajdą się tu także obrazy z wcześniejszych lat, które spajają się z głównymi koncepcjami ekspozycji. Najważniejszym jej motywem ekspozycji jest człowiek. Towarzyszą mu dwa ważne wątki: natury i maszyny.

Beata Bigaj – absolwentka Wydziału Grafiki ASP w Krakowie. Przewody naukowe realizowała na Wydziale Malarstwa ASP w Krakowie  Jej zainteresowania dotyczą wiedzy o sztuce i kultury artystycznej. Posiada dorobek twórczy w zakresie malarstwa i grafiki. Członek Związku Polskich Artystów Plastyków oraz Międzynarodowego Stowarzyszenia Focus-Europa. Współtworzyła Stowarzyszenie Artystów Kontrapost. Stypendystka fundacji The Elizabeth Greenshields Foundation (1994 r.). Laureatka Stypendium MKiDN „Młoda Polska” w 2008 r. stypendystka MKiDN w 2017 r. Jest laureatką Grand Prix Konfrontacji Najmłodszych Artystów Krakowskich i Bratysławskich, Myślenice (1998 r.) oraz nagrody „D’Ann i Gus’a Mazocca”, Kraków (1996). Jej obrazy znajdują się w zbiorach muzealnych, w galeriach oraz u prywatnych kolekcjonerów.

Jest profesorem nadzwyczajnym Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie, w którym pełni funkcję dyrektora Instytutu Kulturoznawstwa i Dziennikarstwa oraz Kierownika Katedry Kultury Artystycznej.
Miała kilkadziesiąt wystaw indywidualnych w całym kraju. Brała też udział w licznych ekspozycjach zbiorowych, w tym m.in. z szerszą prezentacją obrazów w: Galerii Bax Kunst, Sneek (Holandia); Frissiras Museum w Atenach (Grecja); Chicago’s Art Bar Gallery (USA); Zamku Plassenburg w Kulmbach (Niemcy).

W pracy naukowej skupia się na problemach warsztatu artystycznego i doświadczeniach procesu twórczego, interesuje ją sztuka figuratywna, a także przemiany artystyczne początków XX w. i twórczość ekspresjonistyczna.

Jacek Malczewski "Autoportret. Wizja Ezechiela (fot. Materiały prasowe/DESA-Unicum).

... by Polska zmartwychwstała

W centrum obrazu Malczewski umieścił własną sylwetkę z pełną hieratyzmu twarzą. Artysta odziany jest w sybiracki szynel – rekwizyt znany z wielu jego obrazów, symbolizujący walkę o niepodległość Polski. Tuż za plecami malarza pojawia się górująca nad nim postać Chrystusa w koronie cierniowej. Pejzaż w tle to pole kości znane z przepowiedni Ezechiela. Temat proroka pojawia się na obrazach artysty kilkakrotnie, po raz pierwszy właśnie w 1914 roku. Wykorzystanie biblijnej historii jest symbolicznym odwołaniem do kolosalnych zniszczeń i pożogi I wojny światowej. W obrazach z tej serii nie brak jednak również nadziei na odzyskanie niepodległości przez Rzeczpospolitą. „Malujcie tak, by Polska zmartwychwstała” – miał mawiać Malczewski do swoich uczniów.

Te same upiory

Drugi z oferowanych autoportretów Malczewskiego pochodzi z 1920 roku, czyli pozornie nie odwołuje się już do rzeczywistości uciemiężonej przez obce narody Polski. Towarzyszą mu jednak nadal te same upiory, co kiedyś: dwie Erynie okrywające swoje głowy ciemnymi  chustami. Wielokrotnie pojawiające się na obrazach Malczewskiego mitologiczne postaci są na prezentowanym obrazie boginiami chaosu i wojny, które powrócić miały w niedalekiej przyszłości. Wcześniejszy, pochodzący z 1901 roku „Powrót z pól” jest przejawem fascynacji Malczewskiego życiem polskiej wsi. Chłopomania, zwana również ludomanią, była szeroko rozpowszechnionym nurtem pośród twórców na przełomie XIX i XX stulecia. Wieś jawiła się ówczesnym inteligentom jako Arkadia, kraina spokojna i nieskażona przez cywilizacyjne zatracenie społeczeństwa schyłku XIX stulecia.

Mazowsze jak ukraińskie stepy

Klimat południowego Mazowsza połączony z reminiscencjami wyjazdów na ukraińskie stepy znakomicie oddaje obraz „Kozak na koniu” z 1883 roku autorstwa Józefa Brandta, jednego z najbardziej utytułowanych twórców polskich drugiej połowy XIX wieku, nieformalnego przywódcy polskiej kolonii artystycznej w Monachium. Co ciekawe, na odwrocie wystawionej pracy znajduje się stempel monachijskiej Galerie Wimmer, która od wczesnego etapu kariery Brandta do przełomu XIX i XX wieku sprzedawała jego obrazy, głównie do Stanów Zjednoczonych.

Malczewski gwiazdą za miliony

Obrazy Jacka Malczewskiego należą do najbardziej poszukiwanych i najdroższych na polskim rynku sztuki, a mistrz symbolizmu ma na nim status niekwestionowanej gwiazdy. Do tej pory aż sześć jego dzieł uzyskało na aukcjach DESA Unicum cenę powyżej 1 mln zł. Najdrożej, za 4,8 mln zł sprzedane zostały w 2021 roku „Jasełka” z 1888 r. Również w ubiegłym roku za 3,6 mln zł kupiony został „Portret Stanisława Witkiewicza”. Trzecie miejsce z ceną 2,88 mln zł zajmuje słynny „Orfeusz i Eurydyka” z 1914 roku, z którego pochodzi także prezentowany na zbliżającej się aukcji „Autoportret. Wizja Ezechiela”. Monumentalne, przepełnione mistycyzmem i symbolizmem dzieło ma szanse stać się kolejnym rekordzistą.

Aukcja odbędzie się 9 czerwca. Wystawa zgromadzonych prac dostępna jest dla zwiedzających w siedzibie DESA Unicum w Warszawie przy ul. Pięknej 1A do 9 czerwca, od poniedziałku do piątku w godzinach 11-19, w soboty 11-16. Wstęp na ekspozycję jest bezpłatny.

kat

fot. Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu

- Niezwykle ciekawym działem są namalowane w 1888 roku "Jasełka". Obraz prezentuje okres Bożego Narodzenia. Na pierwszym planie ukazuje Dzieciątko i pasterzy, wpatrujących się w narodzonego. Matka Boska jest tu jakby na marginesie, bo najważniejsze jest nowe życie Zbawiciela. W „Jasełkach” zwracają uwagę postaci dziewięciu pasterzy, zapatrzonych w postać Jezuska. Są oni przedstawicielami wielu regionów Polski, a ich różnorodne stroje tworzą niezwykłą galerię motywów etnograficznych - opowiada Paulina Szymalak-Bugajska, kierownik działu sztuki muzeum.

Od kilku tygodniu można już oglądać obrazy "Pomocnik Charona" z 1911 roku, "Portret żony" - z lat około 1922 - 24, tryptyk "Konik polny", z lat 1903 - 1907 (motyw konika polnego pojawia się niejednokrotnie w malarstwie Jacka Malczewskiego. Jest on interpretowany jako symbol nieśmiertelności), "Thanatos" z 1913 roku (jak zawsze u Malczewskiego motyw śmierci - Thanatos - przedstawia ciało nagiej kobiety trzymającej w ręku kosę oraz obraz „Przy fortepianie” z 1877 roku, będący stratą wojenną odzyskaną w 2020 roku dzięki staraniom Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu. Ten obraz z cyklu rodzinnego artysty i ukazujący jego siostry, został namalowany w Radomiu.

Paulina Szymala-Bugajska: - To fenomenalne obrazy