Gala Nagrody Gombrowicza 2025 (fot. Materiały prasowe?Dominik Musialek/MWG Wsola)

Hasłem tegorocznego festiwalu jest „Literatura się liczy”. Bo liczy się. W kilku znaczeniach. W festiwalowych spotkaniach weźmie udział ponad dwadzieścioro pisarek i pisarzy, artystek, krytyczek i krytyków literackich. Będą wśród nich m.in.: Grzegorz Bogdał, Wiktoria Bieżuńska, Anna Cieplak, Katarzyna Groniec, Justyna Sobolewska, Piotr Sommer, Mikołaj Grynberg, Maniucha Bikont, Dorota Landowska, Jacek Wakar, Barbara Sadurska, Jerzy Franczak, Paweł Sołtys, Przemysław Czapliński, Ewa Graczyk, Józef Olejniczak i Krystyna Prońko.  

Laureatka z laureatką

Festiwal rozpocznie się w sobotę, 13 września w muzeum we Wsoli. O godz. 17 Anna Cieplak (laureatka II edycji Nagrody Gombrowicza) będzie rozmawiała z Grzegorzem Bogdałem (laureatem IX edycji Nagrody Gombrowicza) i Wiktorią Bieżuńską (w VIII edycji nagrody wyróżnioną rezydencją literacką w Vence).

Po tym spotkaniu, także w muzeum we Wsoli odbędzie się koncert Katarzyny Groniec - w poprzedniej edycji Nagrody Gombrowicza wyróżnionej rezydencją w Vence.

W niedzielę, 14 września, także we Wsoli, utwory ze słowami Marcina Wichy zaśpiewa Maniucha Bikont, a po koncercie Justyna Sobolewska, Piotr Sommer oraz Mikołaj Grynberg będą rozmawiali o twórczości Marcina Wichy, laureata Nagrody Gombrowicza (początek wydarzenia o godz. 17).

Opętana Landowska

Potem literackie i artystyczne spotkania przeniosą się do Radomia. W poniedziałek, 15 września kolejny fragment powieści „Opętani” Witolda Gombrowicza, od której festiwal wziął swoją nazwę, przeczyta Dorota Landowska. Rozmowę z aktorką poprowadzi Jacek Wakar (Muzeum im. Jacka Malczewskiego, godz. 18).

We wtorek, 16 września, odbędą się dwa wydarzenia: o godz. 13 Galerii Akademickiej Uniwersytetu Radomskiego, która mieści się w Galerii Słonecznej odbędzie się otwarcie wystawy plakatów „Iwona, księżniczka Burgunda”, zaś wieczorem (godz. 18) organizatorzy zaproszą do Miejskiej Biblioteki Publicznej na rozmowę pod tytułem „Pisarze się liczą”. Wezmą w niej udział Barbara Sadurska, Jerzy Franczak, Paweł Sołtys oraz Tomasz Tyczyński (moderator); w środę, 17 września o godz. 18 organizatorzy zapraszają na film „Księgarnia z marzeniami”, projekcja odbędzie się w kinie MCSW Elektrownia, (bilety w kasie kina w cenie 10 zł). 

W czwartek, 18 września, w Miejskiej Bibliotece Publicznej zaplanowano dyskusję „Sumowanie literatury”, w której wezmą udział Przemysław Czapliński, Ewa Graczyk, Józef Olejniczak oraz Anna Spólna (moderatorka).

Festiwalowe wydarzenia zakończy w piątek, 19 września rozmowa z pisarkami i pisarzami nominowanymi w tegorocznej, dziesiątej edycji Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza. Tę rozmowę poprowadzi Michał Nogaś.

Dla debiutujących

Ustanowiona przez radomski samorząd Nagroda Literacka im. Witolda Gombrowicza przyznawana jest debiutującym pisarzom i uznawana za jedno z najważniejszych literackich wyróżnień w Polsce. W tej edycji można było zgłaszać książki wydane w 2024 roku. Ostatecznie zgłoszonych zostało blisko 100 tytułów. W kwietniu kapituła ogłosiła tzw. krótką listę książek, a w czerwcu wybrała spośród nich piątkę nominowanych.

Nominowani w dziesiątej edycji Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza są: Barbara Elmanowska „Woliera”, Wydawnictwo J, Joanna Mazur „Ciepło-zimno”, Wydawnictwo Seqoja Monika Muskała „Rondo Rodeo”, Nisza, Katarzyna Sobczuk „Mała empiria”, Dowody, Maciej Wnuk „Miejsca odległe”, Biuro Literackie.

Gala z Krystyną Prońko

Gala, podczas której ogłoszone zostaną nazwiska zwycięzców, odbędzie się 20 września, w sobotę, w sali koncertowej Zespołu Szkół Muzycznych w Radomiu. Laureat Nagrody otrzymuje 40 tys.zł statuetkę oraz lornetkę, będącą symbolem uważności wobec świata i nawiązującą do ostatnich lat życia Gombrowicza. Dzięki wsparciu Samorządu Mazowsza wyróżnienia w wysokości po 5 tys. złotych otrzymują też wszyscy nominowani. Dzięki mecenatowi Zakładów Automatyki Kombud S.A. od kilku edycji kapituła przyznaje także wyróżnienie w postaci rezydencji literackiej w Vence na południu Francji.

Gwiazdą Gali będzie Krystyna Prońko.

Na wydarzenia festiwalowe wstęp wolny, z wyjątkiem projekcji filmu „Księgarnia z marzeniami”, bilety do nabycia w kasie kina w cenie 10 zł. Na Galę i koncert Krystyny Prońko będą obowiązywały bezpłatne wejściówki, które można będzie odebrać 14 września w Muzeum Witolda Gombrowicza we Wsoli, po wydarzeniu festiwalowym oraz 16 września w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Radomiu, także po wydarzeniu).

Do nagrody kapituła nominowała pięcioro autorów (fot. Anna Wróblewska/UM Radom)

Tegoroczna edycja festiwalu „Opętani Literaturą” i Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza wpisuje się w cykl wydarzeń organizowanych w ramach obchodów Roku Gombrowiczowskiego, ustanowionego przez Senat RP w związku ze 120. rocznicą urodzin pisarza. Do tej rocznicy nawiązuje też hasło festiwalu. Organizatorzy chcą mówić o urodzinach i narodzinach (literackich) i rodzinie jako źródle inspiracji. Na „rodzinę” patrzą szeroko: to z jednej strony krąg najbliższych osób, instytucja społeczna, z drugiej to także miejsce urodzenia, a w ślad za tym pewna wspólnota, np. naród. Dlatego uczestnicy rozmów, dyskusji czy wykładów będą szukać odpowiedzi na pytania czy i jak te rzeczy nas definiują, w jaki sposób przenikają do literatury, czy da się od nich uwolnić.

Festiwal rozpocznie się w niedzielę, 8 września w muzeum we Wsoli spotkaniem z Jakubem Nowakiem, ubiegłorocznym laureatem Nagrody Gombrowicza. Po spotkaniu odbędzie się koncert Kuby Sienkiewicza, wokalisty, gitarzysty, autora tekstów, lidera zespołu Elektryczne Gitary.

W poniedziałek, także we Wsoli, Maria Pakulnis, aktorka filmowa, teatralna i radiowa będzie czytała fragmenty dziewiątego rozdziału „Opętanych”. Ta mniej znana powieść Witolda Gombrowicza użyczyła tytułu całemu festiwalowi i towarzyszy mu od pierwszej edycji. Po lekturze spotkanie z Marią Pakulnis poprowadzi Łukasz Maciejewski.

We wtorek, 10 września wydarzenia przeniosą się do Radomia. W Miejskiej Bibliotece Publicznej o sile kompleksu urodzenia, zwrocie ludowym i polskich „przeklętych problemach” będzie mówił prof. Roch Sulima, historyk i antropolog kultury, folklorysta, krytyk literacki i publicysta.

W kolejnych dniach (11, 12 września), także w MBP odbędą się: spotkanie z Elizą Kącką, autorką książki „Wczoraj byłaś zła na zielono” (rozmawia Monika Ochędowska) oraz debata „Źle urodzeni? Czy i jak uczyć Polski w szkole?” W debacie wezmą udział Michał Friedrich, Aleksandra Korczak, Jan Wróbel, a moderatorką będzie Anna Spólna.

W piątek, 13 września, w bibliotece odbędzie się ostatnie festiwalowe spotkanie „Tak rodzą się pisarze” - z nominowanymi do Nagrody Gombrowicza będzie rozmawiał Maciej Robert.

Ustanowiona przez radomski samorząd Nagroda Literacka im. Witolda Gombrowicza przyznawana jest debiutującym pisarzom i uznawana za jedno z najważniejszych literackich wyróżnień w Polsce. W tej edycji zgłoszono 84 tytuły. W czerwcu kapituła Nagrody wybrała piątkę nominowanych: Iwonę Bassę, Grzegorza Bogdała, Katarzynę Groniec, Barbarę Klicką i Aleksandrę Tarnowską.

Gala, podczas której ogłoszone zostaną nazwiska zwycięzców, odbędzie się w sobotę, 14 września w Zespołe Szkół Muzycznych w Radomiu. Laureat Nagrody otrzymuje 40 tys.zł, statuetkę oraz lornetkę, będącą symbolem uważności wobec świata i nawiązującą do ostatnich lat życia Gombrowicza, kiedy lornetka (dziś w Espace Gombrowicz w Vence) była jednym z najważniejszych przedmiotów codziennego użytku. Wyróżnienia w wysokości po 5 tys. zł otrzymują też wszyscy nominowani. Od trzech edycji kapituła przyznaje także wyróżnienie w postaci rezydencji literackiej w Vence na południu Francji.

Gwiazdą gali będzie Aga Zaryan, która zaśpiewa „Polskie piosenki”. 

Na wydarzenia festiwalowe wstęp wolny, z wyjątkiem gali i koncertu Agi Zaryan. Bezpłatne wejściówki na to wydarzenie można będzie odebrać po wydarzeniach 10 i 11 września w Miejskiej Bibliotece Publicznej. 

Szczegółowy program:

8 września, niedziela, godz. 17 -  (Wsola, Muzeum Witolda Gombrowicza) - "Zabijanie Sienkiewicza" - z Jakubem Nowakiem, laureatem Nagrody Gombrowicza 2023 rozmawia Robert Utkowski.

Kuba Sienkiewicz - koncert

9 września, poniedziałek, godz. 18 (Wsola, Muzeum Witolda Gombrowicza)  - "Opętani czytani" - Maria Pakulnis, z aktorką rozmawia Łukasz Maciejewski.

10 września, wtorek, godz. 18 - (Radom, Miejska Biblioteka Publiczna) ->"Siła kompleksu urodzenia" - zwrot ludowy i polskie „przeklęte problemy”< - Roch Sulima - esej mówiony.

11 września, środa, godz. 18 - (Radom, Miejska Biblioteka Publiczna) - "Rodzinne prawdy i fikcje" - z Elizą Kącką, autorką książki „Wczoraj byłaś zła na zielono” rozmawia Monika Ochędowska.

12 września, czwartek, godz. 18 - (Radom, Miejska Biblioteka Publiczna) - "Źle urodzeni? Czy i jak uczyć Polski w szkole? - Michał Friedrich, Aleksandra Korczak, Jan Wróbel, Anna Spólna (moderator).

13 września, piątek, godz. 19 - (Radom, Miejska Biblioteka Publiczna) - "Tak rodzą się pisarze"- Iwona Bassa, Grzegorz Bogdał, Katarzyna Groniec, Barbara Klicka, Aleksandra Tarnowska - z nominowanymi do Nagrody Gombrowicza rozmawia Maciej Robert.

14 września, sobota, godz. 17 - (Radom, Zespół Szkół Muzycznych) - Ogłoszenie laureata Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza; Aga Zaryan śpiewa „Polskie piosenki”

Na Galę Nagrody obowiązują bezpłatne wejściówki, które można odebrać 10 i 11 września, po wydarzeniach w Miejskiej Bibliotece Publicznej.

Wydarzenie towarzyszące: 8 września, niedziela, w godz. 15 - 18 „Piknik z Gombrowiczem” Osiedle Idea, Radom, skwer przy ul. Listopadowej.

Bezpłatny dojazd z Radomia do Wsoli: przystanek Chrobrego/ Czysta (kierunek Michałów): 8 września - zbiórka o godz. 16.15, 9 września o godz. 17.30.

W tym roku Nagroda Literacka im. Witolda Gombrowicza, przyznawana debiutującym prozaikom, wręczona zostanie po raz siódmy. Jak co roku, ogłoszeniu nazwiska laureatki lub laureata towarzyszy festiwal „Opętani Literaturą”. Tym razem odbędzie się on pod hasłem „Granice”.

Metaforyczne i dosłowne

Goście festiwalu mówić będą i o granicach metaforycznych, i dosłownych. Jak ta z Białorusią, na której od miesięcy dzieją się ludzkie tragedie, jak te, które gwałcą rosyjscy agresorzy, czy też te, za którymi chronią się ludzie uciekający przed wojną. Mowa będzie o literaturze, jej sile lub bezsilności wobec takich wydarzeń. Ale zostanie też poruszona poruszymy tematyka mniej doraźna: filozoficzne rozumienie granicy czy też granice nudy w szkole, towarzyszącej obowiązkowym lekturom. Nominowani do nagrody opowiedzą o przekraczaniu tak ważnej granicy, jaką jest literacki debiut. Będzie też mowa o granicach manipulacji w sporach (nie tylko literackich), a punktem wyjścia do tej dyskusji będzie spektakl o Dantem i Gombrowiczu. Tradycyjnie będzie można posłuchać kolejnego fragmentu powieści „Opętani” – tym razem w wykonaniu Olgierda Łukaszewicza. Gośćmi tegorocznego festiwalu będą także Andrzej Stasiuk, Aleksandra Lipczak, Jarosław Mikołajewski, profesorowie Zbigniew Mikołejko i Ewa Graczyk, aktorzy: Paulina Holtz, Dorota Landowska, Mariusz Bonaszewski i zespół Raz Dwa Trzy. Warsztaty literackie poprowadzi Barbara Sadurska, a warsztaty teatralne dla dzieci Przemysław Bosek. 

Najważniejszym punktem festiwalu będzie Gala Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza. Podczas gali ogłoszone zostanie nazwisko tegorocznej laureatki lub laureata Nagrody oraz nazwisko osoby, która w ramach rezydencji literackiej pojedzie na miesiąc do Vence na południu Francji – miasta, w którym ostatnie lata życia spędził Witold Gombrowicz.

Laureat Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza otrzymuje 40 tys. zł oraz lornetkę, będącą symbolem twórczej uważności wobec świata i nawiązującą do ostatnich lat życia pisarza, który, uwięziony przez chorobę, przez lornetkę obserwował ludzi i ich życie w Vence. Nagrody finansowe otrzymują także wszyscy nominowani.

Kapituła wskaże też osobę, która w ramach rezydencji literackiej wyjedzie na miesiąc do Vence na południu Francji, gdzie pisarz spędził ostatnie pięć lat życia.

Pięcioro nominowanych

W czerwcu jurorzy wyłonili pięcioro nominowanych.

Nominacje do Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza (2022 r.): 

1. Rafał Hetman – „Izbica, Izbica” (wyd. Czarne)

2. Robert Nowakowski – „Ojczyzna jabłek” (Wydawnictwo Literackie)

3. Mateusz Pakuła – „Jak nie zabiłem swojego ojca i jak bardzo tego żałuję” (wyd. Nisza)

4. Barbara Woźniak – „Niejedno” (wyd. Drzazgi)

5. Aleksandra Zbroja – „Mireczek. Patoopowieść o moim ojcu” (wyd. Agora)

Program festiwalu „Opętani literaturą”

10 września, sobota, godz. 17.00 (Wsola – Muzeum Witolda Gombrowicza).

Wschód, wojna, literatura – z Andrzejem Stasiukiem rozmawia Tomasz Tyczyński.

12 września, poniedziałek, godz. 18.00 (Radom – Teatr Powszechny, scena Kotłownia),

Niezmordowani – dramat Jarosława Mikołajewskiego, czytają Dorota Landowska i Mariusz Bonaszewski. „Po diabła nam Dante, mamy własne piekło” - słowo od autora.

13 września, wtorek, godz. 18.00 (Radom - Miejska Biblioteka Publiczna).

Sacrum i profanum granicy -  wykład prof. Zbigniewa Mikołejko.

14 września, środa, godz. 18.00 (Radom – Miejska Biblioteka Publiczna).

Granice nudy. Literatura w szkole – wykład prof. Ewy Graczyk. Fragmenty z Mickiewicza i Orzeszkowej czyta Paulina Holtz.

15 września, czwartek, godz. 18.00 (Radom – Muzeum im. Jacka Malczewskiego, dziedziniec).

„Opętani” czytani – Olgierd Łukaszewicz. Z aktorem rozmawia Jacek Wakar.

16 września, piątek, godz. 18.00 (Radom - MCSW Elektrownia).

Pisarz na granicy - z Aleksandrą Lipczak, laureatką VI edycji Nagrody Gombrowicza rozmawia Anna Spólna. Rafał Hetman, Robert Nowakowski, Mateusz Pakuła, Barbara Woźniak, Aleksandra Zbroja – z nominowanymi do tegorocznej Nagrody Gombrowicza rozmawia Michał Nogaś.

17 września, sobota, godz. 17.00 (Radom – Zespół Szkół Muzycznych).

Gala Nagrody Literackiej im. Gombrowicza: ogłoszenie werdyktu kapituły oraz koncert zespołu Raz Dwa Trzy.

Na wszystkie wydarzenia wstęp wolny. Na Galę wstęp tylko z wejściówkami – bezpłatne wejściówki będą rozdawane podczas wydarzeń 12  i 14 września.

Książki nominowane do Nagrody Literackiej im. Gombrowicza (fot. Materiały prasowe/MWG Wsola)

 - Będą rozmowy o wielkich, literackich powrotach, będą też wielkie powroty artystyczne. W części literackiej m.in. twórczość Jacka Baczaka, Kornela Filipowicza, Zyty Oryszyn. W części muzycznej zaś Renata Przemyk, Leski, Ewa Bem. Nazwisko tegorocznego laureata lub laureatki Nagrody poznamy 18 września podczas gali kończącej festiwal - zapowiada Tomasz Tyczyński, kierownik Muzeum im. Witolda Gombrowicza we Wsoli.

Nadzieja na powrót do normalności

Zdaniem organizatorów hasło "Wracamy" najlepiej wyraża nadzieję na powrót do normalności po czasie pandemicznej izolacji i powrót do tradycyjnej formuły festiwalu – spotkań twarzą w twarz, rozmów i dyskusji o literaturze, artystycznych wydarzeń organizowanych dla publiczności i z jej udziałem. Ale to hasło nawiązuje także do wielkich literackich i artystycznych powrotów, w jakie obfitowały ostatnie miesiące. Po dwudziestu pięciu latach wznowiona została książka Jacka Baczaka „Zapiski z nocnych dyżurów”, uhonorowana Nagrodą Kościelskich. Przedmiotem rozmów i interpretacji stała się znowu proza Kornela Filipowicza, przypomnianego także dzięki książce Justyny Sobolewskiej. Wznowiona została też „Najada”, debiut Zyty Oryszyn sprzed półwiecza. A na scenę wróciła dawno nie słyszana Ewa Bem. 

Najważniejszym jednak punktem będzie Gala Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza, podczas której ogłoszone zostanie nazwisko tegorocznej laureatki lub laureata Nagrody oraz nazwisko osoby, która w ramach rezydencji literackiej pojedzie na miesiąc do Vence na południu Francji, do miejsca, w którym ostatnie lata życia spędził Witold Gombrowicz.

Program festiwalu

Sobota, 11 września (Muzeum Witolda Gombrowicza we Wsoli)

godz. 17.00 - Powrót (do) literatury - z Jackiem Baczakiem, laureatem Nagrody Kościelskich (1996) za „Zapiski z nocnych dyżurów” rozmawia Tomasz Tyczyński. Fragmenty „Zapisków…” czyta Andrzej Mastalerz;

godz. 18.00 – Renata Przemyk i Mężczyźni. Gość: LESKI – koncert w plenerze.

Niedziela, 12 września (Kamienica Deskurów, Radom)

godz. 17.00 - Powrót prowincji - Justyna Sobolewska oraz Wojciech Bonowicz o prozie Kornela Filipowicza. Czyta: Krzysztof Gosztyła;

Poniedziałek, 13 września (Kamienica Deskurów, Radom)

godz. 17.30 - „Opętani” czytani – kolejne fragmenty powieści Witolda Gombrowicza czyta Adam Woronowicz. Z aktorem rozmawia Jacek Wakar.

Czwartek, 16 września (Miejska Biblioteka Publiczna, Radom)

godz. 18.00 - O wznowieniu „Najady”, debiutu Zyty Oryszyn sprzed półwiecza oraz o czytaniu na nowo rozmawiają: Sylwia Chutnik, Przemysław Czapliński oraz Filip Fierek (wydawnictwo Drzazgi). Czyta: Danuta Dolecka.  Moderuje: Anna Spólna.

Piątek, 17 września  (MCSW Elektrownia, Radom)

godz. 18.00 - Maciej Bobula, Dominika Horodecka, Jolanta Jonaszko, Aleksandra Lipczak, Maciej Topolski - z nominowanymi do Nagrody Gombrowicza rozmawia Michał Nogaś.

Sobota, 18 września 2021 (Zespół Szkół Muzycznych, Radom)

godz. 17.00 - Gala Nagrody Gombrowicza: ogłoszenie laureata Nagrody Literackiej
im. Witolda Gombrowicza. Koncert Ewy Bem.

Wstęp na wydarzenia wolny, poza Galą i koncertem Ewy Bem – tu obowiązują bezpłatne wejściówki, które można odbierać 15 września o godz. 18.00 w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Radomiu. 

Bezpłatny dojazd do Wsoli 11 września: odjazd z przystanku Chrobrego/ Czysta (kier. Michałów) o godz. 16.20, powrót około 20.

New Bone zagra Komedę

Książki nominowane do nagrody