Ulica 25 Czerwca* zostanie zamknięta dla ruchu kołowego na odcinku od Kelles-Krauza do Słowackiego, natomiast ulica Żeromskiego - od Słowackiego do Młynarskiej (w obydwu przypadkach z warunkowym zachowaniem możliwości dojazdu do budynków zlokalizowanych przed miejscem uroczystości - o ewentualnym wpuszczaniu pojazdów na te odcinki będą decydowali obecni na miejscu policjanci).

* Uwaga! W godzinach od 11 - 16 policja będzie warunkowo przepuszczać wyłącznie autobusy komunikacji miejskiej, ale tylko na wprost przez ulicę 25 Czerwca (nie będzie możliwości wjazdu i wyjazdu z ulicy Żeromskiego). Między godzinami 16 a 21.30, ze względów bezpieczeństwa, jakikolwiek ruch kołowy w rejonie pomnika nie będzie już dopuszczony. Taki zakres oraz harmonogram zamknięć ulic został uzgodniony pomiędzy organizatorem a policją i innymi służbami.

Ze względu na zamknięcie odcinka ulicy Olszewskiego (trasy N-S) z powodu budowy wiaduktu na ulicy Żeromskiego zalecany objazd nieprzejezdnego skrzyżowania będzie możliwy tylko w kierunku południowym przez ulice Wodną, Zbrowskiego, Żeromskiego, Czachowskiego i Olszewskiego. W kierunku północnym zalecane jest omijanie tego rejonu ulicami Słowackiego, Żeromskiego, Niedziałkowskiego i Kelles-Krauza. Na drugim z tych objazdów mogą tworzyć się duże korki, dlatego w miarę możliwości sugerowane jest omijanie całego Śródmieścia w obu kierunkach ulicami Narutowicza, Limanowskiego, Mireckiego, Wernera i Kelles-Krauza.

Autobusy komunikacji miejskiej będą kursowały objazdami podzielonymi na dwa etapy.

ETAP 1 (obowiązuje w godzinach od 11 do 16)

Linia 1. W kierunku pętli Os. Południe: Andersa, Struga, 25 Czerwca, Sienkiewicza. W kierunku pętli Os. Gołębiów I: Sienkiewicza, 25 Czerwca, Struga, Andersa.

Linia 10. W kierunku pętli Wacyn / Osiowa: 11 Listopada, Struga, 25 Czerwca, Sienkiewicza. W kierunku pętli Gołębiów / Fołtyn lub Rajec Poduchowny: Sienkiewicza, 25 Czerwca, Struga, 11 Listopada.

Linia 17. Na tej linii zmiany będą polegały na tymczasowym przywróceniu stałej trasy. W kierunku pętli Potkanów / Stalowa: Kozienicka, Struga, 25 Czerwca, Kelles-Krauza, Pileckiego, Struga. W kierunku pętli Gołębiów / Fołtyn: Struga, Pileckiego, Kelles-Krauza, 25 Czerwca, Struga, Kozienicka.

Linia 19. Tylko w kierunku pętli Malenice (trasa w kierunku pętli Obozisko bez zmian): Niedziałkowskiego, Żeromskiego, Słowackiego, 25 Czerwca, Sienkiewicza.

W tym etapie autobusy linii 3, 4, 6, 13, 18 i 24 będą kursowały stałymi trasami.

ETAP 2 (obowiązuje w godzinach od 16 do 21.30)

Linia 1. W kierunku pętli Os. Południe: Andersa, Struga, 25 Czerwca, Kelles-Krauza, Pileckiego, Struga, Kelles-Krauza, Malczewskiego, Reja. W kierunku pętli Os. Gołębiów I: Reja, Malczewskiego, Kelles-Krauza, Struga, Pileckiego, Kelles-Krauza, 25 Czerwca, Struga, Andersa.

Linia 3. W kierunku pętli Idalin: Żwirki i Wigury, 25 Czerwca, Kelles-Krauza, Pileckiego, Struga, Kelles-Krauza, Malczewskiego, Wałowa, Lekarska, Tochtermana, Traugutta, Poniatowskiego. W kierunku pętli Os. Michałów: plac Dworcowy, Traugutta, Żeromskiego, Malczewskiego, Kelles-Krauza, Struga, Pileckiego, Kelles-Krauza, 25 Czerwca, Żwirki i Wigury.

Linia 4. W kierunku pętli Os. Prędocinek: Warszawska, Malczewskiego, Wałowa, Lekarska, Tochtermana, Traugutta, Piłsudskiego, Sienkiewicza, 25 Czerwca, Słowackiego. W kierunku pętli Firlej / Cmentarz: Słowackiego, 25 Czerwca, Sienkiewicza, Piłsudskiego, Traugutta, Żeromskiego, Malczewskiego, Warszawska.

Linia 6. W kierunku pętli Godów: Wernera, Malczewskiego, Wałowa, Lekarska, Tochtermana, Traugutta, Piłsudskiego, Sienkiewicza, 25 Czerwca, Beliny-Prażmowskiego. W kierunku pętli Milejowice / Kasztanowa lub Milejowice / Cerekiewska: Beliny-Prażmowskiego, 25 Czerwca, Sienkiewicza, Piłsudskiego, Traugutta, Żeromskiego, Malczewskiego, Wernera.

Linia 10. W kierunku pętli Wacyn / Osiowa: 11 Listopada, Struga, 25 Czerwca, Kelles-Krauza, Pileckiego, Struga, Kelles-Krauza, Malczewskiego, Wałowa, Lekarska, Tochtermana, Traugutta, Poniatowskiego. W kierunku pętli Gołębiów / Fołtyn lub Rajec Poduchowny: plac Dworcowy, Traugutta, Żeromskiego, Malczewskiego, Kelles-Krauza, Struga, Pileckiego, Kelles-Krauza, 25 Czerwca, Struga, 11 Listopada.

Linia 13. W kierunku pętli Wośniki / Szkoła lub Wośniki / Sadownicza: Żwirki i Wigury, 25 Czerwca, Kelles-Krauza, Pileckiego, Struga, Kelles-Krauza, Malczewskiego, Wałowa, Lekarska, Tochtermana, Traugutta, Waryńskiego, 25 Czerwca, Beliny-Prażmowskiego. W kierunku pętli Józefów / Szpital: Beliny-Prażmowskiego, 25 Czerwca, Waryńskiego, Traugutta, Żeromskiego, Malczewskiego, Kelles-Krauza, Struga, Pileckiego, Kelles-Krauza, 25 Czerwca, Żwirki i Wigury.

Linia 17. Na tej linii zmiany będą polegały na tymczasowym przywróceniu stałej trasy. W kierunku pętli Potkanów / Stalowa: Kozienicka, Struga, 25 Czerwca, Kelles-Krauza, Pileckiego, Struga. W kierunku pętli Gołębiów / Fołtyn: Struga, Pileckiego, Kelles-Krauza, 25 Czerwca, Struga, Kozienicka.

Linia 18. W kierunku Nowej Woli Gołębiowskiej lub Kozłowa: Beliny-Prażmowskiego, 25 Czerwca, Waryńskiego, Traugutta, Żeromskiego, Malczewskiego, Kelles-Krauza, Struga, Pileckiego, Kelles-Krauza, 25 Czerwca, Struga. W kierunku pętli Pruszaków (powrót z Nowej Woli Gołębiowskiej): Struga, 25 Czerwca, Kelles-Krauza, Pileckiego, Struga, Kelles-Krauza, Malczewskiego, Wałowa, Lekarska, Tochtermana, Traugutta, Waryńskiego, 25 Czerwca, Beliny-Prażmowskiego.

Linia 19. Tylko w kierunku pętli Malenice (trasa w kierunku pętli Obozisko bez zmian): Niedziałkowskiego, Żeromskiego, Słowackiego, 25 Czerwca, Sienkiewicza.

Linia 24. W kierunku pętli Długojów Górny, Małęczyn Nowy lub Grzmucin: Żwirki i Wigury, 25 Czerwca, Kelles-Krauza, Pileckiego, Struga, Kelles-Krauza, Malczewskiego, Wałowa, Lekarska, Tochtermana, Traugutta, Piłsudskiego, Sienkiewicza, 25 Czerwca, Słowackiego. W kierunku pętli Os. Michałów lub Józefów / Szpital: Słowackiego, 25 Czerwca, Sienkiewicza, Piłsudskiego, Traugutta, Żeromskiego, Malczewskiego, Kelles-Krauza, Struga, Pileckiego, Kelles-Krauza, 25 Czerwca, Żwirki i Wigury.

Uwaga! W przypadku wcześniejszego otwarcia ulic dla ruchu kołowego standardowe trasy autobusów po etapie 2 mogą zostać przywrócone nieco wcześniej niż o godzinie 21:30 (po przekazaniu kierowcom wytycznych przez dyspozytorów).

Na trasach objazdów będą obowiązywały wszystkie stałe przystanki. Nieczynne będą przystanki: 25 Czerwca / Kaufland 04 (w kierunku Żeromskiego, dotyczy tylko etapu 2), 25 Czerwca / Skłodowskiej-Curie 03 i 06 (w obu kierunkach, dotyczy tylko etapu 2), Zbrowskiego / Leśniczówka 01 i 02 (w obu kierunkach, dotyczy obu etapów), Zbrowskiego / Olsztyńska 03 i 04 (w obu kierunkach, dotyczy obu etapów), Żeromskiego / Czachowskiego 04 i 05 (w obu kierunkach, dotyczy obu etapów), Żeromskiego / Słowackiego 02 (w kierunku 25 Czerwca, dotyczy obu etapów). Ze względu na tymczasowe przywrócenie stałej trasy linii 17 poniższe przystanki będą obowiązywały dla niej w przeciwnych kierunkach niż na dotychczasowym objeździe przez ulicę Żeromskiego (dotyczy obu etapów): 25 Czerwca / Struga 05 (w kierunku pętli Potkanów / Stalowa zamiast Gołębiów / Fołtyn), 25 Czerwca / Wysoka 08 (w kierunku pętli Gołębiów / Fołtyn zamiast Potkanów / Stalowa).

Z powodu objazdów autobusy mogą w tym okresie jeździć z opóźnieniami.

Uwaga! Ze względu na krótki okres obowiązywania tych korekt nie będą one uwzględnione w Systemie Dynamicznej Informacji Pasażerskiej. Zapowiedzi kolejnych przystanków będą automatycznie przestawiać się na właściwe dane na drugim przystanku po powrocie autobusu na stałą trasę. Z tego powodu na wyświetlaczach SDIP na przystankach na obszarze objętym zmianami oraz bezpośrednio za nim przewidywane czasy odjazdów mogą różnić się od rzeczywistych. Na wyświetlaczach na trasach objazdowych nie będą wówczas pokazywane inne linie niż te normalnie kursujące danymi ulicami. MZDiK prosi więc o zwracanie szczególnej uwagi na papierowe komunikaty rozwieszone na przystankach autobusowych.

Dane o ewentualnych opóźnieniach oraz lokalizacji poszczególnych autobusów można na bieżąco śledzić na stronie rkm.mzdik.radom.pl i w bezpłatnej aplikacji myBus. MZDiK prosi pasażerów o uwzględnienie możliwych utrudnień w kursowaniu autobusów miejskich podczas planowania podróży w podanych wyżej godzinach.

MZDiK apeluje do wszystkich uczestników ruchu o zachowywanie szczególnej ostrożności w tym rejonie i o stosowanie się do zmienionego oznakowania dróg bądź do poleceń wydawanych przez osoby uprawnione do kierowania tam ruchem.

Organizatorem uroczystości rocznicowych przed pomnikiem u zbiegu ulic 25 Czerwca i Żeromskiego jest Zarząd Regionu Ziemia Radomska NSZZ Solidarność.

Komitet planuje poddać renowacji nagrobek ks. Łady (fot. SKOZCRz Radom)

Do kwestujących może dołączyć każdy. Wystarczy przyjść z dowodem osobistym i zaoferować swoją pomoc. Tradycyjnie z puszkami SKOZCRz spotkamy także osoby publiczne, ludzi kultury i sztuki, sportowców czy lekarzy i nauczycieli.

W tym roku zbierane będą pieniądze na ratowanie nagrobka ks. Justyna Łady. - Nagrobek z początku XIX wieku jest w bardzo złym stanie. Uszkodzona jest nisza i płyta grobowa, bardzo mocno odchylony od pionu jest pomnik. Z tego powodu spadł krzyż, który znajdował się na jego szczycie. Orientacyjny koszt prac to ok. 60-70 tys. zł -mówi wiceprzewodniczący SKOZCRz Sławomir Adamiec.

Ks. Justyn Łada był unitą, wspierał powstańców styczniowych, za co spotkały go konsekwencje ze strony zaborców. Był też ważną postacią dla radomian, którzy ufundowali mu tablicę pamiątkową w kościele św. Katarzyny Aleksandryjskiej ojców Bernardynów w Radomiu.

- Nasz cmentarz, dzięki wspólnemu wysiłkowi, przez ostatnie lata stał się nie tylko pięknym przykładem pamięci o bliskich zmarłych, ale również wspólnej troski o materialną i duchową wartość sztuki cmentarnej, czego świadectwem są m.in. wyniki dorocznych kwest komitetu.

W czasie ostatniej kwesty rok temu udało się zebrać ponad 25 tys. zł.

bdb

fot. archiwum

W godzinach około 11.30 - 11.45 nastąpi złożenie kwiatów przed pomnikiem Armii Krajowej - Okręgu Jodła przy ulicy Niedziałkowskiego (obok urzędu miejskiego). Może to spowodować chwilowe utrudnienia w ruchu kołowym między ulicami Żeromskiego a Curie-Skłodowskiej oraz ewentualne opóźnienia autobusów linii 19.

Kolejnym punktem obchodów będzie o godzinie 12 msza św. w kościele garnizonowym na placu Konstytucji 3 Maja. Po jej zakończeniu (około godziny 13) zacznie się przemarsz ulicami Żeromskiego i Malczewskiego przed tablicę pamiątkową na gmachu Kurii Diecezji Radomskiej (Malczewskiego 1), gdzie odbędzie się główna część uroczystości z okazji 79. rocznicy akcji rozbicia więzienia w Radomiu przez oddziały podziemia niepodległościowego. Może to spowodować chwilowe utrudnienia w ruchu oraz ewentualne opóźnienia linii 1, 7, 8, 9, 15, 17 i 25.

MZDiK apeluje do wszystkich uczestników ruchu o zachowywanie szczególnej ostrożności w rejonie miejsc uroczystości oraz o stosowanie się do poleceń osób zabezpieczających trasę bądź w miarę możliwości o omijanie tego rejonu Radomia.

Organizatorem obchodów jest Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej - Okręg Radom.

- Pomnik będzie odnowiony -zapewnia wiceprezydent Tyczyński

- Spotykamy się tutaj co roku w październiku, żeby przypominać o tych, którzy pracując w fabryce Broni oddali życie o wolna Polskę i co roku wracał jeden temat uporządkowania tego miejsca, odnowienia pomnika, nadania temu miejscu wyglądu, na jaki zasługuje. To zawsze w rozmowach ze związkowcami z Solidarności z Fabryki się przewijało, więc podjęliśmy współpracę z Łucznikiem -  mówi wiceprezydent Mateusz Tyczyński.

Projekt przebudowy wykonała Fabryka Broni, natomiast miasto wystąpiło do Ministerstwa Kultury o dofinansowanie. - Dzisiaj to dofinansowanie mamy. To 270 tys. zł, pozostałe 200 tys., które jest potrzebne na prace dołożymy z budżetu miasta. Wniosek do rady miejskiej trafi na marcową sesję. jestem głęboko przekonany, że radni jednogłośnie ten wniosek przyjmą i będziemy mogli przystąpić do prac tak, aby w październiku na kolejna rocznicę mieć to miejsce zupełnie odmienione - wyjaśnia wiceprezydent Tyczyński.

Projekt przewiduje remont pomnika z elementami betonowymi i metalowymi, wymianę płyt - na granitowe - przed monumentem i uporządkowanie zieleni.

Swojego zadowolenia nie krył prezes Fabryki Broni Wojciech Arndt. - Zbliżamy się do setnej rocznicy istnienia naszej fabryki, a ważnym punktem tej historii jest historia naszych pracowników i właśnie ta trudna historia, czego symbolem jest ten pomnik. Bardzo się cieszę, że to miejsce będzie odświeżone, odnowione i te tegoroczne uroczystości będą obchodzone w nowej scenerii - podkreśla prezes Łucznika.

- Dla nas to jest szczególne miejsce i to jest bardzo dobra wiadomość, że w końcu po tylu latach udało się zdobyć pieniądze. Dziękujemy władzom miasta, że dojdzie do odnowienia pomnika - mówi Daniel Dorociński, przewodniczący Komisji Zakładowej NSZZ Solidarność w Fabryce Broni.

Wiceprzewodniczący fabrycznej Solidarności przypomina, że powstanie pomnika, to zasługa członków związku z 1981 r. - Wcześniej był to teren rekreacyjny, zapomniano o tym miejscu. Solidarność zbierając pieniądze w formie "cegiełek" od pracowników wybudowała ten pomnik - podkreśla Dariusz Sobczak.

Pomnik pomordowanych pracowników został odsłonięty 19 października 1958 r. Upamiętnia ofiary niemieckiego terroru z czasu II wojny światowej, w szczególności poległych pracowników Fabryki podczas publicznych egzekucji przeprowadzonych w dniach 12-14 października 1942 r. w odwecie za zabicie niemieckich żołnierzy w pociągu koło Rożek (Polacy jechali do Końskich aby zlikwidować gestapowskiego szpicla „Relampago”). Na terenie Fabryki Broni szubienica stanęła 14 października, a zawisło na niej 15 Polaków. Zanim w 1958 r. powstał pomnik z orłem – w miejscu szubienicy już w 1945 r. postawiony został drewniany krzyż z tabliczką, na której wypisane były imiona i nazwiska zamordowanych pracowników Fabryki Broni. Z kolei w 1981 r. staraniem zakładowej Solidarności postawiony został drugi pomnik poświęcony poległym – stanął na miejscu dawnego krzyża, bliżej międzywojennego budynku Fabryki, po prawej stronie drogi. Pomnik składa się z dwóch betonowych pylonów, pomiędzy którymi umieszczony jest pod skosem metalowy krzyż. Przed pomnikiem znajdują się dwie metalowe tablice z napisami objaśniającymi znaczenie miejsca i wskazującymi nazwiska pomordowanych (Źródło: Retropedia Radomia).

Adam Duszyk (po lewej) i dyrektor "Malczewskiego" Leszek Ruszczyk (fot. Adam Duszyk/Facebook)

O nowej "mieszkance" odremontowanych kamienic w Rynku powiadomił entuzjastycznie na Facebooku Adam Duszyk, zastępca dyrektora Muzeum im. Jacka Malczewskiego, który jest odpowiedzialny za powstanie nowej placówki w Gąsce i Esterce. "Mamy to! W Radomiu powstała nowa rzeźba dzielnej radomianki, która przylała mocno koromysłem szwedzkiemu żołnierzowi za nieobyczajne zachowanie. Zamiast kary spotkała ją nagroda ze strony króla Szwecji Karola X Gustawa. Całą historię opisał Wespazjan Kochowski. Stoi sobie dumna na dziedzińcu Muzeum Historii Radomia".

Gęstymi razami okłada przeciwnika

Co pisał w czasach szwedzkiego potopu przywołany tu Wespazjan Kochowski? "Otóż Karol (Gustaw) w drodze z Warszawy do Krakowa zatrzymał się w miasteczku Radomiu, w domu Adama Gąski, człowieka zacnego, a przy tym miejscowego rajcy. Udręczony słonecznym skwarem zapragnął po wieczerzy orzeźwić się przechadzką po chłodniejszym wieczornym powietrzu i wyszedł z domu w otoczeniu przyjaciół i wyższych wojskowych. (..) Zdarzyło się przypadkiem, że przechodziły dwie kobiety, niosąc wodę w stągwi, i któryś ze Szwedów z żołnierskiej swawoli jedną z nich nieprzystojnie dotknął ręką. Zaczepiona, bardziej dbając o zachowanie swojego wstydu niż o dogodzenie cudzej lubieżności, nie bacząc na gromadę wojskowych, a nawet na obecność samego króla, rzuca się na tego, co uraził jej skromność, i wywijając chwacko drewnianym nosidłem, gęstymi razami okłada napastnika. Szwed musiał uciekać przez cały rynek, aż wreszcie wmieszał się w tłum otaczający króla" Później król "kazał przywołać do siebie ową kobietę, a ujrzawszy, że jest silna i krzepka, powiedział ze śmiechem do przyjaciół: Zrodzeni z niej synowie będą z pewnością groźnymi dla Szwedów wrogami. Po czym ją odprawił, obdarowawszy garścią monet".

Muzeum Historii Radomia będzie się mieścić w kamienicach Gąski i Esterki i będzie prezentowało dzieje miasta od czasów grodu Piotrówka aż do końca II wojny światowej. Wszystko - według zapowiedzi kierownictwa "Malczewskiego" - w nowoczesnej, naszpikowanej nową technologią formie. Otwarcie planowane jest na lipiec.

bdb. kat

fot. Fabryka Broni Radom

Przed pomnikiem poświęconym pamięci pomordowanych oraz przed pomnikiem ofiar II wojny światowej znajdujących się na terenie dawnej FB przy ul. 1905 Roku złożono dzisiaj wiązanki biało-czerwonych kwiatów.

W okresie hitlerowskiej okupacji wielu pracowników Fabryki Broni z narażeniem życia podejmowało opór wobec okupantów włączając się w działalność konspiracyjną. Dostarczali oni Związkowi Walki Zbrojnej części do broni strzeleckiej produkowanej w fabryce oraz prowadzili działalność sabotażową i wywiadowczą.

Pomnik pomordowanych pracowników został odsłonięty 19 października 1958 r. Upamiętnia ofiary niemieckiego terroru z czasu II wojny światowej, w szczególności poległych pracowników Fabryki podczas publicznych egzekucji przeprowadzonych w dniach 12-14 października 1942 r. w odwecie za zabicie niemieckich żołnierzy w pociągu koło Rożek (Polacy jechali do Końskich aby zlikwidować gestapowskiego szpicla „Relampago”). Na terenie Fabryki Broni szubienica stanęła 14 października, a zawisło na niej 15 Polaków. Zanim w 1958 r. powstał pomnik z orłem – w miejscu szubienicy już w 1945 r. postawiony został drewniany krzyż z tabliczką, na której wypisane były imiona i nazwiska zamordowanych pracowników Fabryki Broni. Z kolei w 1981 r. staraniem zakładowej Solidarności postawiony został drugi pomnik poświęcony poległym – stanął na miejscu dawnego krzyża, bliżej międzywojennego budynku Fabryki, po prawej stronie drogi. Pomnik składa się z dwóch betonowych pylonów, pomiędzy którymi umieszczony jest pod skosem metalowy krzyż. Przed pomnikiem znajdują się dwie metalowe tablice z napisami objaśniającymi znaczenie miejsca i wskazującymi nazwiska pomordowanych (Źródło: Retropedia Radomia).

Radni minutą ciszy uczcili pamięć nieżyjących uczestników protestu

Projekt uchwały w tej sprawie wniesiony przez prezydenta Radomia radni rozpatrywali podczas dzisiejszej sesji nadzwyczajnej. Zabierając głos Radosław Witkowski podkreślał, że inicjatywa wyszła ze Stowarzyszenia Radomski Czerwiec'76. - Wszyscy mamy świadomość, jak ważne były to wydarzenia, że to od Radomia zaczęła się droga Polski do wolności. Przez wiele lat nie udało się upamiętnić zrywu robotniczego tak jak w Poznaniu, Szczecinie, Gdańsk. Stąd ta idea, którą podjęliśmy z przewodniczącym stowarzyszenia panem Stanisławem Kowalskim. Chcieliśmy, by głównym wydarzeniem w tym roku, w 45. rocznicę było odsłonięcie pomnika. Ale z powodu pandemii to się nie udało - wyjaśniał prezydent.

Przewodniczący stowarzyszenia podkreślał, że to najwyższy czas, "aby ta biała plama została wypełniona i by radni podjęli uchwałę o budowie pomnika". - Już pomalutku niektórzy ludzie, uczestnicy protestu odchodzą. Wielu już odeszło, a my  chcielibyśmy za naszego życia doczekać ich upamiętnienia. Miasto zasługuje na ten pomnik. Bardzo was proszę w dzień przed 45. rocznicą o poparcie - apelował Stanisław Kowalski. I zastanawiał się: czy warto, czy nie? - Ja myślę, że warto upamiętnić ten dzień. Dołóżcie do tego swoje serca i swoje głosy, to jest historia i pamięć tego miasta. Ten pomnik niech zostanie w pamięci i życiu miasta - mówił Kowalski.

Zobaczcie zdjęcia: jest ten wózek

Rzeźba w kształcie wózka akumulatorowego, którym z biało-czerwoną flagą jechali pod komitet partii robotnicy, stanie w al. Zbigniewa Romaszewskiego, w pobliżu dawnej siedziby komitetu wojewódzkiego. - Niektórzy krytykują ten wózek. Ale to symbol, zobaczcie zdjęcia z tamtego dnia - akcentował przewodniczący Kowalski. Jego zdaniem, młodzi będą mogli spotykać się pod nim. - Będą mogli pomarzyć o czymś. To będzie piękne - zapewniał. Dodał, że nie lubię słowa "bohater". - Ale wtedy ludzie mieli odwagę wyjść na ulice, choć mieliśmy w pamięci Grudzień, Poznań. Nie wiedzieliśmy przecież, co się stanie. A więc ludzie ludzie, którzy zbuntowali się przeciwko władzy byli bohaterami - mówił Stanisław Kowalski. Zdradził, że protestujący - w przypadku, gdyby władza użyła większej siły - mieli w rezerwie jeszcze wydział P6 z zakładów metalowych (wtedy "Waltera"), którego pracownicy jako pierwsi odeszli od swoich stanowisk. - Radom otworzył drzwi do Europy, powstał potem KOR i Solidarność - przypomniał.

Nie tylko pomnik

Radny Mirosław Rejczak (PiS) zaznaczył, że dla wielu radomian przez lata "czerwcowym" pomnikiem jest miejsce u zbiegu ulic Żeromskiego i 25 Czerwca, gdzie znajdują się trzy kamienie, w tym ten "ludzi skrzywdzonych w 1976 roku". Podkreślił, że od pewnego czasu w Radomiu bardziej pamięta się o uczestnikach protestu, bo imię "Bohaterów Radomskiego Czerwca 1976" będzie nosić nowe lotnisko, a od kilku lat podobnie - Radomskie Centrum Onkologii. - Myślę, że instytucje będą jeszcze zabiegać o nadanie takiego imienia - mówił.

Wzruszenia nie krył radny Kazimierz Staszewski (PiS), uczestnik protestu.  - Serce mi bije, inicjatywa jest na pewno godna powzięcia dalszych działań. Lokalizacja też godna. Myślę, że uchwałę podejmiemy jednogłośnie podejmiemy - prognozował. Dodał, że nie wyobrażą sobie, by miasto nie partycypowało finansowo w tym projekcie i zaapelował, by w budżecie Radomia na 2022 rok znaleźć pieniądze. - Zbiórki nie wchodzą w rachubę, bo to wstyd byłby dla nas. Jako klub poprzemy przeznaczenie pieniędzy na ten cel - zadeklarował Staszewski.

Poparcie dla idei wzniesienia pomnika zadeklarowała też w imieniu klubu radnych Koalicji Obywatelskiej, jego przewodnicząca Marta Michalska-Wilk. - Cieszą te wypowiedzi, długo za długo Radom na to czekał, Nie wyobrażam sobie, by ten projekt nie został poparty jednogłośnie - podkreślała.

Stanisław Kowalski poinformował, że stowarzyszenie prowadziło już rozmowy na temat sfinansowania budowy przez IPN, teraz je wznowi. Również prezydent Witkowski zapewnił, że miasto postara znaleźć formułę na przekazanie pieniędzy z budżetu, bo w tej chwili przepisy przewidują, że pozyskiwaniem funduszy może się zajmować społeczny komitet.

Radni jednogłośnie przyjęli projekt uchwały. Minutą ciszy uczcili też pamięć nieżyjących uczestników protestu w czerwcu 1976 roku.

Bożena Dobrzyńska

fot. archiwum

Przez wiele lat za pomnik Czerwca '76 roku uznawany był kamień węgielny (miał być zaczątkiem większej całości, która nigdy nie powstała), nazywany pomnikiem skrzywdzonych, usytuowany u zbiegu ulic. Żeromskiego i 25 Czerwca, a więc na trasie która pokonywali robotnicy 45 lat temu pod ówczesny gmach Komitetu Wojewódzkiego PZPR (dziś siedziba Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych). W tym samym miejscu znajduje się tablica przypominająca wizytę w Radomiu papieża Jana Pawła II, który tu w 1991 r. zatrzymał się: modlił się i złożył kwiaty. Przez lata pod "kamieniem" Solidarność organizowała uroczystości rocznicowe, a w czasie gdy nie można było tego robić legalnie, radomianie gromadzili się pod nim spontanicznie. Tu też co roku 25 czerwca odprawiana była msza polowa.

Ani "Powiew", ani dom weterana

Na początku lat 80. zorganizowano konkurs na pomnik. Wśród propozycji był projekt rzeźbiarza Macieja Szańkowskiego, który wprawdzie nie wygrał, ale artysta był gotów podarować swój projekt miastu. Lokalizację widział na pustym wówczas pl. Jagiellońskim, przed teatrem. Ten pomysł jednak też nie został zrealizowany, podobnie jak kolejny, by uczestników protestu uszanować budową domu weterana. Zresztą NSZZ Solidarność nie widziała ani potrzeby budowy nowego pomnika, ani tym bardziej lokalizowania go w innym punkcie niż jest "kamień". Pięć lat temu, w 40. rocznicę radomskiego buntu na wieżowcu obok "kamienia" powstał ogromny mural przedstawiający robotnika przy pracy.

Nowy pomnik, którego budowę zainicjowało stowarzyszenie Radomski Czerwiec '76 miał zostać odsłonięty podczas tegorocznej, 45. rocznicy wydarzeń czerwcowych, jednak pandemia pokrzyżowała te plany. Jako jego lokalizację wybrano sąsiedztwo Lasów Państwowych, przy al. Zbigniewa Romaszewskiego. Rzeźba będzie przedstawiać ówczesny wózek akumulatorowy, a na nim grupę robotników z biało-czerwoną flagą. Takim wózkiem, co uwidoczniono na wielu zdjęciach, podjechali pod komitet partii protestujący.

Może stać się jednym z symboli

"Do dzisiaj nasze miasto nie upamiętniło buntu przeciwko władzom komunistycznym pomnikiem, tak jak to uczyniono w Poznaniu, Gdańsku, Szczecinie czy Ursusie. Wydarzenia Czerwca ’76 stawiają Radom w gronie miast najbardziej zasłużonych w obaleniu komunizmu. To dzięki nim doszło do kolejnych ważnych etapów w walce o wolność, w tym m.in. powstania Komitetu Obrony Robotników i późniejszego powstania Solidarności. Upamiętnienie zrywu wolnościowego poprzez wzniesienie pomnika wzbogaci przestrzeń Radomia i może stać się jednym z jego symboli. Będzie również przypominał o długiej tradycji dążenia mieszkańców miasta do godnego życia i wolności, stając w jednej linii z powstaniami narodowymi, rewolucyjnym zrywem 1905 roku, Republiki Radomskiej i powojennego podziemia niepodległościowego" - czytamy w uzasadnieniu projektu uchwały, którą będą rozpatrywać radni.

Jak podkreślają inicjatorzy: "Ważne jest też, abyśmy nie zwlekali dalej z upamiętnieniem wydarzeń, w których brało udział powoli odchodzące już pokolenie. Pomnik będzie symbolicznym zadośćuczynieniem za cierpienia ich uczestników, nośnikiem dumy ze swojego miasta i przyczyni się do utrwalenia pozytywnego wizerunku Radomia".

Pomnik ma być ufundowany przez społeczny komitet. Jego realizację zaplanowano na przyszły rok.

Bożena Dobrzyńska