opętani – Mój Radom

„Opętani liteaturą” jesienią. Śladami Gombrowiczów po Radomiu i nie tylko

redakcja — Sun, 08 Jul 2018 09:30:12 +0000

Fragment ekspozycji muzealnej we Wsoli

Tym razem festiwal rozpocznie przechadzka po Radomiu śladami Gombrowiczów. To pierwszy z serii spacerów literackich, które zamierza zorganizować Miejska Biblioteka Publiczna. Możliwe, że spacer przerodzi się w demonstrację, ale czego i dlaczego, organizatorzy ujawnią dopiero w sierpniu. – Możemy tylko zdradzić, że będzie Ferdydurkistyczna, warto więc sięgnąć do tej powieści Gombrowicza i przeczytać ją bez szkolnego przymusu – mówi Ewa Witkowska z Muzeum Gombrowicza. Potem już tradycyjnie wydarzenia literackie łączyć się będą i dopowiadać z muzycznymi i scenicznymi. We Wsoli i Radomiu posłuchamy Doroty Miśkiewicz i Marka Napiórkowskiego, Hanny Banaszak, Lecha Janerki. Fragmenty trzeciego rozdziału „Opętanych” Witolda Gombrowicza przeczyta Wiktor Zborowski, który opowie też o swoich doświadczeniach aktorskich. Organizatorzy zaproszą na spotkanie z ubiegłoroczną laureatką Nagrody Gombrowicza Anną Cieplak, a także na dyskusję tegorocznych nominowanych (przypomnijmy: Grzegorz Bogdał, Aleksandra Lipczak, Adam Robiński, Paweł Sołtys, Marcin Wicha) z kapitułą (jej członkowie to: Ewa Graczyk, Jerzy Jarzębski, Anna Kałuża, Zofia Król, Zbigniew Kruszyński, Józef Olejniczak, Justyna Sobolewska). Będzie również okazja do kolejnej rozmowy z Ritą Gombrowicz, tym razem Tomasz Tyczyński zapyta ją o … rzeczy Gombrowiczów. W kategorie obcości i swojskości wprowadzi uczestników festiwalu prof. Zbigniew Mikołejko, filozof, pedagog, historyk religii, a także kontrowersyjny publicysta, ostro traktujący rzeczywistość społeczną, stereotypy, a nawet poprawność polityczną. Prof. Mikołejko jest świetnym wykładowcą, więc nie grozi nam nuda, której tak bardzo bał się Gombrowicz. Będzie też okazja do rozmowy o pisarzach niezwykle mocno zakorzenionych w polszczyźnie, którzy mimo to do dziś pozostają poza popularnym kanonem naszej dwudziestowiecznej literatury, a co najmniej poza zainteresowaniami większości tę literaturę czytających. O życiu i twórczości Aleksandra Wata opowie prof. Józef Olejniczak z Uniwersytetu Śląskiego, historyk i teoretyk literatury zajmujący się wnikliwie tym poetą i prozaikiem od trzydziestu lat. Drugim „swoim obcym” będzie Leo Lipski, jego niezwykłą biografię i twórczość zaprezentuje prof. Adam Lipszyc z IFiS PAN, filozof, eseista, tłumacz, laureat Nagrody Literackiej Gdynia za esej o twórczości Waltera Benjamina. O tym, że swojskość bywała w polskiej historii (także historii literatury) pułapką, w którą wpadały nawet największe umysły i osobowości, opowie Irena Jun w monodramie na podstawie powieści Jacka Dehnela Matka Makryna i poematu Juliusza Słowackiego Rozmowa z Matką Makryną Mieczysławską. „Bądź niechętny, nieufny, trzeźwy, ostry i egzotyczny” - nawoływał sam siebie Witold Gombrowicz w Dzienniku. „Nie daj się swoim oswoić, przyswoić! Twoje miejsce nie jest wśród nich, ale poza nimi, jesteś jak sznur, zwany przez dzieci skakanką – wyrzuca się go przed siebie aby przeskoczyć.” - To z tego fragmentu "Dziennika" organizatorzy zaczerpnęli motto trzeciej edycji Opętanych Literaturą: Bądź zawsze obcy! – podkreśla Tomasz Tyczyński, kurator Muzeum Witolda Gombrowicza i sekretarz kapituły nagrody Gombrowicza. – Jesteśmy przekonani, że Gombrowicz ma rację: wielcy pisarze, wielcy twórcy muszą pozostać nieoswojeni w relacjach z publicznością, krytyką, narodem czy społecznościami, nawet jeśli tkwią w samym ich środku. Bezkompromisowi, muszą pozostać „swoimi obcymi”. Dojrzali czytelnicy, dojrzałe społeczeństwa nie karzą ich za tę obcość odrzuceniem, ale i nie próbują na siłę wciskać w swojskość. Wystarczy pamięć sięgająca po ich utwory i porządna lektura. Mamy nadzieję, że festiwal będzie okazją do takiej właśnie lektury - zaznacza Tyczyński. Mecenasem nagrody jest Jarosław Krzyżanowski. Festiwal dofinansował w tym roku Marszałek Województwa Mazowieckiego. kat

Rita Gombrowicz w Radomiu: „Od prawie 50 lat piszę doktorat o Witoldzie”

redakcja — Fri, 08 Sep 2017 19:43:04 +0000

Rita Gombrowicz: Niczego nie żałuję

Wdowa po pisarzu sam przyznała, że Radom lubi, a przyjeżdża tu od wielu lat, choćby na Festiwale Gombrowiczowskie. - Byłam nawet jeszcze za czasów PRL u Jerzego (starszego brata Witolda, przyp. autorka), który mieszkał w dwupokojowym mieszkaniu w samym centrum miasta - wspominała Rita Gombrowicz. Zapewniała, że Radom przez ostatnie lata bardzo zmienił się na korzyść. Jednak to nie o jej związku z Radomiem, ale z wielkim pisarzem rozmawiał Tomasz Tyczyński, kurator Muzeum Witolda Gombrowicza we Wsoli. Pisarz spotkał Ritę Labrosse, studentkę z Kanady we Francji w latach 60. XX wieku. - To była epoka mojej młodości, w Ameryce czas hipisów, a we Francji społecznego buntu, rewolty. Mam wrażenie, że dzisiejsze czasy są w porównaniu do tamtych lat bardzo surowe i bardziej przerażające. Świat był wtedy podzielony na dwa bloki, powstał wówczas mur berliński - opowiadała. Przypomniała, że Gombrowicz właśnie wtedy wrócił z Berlina, gdzie zorganizowano na niego prasową, nieprzyjemną nagonkę. - Był osamotniony, ale miał w sobie to coś, co przyciągało do niego młodych ludzi - podkreślała, wyjaśniając, że w dawne opactwo pod Paryżem, gdzie mieszkała, stało się centrum intelektualnego i artystycznego życia - Poznałam Witolda tak, jak studentka poznaje pisarza - porównała. - Intelektualiści zachodni sympatyzowali - czego Witold w ogóle nie rozumiał - z komunistami i mieli się nawet za marksistów. Pewnego razu Gombrowicz powiedział im, że zaprosiłby ich na wycieczkę, ale jest biedny i nie ma samochodu. I zapytał: może pożyczy auto od tych bogatych marksistów? - wspominała wdowa po pisarzu. Rita Gombrowicz wielokrotnie powtarzała, że pisarz był człowiekiem o niezwykłym poczuciu humoru, zabawnym, przy którym w żaden sposób nie można się było nudzić. Nawet ich kłótnie - gdy każde chciało pozostać przy swoim zdaniu - kończyły się wybuchem śmiechu. - Któregoś razu po prostu zapytał mnie, czy nie chciałabym pojechać z nim na południe Francji. Najpierw myślał o Barcelonie, bo przecież jego drugim językiem był hiszpański, ale ja pisałam wtedy doktorat na uniwersytecie w Paryżu. "To niech to będzie doktorat o mnie. Ja ci go napiszę w dwa tygodnie" - odpowiedział. A ja piszę ten mój doktorat z Gombrowicza blisko 50 lat... - żartowała. - Gombrowicz nie ukrywał swoich homoseksualnych skłonności. Jak pani sobie z tym radziła? - pytał Tomasz Tyczyński. - Jest "homoseksualizm" i "homoseksualizm". Witold zawsze był zafascynowany młodością, czy to męską, czy żeńską. Ale na pewno nie był zdolny do prowadzenia wspólnego życia z mężczyzną. Mnie zresztą też poderwał "na młodość" - zapewniała wdowa po pisarzu. Powoływała się na jego słowa, że jeszcze gdy mieszkał w majątku w Małoszycach bawił się z wiejskimi chłopakami i był przywódcą tej grupy. Rita Gombrowicz przekonywała, że ani ona, ani jej mąż nigdy nie marzyli o tym, by mieć mały domek, dzieci. - Oboje chcieliśmy zachować wolność. Absolutnie nie żałuję, że poświeciłam mu swoje życie. Jestem szczęśliwa, że zrobiłam ten krok - mówiła o decyzji, by na krótko przed śmiercią pisarza wziąć z nim ślub. - Na pół roku przed śmiercią miał zawał serca i martwił się, co będzie z jego spuścizną. Radziliśmy się Kota Jeleńskiego i on przekonywał, że prościej by było, by zajęła się tym jego żona. Inaczej prawa do jego twórczości miałby rząd PRL - wyjaśniała Rita Gombrowicz. xxx Festiwal "Opętani Literaturą" trwa. W sobotę (9 września) o godz. w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Radomiu dyskusja "Literatura bez kobiet?" z udziałem Anny Kałuży (moderator), Jerzego Jarzębskiego, Justyny Sobolewskiej, Anna Spólnej. O godz. 19 w muszli koncertowej w parku Kościuszki koncert "Córki dancingu" w wykonaniu zespołu „Ballady i Romanse”. W niedzielę, 10 września, o godz 17 w Zespole Szkół Muzycznych odbędzie się Gala Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza, ogłoszenie werdyktu kapituły oraz koncert „Mój ulubiony Młynarski…” w wykonaniu Piotra Machalicy. Bożena Dobrzyńska

Danuta Stenka w Radomiu: Nigdy nie marzyłam, aby zostać aktorką

redakcja — Sun, 03 Sep 2017 20:31:16 +0000

Danuta Stenka czyta "Opętanych"

Aktorka przeczytała - co weszło już do tradycji festiwalu fragment "Opętanych", sensacyjnej powieści Witolda Gombrowicza drukowanej przed wojną w prasie codziennej w odcinkach. Oczywiście - pod pseudonimem. Danuta Stenka debiutowała na scenie Teatru Wybrzeże grając w Opętanych" Maję Ochołowską w reżyserii Ryszarda Majora. Podczas wieczoru w Radomiu, który prowadził krytyk filmowy Łukasz Maciejewski, przyznała, że już niewiele pamięta z tego spektaklu. - Bohaterowie grają w tenisa, a nikt z nas, nawet starszych kolegów z teatru w tenisa nie grał. Największy więc problem był z tym, jak machać tą rakieta, aby wyglądało to wiarygodnie? Na dodatek reżyser wymyślił, że będziemy "grali" niewidoczną piłką. I musieliśmy jednocześnie - ja i mój sceniczny partner - śledzić wzrokiem tę latającą piłeczkę - opowiadała aktorka. Danuta Stenka zanim trafiła do Teatru Narodowego, z którym jest obecnie związana, pracowała także w Teatrze Współczesnym w Szczecinie. - Poszłam tam za Ryszardem Majorem, choć miałam także propozycję od Mikołaja Grabowskiego, który był wtedy dyrektorem Teatru Słowackiego w Krakowie. Ale nie żałuję tej decyzji, bo praca z Majorem - jak go nazywaliśmy Ryszardem "Formą" Majorem - bardzo wiele mnie nauczyła - przyznała artystka. Równie wiele - jak zapewniała - zawdzięcza Izabeli Cywińskiej, która zaangażowała ją w Teatrze Polskim w Poznaniu. - Ale pod jej dyrekcją grałam krótko, bo poszła w ministry. Jednak potem, gdy wróciła do reżyserowania, pracowałam z nią w Teatrze Telewizji, no i przy kręceniu "Bożej podszewki" - wspominała aktorka. Zresztą roli Marii Jurewiczowej Cywińska najpierw nie chciała jej powierzyć, uznając Stenkę za zbyt chudą. - Jednak po zdjęciach próbnych powiedziała:"Ty to zagrasz. Będziesz zasuszoną Marią w za dużej sukience" - cytowała reżyserkę. Bardzo ważnym rozdziałem w życiu zawodowym Stenki jest radio i teatr radiowy oraz nagrywanie na audiobooki. - Uwielbiam radio! To jest zabawa wyobraźni, to esencja aktorstwa. W radiu nie można podeprzeć się mimiką, gestem. Cały świat trzeba wymalować głosem - porównywała. - Teatr, czy film? - pytała aktorkę publiczność. - Film jest dla mnie bardzo ważny, ale nie wyobrażam sobie życia bez teatru. Bez filmu mogę, ale bez teatru nie - zadeklarowała Danuta Stenka. I wbrew temu, co mówiła, że ostatnio film jej nie na najbliższym festiwalu w Gdyni, pojawia się trzy obrazy z jej udziałem. A na macierzystej scenie Teatru Narodowego najprawdopodobniej publiczność zobaczy ją w "Ślubie" Gombrowicza w reżyserii Litwina Eimuntasa Nekrošiusa. Bożena Dobrzyńska

„Opętani Literaturą”. Laureaci Nagrody im. Gombrowicza i Pablopavo we Wsoli

redakcja — Sun, 03 Sep 2017 08:18:58 +0000

Do Wsoli przjechali Weronika Murek (pierwsza z prawej) i Maciej Hen. Rozmawiała z nimi Anna Spółna

Do Muzeum Gombrowicza we Wsoli, które wraz z prezydentem Radomia jest organizatorem nagrody przyjechali wczoraj laureaci rywalizacji o miano najlepszego debiutu literackiego za 2015 rok: Weronika Murek i Maciej Hen. Ta pierwsza otrzymała w 2016 roku nagrodę za opowiadania ”Uprawa roślin południowych metodą Miczurina”. Ich bohaterka wprawdzie umiera, ale nadal żyje i wędruje po swej rodzinnej miejscowości. Jurorzy określili ten sposób przedstawiania rodzajem realizmu magicznego. Maciej Hen podzielił się nagrodą z Weronika Murek za „Solfatarę”. Akacja tej 900-stronicowej powieści historycznej dzieje się w Neapolu w XVII wieku. To rodzaj powieści szkatułkowej, nawiązującej do „Rękopisu znalezionego w Saragossie” i „Don Kichota z La Manchy”. Jak nagroda wpłynęła na los obojga laureatów? Czy nagrody są dla twórców ważne i czy motywują ich do działania? Nad czym teraz pracują? - o to m.in. pytała Weronikę Murek i Macieja Hena prowadząca spotkanie Anna Spólna. Autorka magicznych opowiadań współpracuje z teatrami, które przygotowują inscenizacje jej książki, a Hen planuje napisać teraz powieść współczesną i dokumentującą percepcję zespołu The Beatles w Polsce. W sobotni wieczór, mimo niesprzyjającej pogody (siąpił deszcz, ale organizatorzy częściowo zadaszyli widownie i ustawili koksowniki) w parku we Wsoli zgromadzili się miłośnicy dobrej muzyki, równie dobrych tekstów piosenek i samych bohaterów wieczoru - zespołu Pablopavo i Ludzików. Lider grupy Paweł Sołtys i jego muzycy zaśpiewali znane i mniej znane utwory ze swoich płyt, a także nowe, które wejdą na krążek, który ma się ukazać wiosną 2018 roku. Dziś (niedziela) kolejne dania z literackiego menu. O godz 17 w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Radomiu zaplanowano wykład prof. Aleksandra Fiuta (UJ) pt. "Ideologia: opętanie i egzorcyzmy. Przypadek Miłosza", a o godz. 19 „Opętanych” Gombrowicza usłyszymy w interpretacji Danuty Stenki. Z aktorką będzie rozmawiał Łukasz Maciejewski. bdb

Festiwal literacki Opętani Literaturą z Gombrowiczem i wokół niego. Przyjedzie m.in. Pablopavo

redakcja — Mon, 17 Jul 2017 13:28:08 +0000

- Festiwal otworzy rozmowa Jerzego Jarzębskiego z Klementyną Suchanow, autorką biografii Witolda Gombrowicza, która ukaże się w Wydawnictwie Czarne 30 sierpnia. Będzie to pierwsze spotkanie autorskie promujące ponadtysiącstronnicowe dzieło opowiadające o jednym z najważniejszych polskich i światowych pisarzy. Po spotkaniu zapraszamy na koncert Pablopavo i Ludzików, formacji oryginalnej muzycznie i literacko, a jednocześnie, mimo tej oryginalności, popularnej - zapowiada Ewa Witkowska z Muzeum Witolda Gombrowicza we Wsoli. W nieokrągłą 78. rocznicę ukazania się w prasie warszawskiej i radomskiej ostatniego odcinka „Opętanych” fragmenty tej powieści przeczyta Danuta Stenka, dla której jedną z pierwszych kreacji teatralnych była rola Mai w „Opętanych” wyreżyserowanych przez Ryszarda Majora w szczecińskim Teatrze Współczesnym. Rozmowę z aktorką poprowadzi znany krytyk teatralny i filmowy Łukasz Maciejewski. Jak przystało na festiwal literacki, zaplanowano przede wszystkim spotkania z pisarzami: we Wsoli i Radomiu gościć będą Weronika Murek i Maciej Hen, pierwsi laureaci Nagrody Gombrowicza; przewidziano też prezentację książek nominowanych w tegorocznej edycji Nagrody oraz ich autorów - Anny Cieplak, Natalii Fiedorczuk, Salci Hałas, Aleksandra Wenglasza i Aleksandry Zielińskiej. Wśród tegorocznych nominowanych zdecydowana większość to kobiety, dlatego organizatorzy zapraszają czytającą publiczność na debatę zatytułowaną „Literatura bez kobiet?”. Moderatorką dyskusji będzie Anna Kałuża z Uniwersytetu Śląskiego, pozostali paneliści to: prof. Ewy Graczyk z Uniwersytetu Gdańskiego, Justyna Sobolewska z „Polityki” oraz prof. Jerzy Jarzębski z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po dyskusji koncert nieco przewrotnie pozostający w klimatach feministycznych: Ballady i Romanse (czyli siostry Wrońskie) zaprezentują utwory z głośnego filmu „Córki dancingu”. Literatura współczesna jest wrażliwa na kontekst społeczny, więc organizatorzy zaplanowali dwa interesujące wykłady pokazujące nieoczywiste i czasem przerażające zależności między literaturą, ideą i wyrażającym ją językiem a rzeczywistością społeczną. Prof. Aleksander Fiut (UJ) opowie o opętaniu Czesława Miłosza ideologią komunizmu i prozatorskich rozliczeniach z tymże „ukąszeniem” (wykład zatytułowany jest „Ideologia: opętanie i egzorcyzmy. Przypadek Miłosza”.), a prof. Jacek Leociak z Instytutu Badań Literackich PAN zastanawiał się będzie wspólnie ze słuchaczami „Czy słowa zabijają?”; jego wykład nosi znaczący podtytuł: „Dyskursy ludobójcze wobec ludobójczej praktyki”. Po obu wykładach zaplanowano otwartą (i pewnie gorącą) dyskusję. - Cieszymy się bardzo, że do Wsoli i Radomia przyjedzie patronka tych wydarzeń Rita Gombrowicz. Tym razem spotkanie z tą niezwykle ważną dla Gombrowiczowskiego „życia po życiu” postacią adresowane będzie szczególnie do uczniów radomskich szkół artystycznych - wyjaśnia Witkowska. Poza tym w programie festiwalu dobre kino, czyli przegląd adaptacji filmowych w MCSW Elektrownia, a także wystawy i prezentacje plastyczne oraz akcje uliczne. Całość 10 września zamknie gala, podczas której kapituła w składzie: Jerzy Jarzębski – przewodniczący, Ewa Graczyk, Anna Kałuża, Zofia Król, Zbigniew Kruszyński, Józef Olejniczak, Justyna Sobolewska ogłosi, kto zostanie tegorocznym laureatem Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza. Wydarzenie poprowadzi Jerzy Sosnowski, a muzycznie uświetni Piotr Machalica z recitalem „Mój ulubiony Młynarski”. kat Fot. Materiały prasowe