Powiatowe Biuro Literackie to cykl autorskich spotkań z pisarzami związanymi z regionem radomskim swoim biogramem bądź twórczością. - Planujemy, jak to w biurze, rzeczowe rozmowy o twórczości, miejscu i roli pisarza we współczesnym świecie, a także funkcji literatury i sztuki w życiu mniejszych i większych społeczności. Literatów ”przesłucha” - dla nas i dla słuchaczy - Marcin Kępa, sam też literat mający na koncie kilka książek, głównie z Radomiem w tle - zaprasza Renata Metzger, dyrektor PIK. Jak podkreśla, wydawało by się, że o wielkim astronomie powiedziano już wszystko, i to dawno temu. Okazuje się jednak, że tak wcale nie jest. - Wydana właśnie książka Piotra Łopuszańskiego „Mikołaj Kopernik. Nowe oblicze geniusza” to biografia oparta na źródłach, a nie na spekulacjach czy hipotezach. Zachęcamy do lektury i udziału w spotkaniu, bo szykuje się iście kopernikański przewrót w badaniach nad losami Kopernika.

Spotkanie odbędzie się w czwartek, 27 października o godz. 12 w liceum im. Mikołaja Kopernika, sala gimnastyczna, ul. Jakuba Starszego 6. Wstęp wolny.

Koncert „Powróćmy jak za dawnych lat…” w wykonaniu Oli & Chrisa na pewno obudzi liczne duchy legendarnego malinowego chruśniaka. Bolesław Leśmian, jego kuzyn Jan Brzechwa, a i inni odwiedzający niegdyś to miejsce, korzystali na co dzień chętnie z rozrywki oferowanej przez warszawskie kabarety. A te aż skrzyły dowcipem tekstów, w tym i tekstów piosenek, tworzonych przez najlepsze pióra epoki. Niektóre z nich usłyszmy podczas sobotniego koncertu. - Gwarantujemy, kto zawita na wydarzenie i posłucha, to już nie zapomni, bo „piosenka mu nie da zapomnieć i tęsknić znów będzie ogromnie, co noc, co dzień”! - zapewnia dyrektor PIK Renata Metzger.

Wstęp na wydarzenie wolny. W razie niepogody wydarzenie przeniesione zostanie do siedzibie PIK, ul. Jakubowskiego 5, Iłża. Informacje o ewentualnej zmianie lokalizacji pojawią się co najmniej dwie godziny przed wydarzeniem na FB PIK

Ciekawych wydarzeń „W Malinowym…” czyli słynnym ogrodzie w Iłży, gdzie 105 lat temu doszło do pierwszego spotkania Bolesława Leśmiana i Dory Lebenthal i które eksplodowało m.in. przepięknym erotykiem „W Malinowym chruśniaku”, nie zabraknie przez cały miesiąc. - Na 20 sierpnia zaplanowaliśmy spektakl teatralny „Kartoteka” Tadeusza Różewicza, a 27 wspólnie z Adamem Strugiem zaśpiewamy utwory Leśmiana - zapowiada Renata Metzger.  

.

Ilustracja ukazująca Wstępy w Skaryszewie z 1876 r. z czasopisma "Kłosy" (Materiały prasowe PIK)

"Tężeje mróz, grabieje dłoń,/ Zmrok w lasy niosą wrony./ Sznur z tyłu targa rosły koń,/ W jarmarczny dzień kupiony" ( fragment wiersza „Jarmark koński” Aleksandra Rymkiewicza).

Król Władysława IV Waza wydał w 1633 r. przywilej na jarmark ruchomy „post Dominica Quadragessimea proxima singularis annis”, czyli w najbliższy poniedziałek po niedzieli wstępnej Wielkiego Postu, każdego roku w Skaryszewie. Gdy w 1785 r. biskup Kasper Cieciszowski otrzymał w wieczyste posiadanie od króla Stanisława Augusta Poniatowskiego Skaryszew i okoliczne ziemie, postanowił wykorzystał prawo do jarmarku, żeby rozwinąć handel końmi. Koniec XVIII wieku był to bowiem czas, gdy konie coraz powszechniej zaczęto wykorzystywać w gospodarstwach, do prac polowych.

Historia początków skaryszewskich „Wstępów” jest bez wątpienia niezwykle interesująca. Jeszcze bardziej jednak pasjonuje wszystkich główny przedmiot oraz jednocześnie podmiot tego jarmarku czyli koń:

"Ostre ucho, niewielka głowa, pełne oko,/Czoło niewąskie, nozdrza rozwarte szeroko,/ Suche kolano, krótka, lecz gładka pęcina,/ Noga, co się w odstępie ni plącze, ni zgina" (fragment poematu „Ziemiaństwo polskie” Kajetana Koźmiana).

Dla tych zwierząt co roku na „Wstępy” przyjeżdżają tysiące sprzedających, kupujących oraz widzów. Jarmark i towarzyszący mu festyn to obecnie nie tylko wydarzenie handlowe, ale przede wszystkim jedna z największych atrakcji regionu radomskiego. W tym roku impreza została przełożona z marca na lipiec, ze względu na epidemię koronawirusa i zagrożenie wścieklizną,

Ale marzec nie minie całkiem bez wstępów. Gośćmi dzisiejszego spotkania będą: Karolina Papaj - dżokej, Piotr Kundys - hodowca koni, Mariusz Wójcicki - właściciel Stadniny Hubertus, Włodzimierz Płowiec - historyk i miłośnik Skaryszewa oraz Zdzisław Mroczkowski - radny powiatu radomskiego, wieloletni obserwator Wstępów.

Na spotkaniu bęzie mowa o wieloletniej jedlińskiej tradycji (fot. archiwum)

O zwyczaju, przygotowaniach do spektaklu, o tym jak zmieniał się przez lata, jaką rolę odgrywał i odgrywa w życiu Jedlińska opowiedzą m.in.: ks. prałat Henryk Ćwiek - były proboszcz parafii w Jedlińsku; Wiesław Jastrzębski - przez 45 lat grał w kapeli będącej częścią widowiska; Witold Makulski - od lat wcielający się w postać kata i Adam Zieleziński - etnograf, wieloletni dyrektor Muzeum im. Malczewskiego w Radomiu.

- Zapraszamy na żywo, do Jedlińska i przed komputery, na Facebooku PIK, stronie www.pik.radom.pl - transmisja online. To doskonała okazja, dla tych, którzy jeszcze nie znają tego ciekawego zwyczaju, do zapoznania się z nim i podjęcia decyzji, żeby odwiedzić Jedlińsk, w tym roku 1 marca. Wtedy to bowiem odbędzie się "Ścięcie śmierci" - zapowiada Renata Metzger, dyrektor PIK.

Integralną częścią projektu "Retrospekcje. Powiat Radomski" propagującego historię i tradycje regionu radomskiego jest wystawa powstała w oparciu o dawne zdjęcia z lat 60. i 70 XX stulecia, z kolekcji Honorowego Obywatela Miasta i Gminy Iłża Jana Czarneckiego. - Dzięki nim widzimy jak zmieniała się przez lata Iłża i okolice, wsie i miasteczka powiatu radomskiego. Ekspozycja będzie dostępna przez miesiąc, w plenerze, na ogrodzeniu przy Gminnej Bibliotece Publicznej w Jedlińsku, od strony ul. Wareckiej i św. Wojciecha. Zainauguruje ona działalność w Jedlińsku Galerii "Na Płocie", znanej już z PIK i innych miejscowości powiatu - dodaje dyrektor Metzger.

Książka, której wydawcą jest Starostwo Powiatowe w Radomiu, ukazała się w 2020 r., to pierwsza publikacja tak dogłębnie i całościowo poświęcona zespołom pałacowo- parkowym naszego regionu i Radomia. Nic więc dziwnego, że pierwszy nakład książki rozszedł się błyskawicznie a autor trzymał w marcu tego roku Nagrodę Św. Kazimierza przyznawaną przez prezydenta Radomia za działania na rzecz lokalnej tradycji, historii i dziedzictwa kulturowego. Teraz, ukazuje się drugie wydanie "Dworów...".

Publikacja liczy ponad 500 stron, na których autor zabiera czytelników w podróż do 24 ocalałych dworów oraz blisko 60 pozostałości po nich w Radomiu i powiecie radomskim. Opisano też dzieje kilkunastu obiektów w sąsiednich powiatach.

Spotkanie poprowadzi Renata Metzger, dyrektor Powiatowego Instytutu Kultury (instytucja ta jest wydawcą drugiego nakładu). Podczas spotkania będzie można także nabyć publikację.

Partnerem wydarzenia jest Muzeum im. J. Malczewskiego. Autor przez lata zasiadł w Radzie Programowej tej instytucji.  

fot. Materiały prasowe/PIK

Wystawa z ocalonych zbiorów

Na "Retrospekcje..." składa się kilka elementów. Po pierwsze wystawa archiwalnych zdjęć z lat 60. i 70 XX w., ze zbioru, który ocalił Jan Czarnecki - pedagog, działacz społeczny, animator kultury, poeta, Honorowy Obywatel Miasta i Gminy Iłża. Czarnecki urodził się w 1930 r. w Chwałowicach (gmina Iłża, powiat radomski), ukończył tamtejsze gimnazjum rolnicze i po latach wrócił znów do tej placówki, jako nauczyciel. W szkole był aparat fotograficzny, rzecz w tamtych latach cenna i nie codzienna. Często korzystał z niego Czarnecki, ale i inni okoliczni mieszkańcy. Tak powstała, przypadkowo, cenna historycznie kolekcja, w sumie składająca się z 17 tys. zdjęć. Powiatowy Instytut Kultury prezentuje ją jako pierwszy, wybór fotografii, w artystycznym układzie zamkniętym na 22 planszach,. przygotowanym przez Norberta Jastalskiego.

Wernisaż wystawy "Retrospekcje. Powiat Radomski" odbył się najpierw w PIK, teraz ekspozycja wędruje odwiedzając gminy powiatu. A na zdjęciach - niby znajome okolice i sytuacje, a jednak tyle zmian! Inna moda i sprzęty, inne żniwa i praca... Słowem, prawdziwa wyprawa w czasie.

Spotkania o historii

Kolejna odsłona projektu to organizowane przez PIK ,wspólnie z bibliotekami i lokalnymi centrami kultury, spotkania o historii danych miejscowości czyli "Retropopołudnia".

- 18 listopada o godz. 17 zapraszamy do Wolanowa, do Gminnego Centrum Kultury i Biblioteki. Porozmawiamy o muzyce ludowej o jej znaczeniu w życiu wsi i o tym jak się zmienia, jak inspiruje obecne pokolenie. Będzie śpiewająco! A to za przyczyną grupy z Bieniędzic i Wolanianek - zapowiada Renata Metzger, dyrektor PIK.

Spotkaniu w Wolanowie towarzyszyć będzie i wystawa "Retrospekcje. Powiat Radomski". - Mamy nadzieję, że stanie się ona dla wszystkich jej widzów inspiracją do poszukiwania we własnych zbiorach starych zdjęć pokazujących codzienne życie w miejscowościach regionu. Prosimy o ich przekazywanie do nas, do bibliotek na terenie powiatu radomskiego, do dzielenia się z nami historiami swoimi, swoich rodzin (retrospekcje@pik.radom.pl). Marzy nam się, z czasem, stworzenie z tych fotografii nowej wystawy i albumu. Tylko tak możemy ocalić tę naszą, codzienną historię, która też jest przecież bardzo ważna - mówi dyrektor Metzger.

Fragment macewy, która zostanie umieszczona na cmentarzu żydowskim (fot. PIK Iłża)

Getto w Iłży Niemcy utworzyli w grudniu 1941 r. Zamknęli w nim około dwóch tysięcy osób pochodzenia żydowskiego z Iłży i okolicznych miejscowości. 22 października 1943 r. wywieźli wszystkich do obozu zagłady w Treblince i zamordowali.

By ich upamiętnić PIK zaprasza na uroczystość, w przeddzień rocznicy tamtej tragedii. - Najpierw na cmentarzu żydowskim umieścimy odnalezioną niedawno macewę, czyli pomnik nagrobny. Odnaleziona stela pochodzi z 1905 r., z grobu Miriam, córki miejscowego nauczyciela Nechemji. Potem o godz.11.45 w siedzibie Instytutu przy ul. Jakubowskiego 5 odbędzie się prezentacja archiwalnego filmu i recital skrzypcowy muzyków z Radomskiej Orkiestry Kameralnej: Marcina Davida Króla i Lucjana Szalińskiego-Bałwasa - zaprasza Renata Metzger, dyrektor PIK w Iłży.

kat