Andrzej Wajda podczas jednego z pobytów w Radomiu (fot. archiwum)

Twórczość Andrzeja Wajdy, jednego z najwybitniejszych reżyserów w historii kina europejskiego i światowego, obejmuje filmy podejmujące kluczowe tematy polskiej historii XX wieku: doświadczenie II wojny światowej, dramat okupacji, realia stalinizmu, a także społeczne i polityczne procesy prowadzące do demokratyzacji kraju.

Z tej okazji Radomskie Towarzystwo Fotograficzne w swojej Małej Galerii Fotografii w Miejskiej Bibliotece Publicznej pokaże przygotowaną przez Barbarę Polakowską wystawę poświęconą Andrzejowi Wajdzie. Fotografie zostały wykonane podczas jednego z wielu pobytów reżysera w Radomiu. Tym razem spotkanie odbyło się na Wydziale Sztuki Uniwersytetu Radomskiego.

Światowej sławy reżyser filmowy i zdobywca Oscara w 2000 r. za całokształt twórczości mieszkał w Radomiu w latach 1935-46, tu uczęszczał do szkoły i zdał egzamin maturalny. Przekazał kolekcję dzieł własnych oraz innych twórców na rzecz Muzeum Sztuki Współczesnej w Radomiu. Był pomysłodawcą utworzenia w Radomiu Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia na bazie obiektu przy ul. Kopernika. 21 marca 2011 roku odznaczony Orderem Orła Białego przez Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego. Tytuł Honorowego Obywatela Radomia został mu przyznany 28 sierpnia 2000 r.

fot. Anna Wróblewska/ UM Radom

Uroczystość odbyła się przed budynkiem dworca, gdzie odsłonięto umieszczoną na elewacji gmachu pamiątkową tablicę poświęconą patronowi. W wydarzeniu wzięli udział m.in. Filip Chrzanowski, dyrektor pionu strategii PKP S.A., Łukasz Molenda, wiceprezydent Radomia i dr Adam Duszyk, historyk, radomski radny i inicjator nadania dworcowi kolejowemu Radom Główny im. Jana Blocha.

Zasłużony dla kolei

Patron dworca Radom Główny Jan Bloch - urodzony 24 czerwca 1836 r. w Radomiu (zmarł 7 stycznia 1902 r. w Warszawie) – to polski finansista i przemysłowiec, kupiec i właściciel domu bankowego, zasłużony dla kolei m.in. jako twórca istotnej dla rozwoju Łodzi Drogi Żelaznej Fabryczno-Łódzkiej – niewielkiego odcinka torów, który połączył Łódź z resztą kraju. To z jego inicjatywy powstała także bardzo ważna dla Radomia linia kolejowa łącząca Dęblin z Dąbrową Górniczą, która dla rozwoju miasta stała się tak zwanym żelaznym oknem na świat. Obecny zabytkowy dworzec kolejowy w Radomiu jest także częścią tej inwestycji.

Jan Bloch odnosił sukcesy również w wielu różnych dziedzinach, takich jak: bankowość, przemysł cukierniczy, spożywczy, leśny czy też w rolnictwie. Był także zaangażowanym działaczem społecznym i filantropem, m.in. współtworzył struktury ubezpieczeniowe dla pracowników kolei oraz wspierał działalność instytucji charytatywnych.

– Jan Bloch jest doskonałym przykładem pozytywistycznych działań, społecznika zaangażowanego w sprawy pracownicze oraz człowieka wielu talentów, który realizował się nie tylko w dziedzinie gospodarki i biznesu, ale przede wszystkim kolejnictwa. To wyjątkowa postać dla Radomia i nie jest przypadkiem, iż uroczystość nadania jego imienia dworcowi Radom Główny odbywa się dokładnie w 189. rocznicę urodzin patrona – mówił Dariusz Grajda, wiceprezes zarządu PKP.

Przede wszystkim wizjoner

Inicjatorom nadania radomskiemu dworcowi PKP imienia Jana Blocha dziękował wiceprezydent Łukasz Molenda. - Jan Bloch był nie tylko wybitnym finansistą i przemysłowcem, ale przede wszystkim wizjonerem, który już w XIX wieku rozumiał, że kolej to nie tylko transport, lecz krwiobieg nowoczesnego państwa. Wierzył, że postęp techniczny może służyć pokojowi. Łączył naukę, humanizm i troskę o losy narodów. Chcemy, by ludzie przechodzący w okolicach dworca przypominali sobie, że kolej w Polsce to nie tylko tory i pociągi. To też dziedzictwo ludzi mądrych, odważnych i dalekowzrocznych – podkreślał odsłaniając tablicę pamiątkową Łukasz Molenda.

Dworzec w Radomiu ma 140 lat

Dworzec kolejowy w Radomiu oddano do użytku 25 stycznia 1885 r. Gmach dworca został zaprojektowany przez Adolfa Schimmelpfenniga, warszawskiego architekta pochodzenia niemieckiego, projektanta dworców, pałaców i kościołów. Budynek powstał poza ówczesnymi granicami miasta na terenie wsi Prędocinek, a w 1899 r. teren ten został włączony do miasta. W lipcu 1915 r. dworzec został częściowo spalony przez wycofujące się wojska rosyjskie, a następnie ze zmianami odbudowany przez władze austriackie. W latach 1989-1992 przeprowadzono generalny remont dworca, podczas którego zmieniono układ wnętrza oraz dobudowano pawilon poczekalni. W latach 2011-2013 obiekt przeszedł kompleksową modernizację, dzięki której został dostosowany do nowoczesnych standardów obsługi podróżnych. Dworzec został dostosowany do potrzeb wszystkich pasażerów, także osób z niepełnosprawnościami i o ograniczonej mobilności.

kat, bdb

Zdjęcia: Anna Wróblewska/UM Radom

Dworzec będzie miał patrona

Uroczystość nadania imienia dworcowi odbędzie się we wtorek, 24 czerwca o godz. 11 na placu przed gmachem. każdy zatem zainteresowany może wziąć udział w tym wydarzeniu.   

Jan Gottlieb Bloch urodził się 24 czerwca 1836 r. w Radomiu, a zmarł 7 stycznia 1902 r. w Warszawie) to  polski finansista i przemysłowiec, „król kolei żelaznych”; twórca i budowniczy kilku ważnych w Rosji linii kolejowych, w tym „Drogi Żelaznej Fabryczno - Łódzkiej” – krótkiej, ale dla rozwoju Łodzi niezwykle istotnej.

Jak podaje Wikipedia: "Był symbolem epoki dojrzałego kapitalizmu, najbardziej bodaj reprezentatywnym przedstawicielem uformowanej już burżuazji polskiej. Pisano o nim po śmierci: najwybitniejsza i najciekawsza postać świata finansowego Warszawy końca XIX w., gwiazda pierwszej wielkości polskiej elity finansowej ostatnich dziesięcioleci XIX w."

Jan Bloch pracował od 15. roku życia, choć jego ojciec był właścicielem niewielkiej farbiarni wyrobów włókienniczych, która znajdowała się pierwotnie w Radomiu, a później w Warszawie. Zaczynał jako goniec w banku, potem był administratorem dóbr ziemskich na Podolu

Gdy miał 19 lat udał się do pracy w Petersburg. Pracował tam początkowo w młynie parowym, a następnie zajął się budową kolei jako przedsiębiorca, początkowo jako poddzierżawca, prowadząc roboty budowlane związane z linią warszawsko-petersburską, zbudował m.in. stację kolejową w Petersburgu. Prowadząc budowy kolejowe zdobył znaczny majątek, który pozwolił mu po powrocie do kraju założyć w 1862 własny dom bankowy. Ale nieco wcześniej postanowił wyjechać na jakiś czas za granicę, gdzie studiował na uczelniach niemieckich.

Po ślubie z Emilią Kronenberg Jan Bloch osiadł na stałe w Warszawie, kupił okazały dom i założył duży kantor bankowy. Od 1864 r. angażował swe kapitały w rozmaite przedsięwzięcia przemysłowe, m.in. w Warszawie kupił, przebudował i unowocześnił młyn parowy oraz zbudował piekarnię mechaniczną. Znaczny był udział Jana Blocha w przemyśle cukrowniczym – kupował i modernizował cukrownie.

Ale przez cały czas był czynnym przedsiębiorcą kolejowym, co było jego podstawową działalnością i dało mu ów wiele mówiący przydomek król kolei żelaznych. Bo też życie i działalność tego działacza gospodarczego i przedsiębiorcy przypadło na czasy największego rozkwitu budownictwa kolejowego w Rosji.

kat, bdb

Pablo Pavo (fot. Materiały prasowe/Resursa Radom

Radomskie Kaziki przywołują postać patrona miasta, św. Kazimierza Jagiellończyka (1458-1484). Królewicz, zasiadając na tutejszym zamku w latach 1481-1483, sprawował rządy nad Koroną z ramienia swego ojca, króla Kazimierza IV. Wielu historyków skłania się ku tezie, że miasto nad Mleczną pełniło wówczas funkcję nieformalnej stolicy Polski.

Na coroczne obchody święta składa się wiele różnorodnych wydarzeń kulturalnych, które przypominają bogate dzieje miasta, wzbudzają dumę mieszkańców z własnej historii oraz rozpalają zainteresowanie najmłodszych ojczystym dziedzictwem. Na stałe w program Kazików wpisały się już m.in. Wielki Test Wiedzy o Radomiu, wręczenie Nagrody im. św. Kazimierza czy kosztowanie słodkiego symbolu święta – kluczy św. Kazimierza. Imprezie towarzyszą wystawy, koncerty, spotkania i promocje regionalnych wydawnictw. Od kilku lat Kaziki mają także wymiar familijny, a to dzięki rodzinnym quizom o mieście, warsztatom dla najmłodszych czy spektaklom teatralnym.

W tym roku w program Kazików włączona będzie również gala wręczenia Radomskiej Nagrody Kulturalnej, która wraca po sześciu latach przerwy. Wyróżnienie przyznane będzie w kilku kategoriach za szczególne osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury oraz zaangażowanie w pracę na rzecz kultury.

KAZIKI 2025 – PROGRAM

1 marca, godz. 11.00: „Gra o tron” – rodzinna gra miejska (Miasto Kazimierzowskie)

2 marca:
godz. 16.00: Bajkowa niedziela – spektakl Kapryśna księżniczka Teatru Vaška (Resursa Obywatelska, wstęp z zaproszeniem).
godz. 17.00: IV Mały Test Wiedzy o Radomiu (Resursa Obywatelska, wstęp z zaproszeniem).
godz. 17.30: prezentacja nowych wydawnictw Resursy przeznaczonych dla najmłodszych – puzzle, gra planszowa (Resursa Obywatelska, wstęp z zaproszeniem).

3 marca, godz. 17.00: zwiedzanie szlaku tablic upamiętniających wizyty monarchów w radomskiej farze (Kościół św. Jana Chrzciciela).

4 marca, godz. 12.00: Msza św. odpustowa w Bazylice św. Kazimierza na Zamłyniu.

3-7 marca, godz. 10.00-14.00: warsztaty dla uczniów szkół podstawowych (Resursa Obywatelska)
– kaligraficzne „W kajecie św. Kazimierza”,
– genealogiczne „Znajdź pradziadka rycerza”,
– heraldyczne „Zaprojektuj swój herb” (warsztaty są bezpłatne, ale obowiązują zapisy; tel. 48 362 85 90, 48 362 42 63).

8 marca:
godz. 18.00: Gala wręczenia Radomskiej Nagrody Kulturalnej i Nagrody im. św. Kazimierza za 2024 rok – (Resursa Obywatelska, wstęp z zaproszeniem).
godz. 19.00: Koncert zespołu Pablopavo i Ludziki (Resursa Obywatelska, wstęp z zaproszeniem).

9 marca:
godz. 11:00: XVII Bieg Kazików (szczegóły na www.radombiega.pl).
godz. 15.00: XII Wielki Test Wiedzy o Radomiu – wydarzeniu towarzyszy koncert zespołu s’Kwartet (Resursa Obywatelska, wstęp wolny).

Wystąpi Camerata Cracovia

Radomskie „Kaziki” są świętem miasta przywołującym postać jego patrona, św. Kazimierza Jagiellończyka (1458-1484). Królewicz, zasiadając na zamku w Radomiu w latach 1481-1483, z ramienia swego ojca – króla Kazimierza IV – sprawował rządy nad Koroną. Wielu historyków skłania się do twierdzenia, że miasto nad Mleczną pełniło wówczas funkcję nieformalnej stolicy Polski.

Coroczne obchody święta przybierają postać wielu różnorodnych wydarzeń kulturalnych, przypominających bogate dzieje miasta, wzbudzających dumę mieszkańców z własnej historii oraz rozpalających zainteresowanie najmłodszych ojczystym dziedzictwem. Na stałe w program „Kazików” wpisał się już m.in. Wielki Test Wiedzy o Radomiu, który w tym roku odbędzie się po raz 11.

Co wiemy o Radomiu?

- Trzyosobowe drużyny reprezentujące różne stowarzyszenia, instytucje, urzędy lub grupy nieformalne zmierzą się w tym roku z trzydziestoma sześcioma pytaniami podzielonymi na trzy rundy, których stopień trudności rośnie. Zdobycie kompletu punktów to nie lada wyzwanie – dotychczas nie udało się to żadnej drużynie biorącej udział w przygotowanych przez Resursę zmaganiach – przypomina Paweł Puton z Resursy Obywatelskiej.

W tegorocznej odsłonie testu zmierzą się następujące drużyny: Grodu Piotrówka, Lewicy, Posła Konrada Frysztaka, Prezydenta Radomia, Samorządu Województwa Mazowieckiego,  Zielonej Akcji i Radomskich Mostów, Grupa Rekonstrukcji Historycznej Policji Państwowej w Radomiu, Klub Turystyki Rowerowej PTTK Orkan, Muzeum im. Jacka Malczewskiego, MZDiK Radom, NOT Radom, PTTK oddział „Łucznik” Radom, pub Nasza Szkapa, Radom.Retrospekcja, Radomska Szermierka Klasyczna, RKS Broń Radom, Samozwańcza Grupa Miłośników Resursy, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich oddział Radom.

Nagroda za dokonania

Symbolem Kazików stała się już Nagroda im. św. Kazimierza, przyznawana za wybitne dokonania w dziedzinie popularyzacji historii i tradycji Radomia oraz dziedzictwa kulturowego naszego miasta. W tym roku Komisja Konkursowa nominowała następujące osoby lub stowarzyszenia (w kolejności alfabetycznej): prof. Dariusz Kupisz, Hubert Ogar, Radomskie Towarzystwo Naukowe, Grzegorz Siek, Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Radomia, Robert Wiraszka.

Tegoroczną imprezę zainauguruje wernisaż wystawy Karola Łukasiewicza „Patrz na plakat!”. Na ekspozycji znajdą się plakaty artysty, które Karol Łukasiewicz przygotował w Resursie Obywatelskiej w ostatnich latach.

W ramach Kazików 2024 zostaną zorganizowane warsztaty dla dzieci ze szkół podstawowych. W programie są m.in. zajęcia genealogiczne, kaligraficzne i heraldyczne.

Imprezie towarzyszą koncerty, spotkania i promocje regionalnych wydawnictw. Od kilku lat „Kaziki” mają także wymiar familijny, a to dzięki rodzinnym quizom o mieście czy spektaklom teatralnym. W tym roku podczas obchodów święta miasta odbędzie się także premiera kolejnej publikacji Resursy Obywatelskiej przeznaczonej dla dzieci "Zabawnika Resursy”.

PROGRAM

1 marca

godz. 18.00 – Wernisaż wystawy Karola Łukasiewicza (wstęp wolny).

3 marca

godz. 15.00 – XI Wielki Test Wiedzy o Radomiu
godz. 17.00 – Wręczenie Nagrody im. św. Kazimierza
Obydwa wydarzenia uświetni koncert Zespołu Muzyki Dawnej Viatores (wstęp wolny).

4 marca

godz. 12.00 – Msza św. odpustowa w Bazylice św. Kazimierza na Zamłyniu.

4-8 marca

godz. 10.00-14.00 – Warsztaty dla uczniów szkół podstawowych (wstęp płatny 20 zł, obowiązują zapisy):
– kaligraficzne W kajecie św. Kazimierza
– genealogiczne Znajdź pradziadka rycerza
– heraldyczne Zaprojektuj swój herb.

6 marca

godz. 16.00 – Panel dyskusyjny Wokół publikacji regionalnych połączony z promocją I i II tomu monografii Dzieje Radomia oraz wydawnictwa Herb Radomia w świetle nowych badań. Wydarzenie przygotowane we współpracy z Radomskim Ośrodkiem Doskonalenia Nauczycieli (wstęp wolny).

8 marca

godz. 18.00 – Koncert muzyki dawnej w wykonaniu Camerata Cracovia i Zespołów Kameralnych uczniów Zespołu Szkół Muzycznych im. Oskara Kolberga w Radomiu (wstęp z zaproszeniami).

9 marca

godz. 10.00-14.00 – V Regionalny Zlot Kolekcjonerski (wstęp wolny).

10 marca

godz. 11.00 – Bieg Kazików 2024. Szczegóły na www.radombiega.pl.
godz. 16.00 – Bajkowa niedziela: spektakl Teatru Gargulec pt. Nowe przygody Smoka Wawelskiego (wstęp za zaproszeniami)
godz. 17.00 – III Mały Test Wiedzy o Radomiu (wstęp za za;proszeniami)
godz. 17.30 – Prezentacja "Zabawnika Resursy" (wstęp za za;proszeniami).

PPL opublikowało zdjęcie z testu oświetlenia pasa startowego

Iternauci mogą wybierać spośród czterech propozycji. Pierwszą z nich jest Bohaterów Radomskiego Czerwca 76', drugą Pilotów, trzecią inżyniera lotniczego Tadeusza Sołtyka, a czwartą również związanego z miastem reżysera Andrzeja Wajdy. Internauci dorzucili kilka własnych pomysłów, m.in. Amelii Earhart, Howarda Hughesa, Wiliama Boeinga, Tadeusza in.Wrony, Dywizjonu 303. Są też "mniej poważne": Wysokich Lotów, Dobrych Lotów, Kosztowna, Egipska, Międzynarodowa, Wakacyjna, Dreamlinerowa czy Jumbojetowa.

Najwięcej zwolenników ma jednak zdecydowanie Tadeusz Sołtyk. Zmarły 18 lat temu nestor polskiego lotnictwa był wybitnym konstruktorem, badaczem i przede wszystkim radomianinem. Zaprojektował wiele modeli samolotów takich jak: Sum, Karaś, Szpak, Żak, Junak, Żuraw Miś, Junak 3 oraz pierwszy polski samolot odrzutowy TS –11 Iskra.

Był wielkim pasjonatem żeglarstwa. Wielokrotnie wygrywał regaty, w tym dwukrotnie organizowane przez Yacht Klub Polski o nagrodę Prezydenta RP na łodzi własnej konstrukcji. Zaprojektował i zbudował osiem typów jachtów żaglowych śródlądowych i morskich. Wyszkolił pokolenia polskich inżynierów - wykładał na politechnikach w: Gdańsku, Łodzi, Warszawy oraz w Wojskowej Akademii Technicznej. Jest autorem czterech książek i licznych artykułów naukowych. Zarejestrował siedem patentów.
Za opracowanie konstrukcji samolotów i wdrożenie do produkcji został odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Odrodzenia Polski i Złotym Krzyżem Zasługi. W 2003 roku Rada Miejska w Radomiu przyznała mu tytuł honorowego obywatela Radomia.

Ostatecznie o patronie ulicy zdecydują radni.

Radomskie lotnisko ma być gotowe już jesienią tego roku, a pierwsze loty zapowiedziano na wiosnę 2023.

kat, bdb

Imię Andrzeja Wajdy "nadał" ulicy komitet obywatelski

Przypomnijmy: pod koniec października 2020 roku radni rozpatrywali obywatelski wniosek nadania śródmiejskiemu odcinkowi "eneski" imienia Andrzeja Wajdy. Nie zgodzili się na to radni Prawa i Sprawiedliwości. Swoje stanowisko uzasadniali tym, że czekają na ostateczne zebranie podpisów mieszkańców pod wnioskiem, by tę część trasy nazwać imieniem Jana Olszewskiego. Na nic zdały się wyjaśnienia, że trasa NS jest długa i także były premier będzie mógł być jej patronem. Łukasz Podlewski, przewodniczący klubu radnych PiS upierał się, że wnioskodawcom zależy na odcinku, któremu planowano nadać imię Andrzeja Wajdy.

Andrzej Wajda miał liczne związki z Radomiem: w czasie wojny jego rodzina mieszkała w latach 1935-46 w wojskowym budynku przy ul. Malczewskiego (ojciec był oficerem Wojska Polskiego, zginął w Katyniu), późniejszy reżyser uczył się w ognisku plastycznym. Przez lata wspierał darami Muzeum Sztuki Współczesnej, jest inicjatorem powstania Mazowieckiego Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia. W 2000 roku otrzymał honorowe obywatelstwo Radomia.

Fot. Radomianie dla Demokracji

bdb

O programie Kazików mówili podczas konferencji prasowej Marcin Kępa z Resursy i Monika Żurek z MDK