Wystąpią Guzowianki (fot. Materiały prasowe/PIK Iłża)

Zespół Guzowianki powstał w 2014 r. i składa się głównie z uczniów oraz absolwentów Publicznej Szkoły Podstawowej w Guzowie. Teraz, chętni do dołączenia do grupy, gotowi są dojeżdżać na próby i po kilkadziesiąt kilometrów. Wykonania ludowych i stylizowanych na folklorystyczne utwory Guzowianek zamieszczane na internetowych serwisach muzycznych odtwarzane są w milionach wyświetleń.

Zespół ma na swoim koncie występy podczas wielu konkursów, a także przeglądów muzycznych. W 2021 r. Guzowianki przyjęły też zaproszenie PIK i jako gwiazda występowały na iłżeckim festiwalu im. Józefa Myszki. Formacja aktywnie działa także na polu popularyzacji folkowych tradycji swojego regionu, próbuje np. archiwizować dawne melodie, we współpracy z najstarszymi, doświadczonymi muzykami ludowymi.

Zespół założyła i prowadzi Wioletta Fijałkowska. Jak sama przyznaje, miłość do muzyki ludowej wyniosła z domu. Muzyka ludowa była tam zawsze obecna na święta, podczas urodzin, imienin czy zwykłych spotkań towarzyskich.

Podczas koncertów zaprezentowane będą popularne kolędy i pastorałki, ale przypomniane zostaną też piękne, nieco już zapomniane i rzadziej wybrzmiewające utwory tego typu z okresu staropolskiego, stąd nazwa cyklu.

Powiatowe Biuro Literackie to cykl autorskich spotkań z pisarzami związanymi z regionem radomskim swoim biogramem bądź twórczością. - Planujemy, jak to w biurze, rzeczowe rozmowy o twórczości, miejscu i roli pisarza we współczesnym świecie, a także funkcji literatury i sztuki w życiu mniejszych i większych społeczności. Literatów ”przesłucha” - dla nas i dla słuchaczy - Marcin Kępa, sam też literat mający na koncie kilka książek, głównie z Radomiem w tle - zaprasza Renata Metzger, dyrektor PIK. Jak podkreśla, wydawało by się, że o wielkim astronomie powiedziano już wszystko, i to dawno temu. Okazuje się jednak, że tak wcale nie jest. - Wydana właśnie książka Piotra Łopuszańskiego „Mikołaj Kopernik. Nowe oblicze geniusza” to biografia oparta na źródłach, a nie na spekulacjach czy hipotezach. Zachęcamy do lektury i udziału w spotkaniu, bo szykuje się iście kopernikański przewrót w badaniach nad losami Kopernika.

Spotkanie odbędzie się w czwartek, 27 października o godz. 12 w liceum im. Mikołaja Kopernika, sala gimnastyczna, ul. Jakuba Starszego 6. Wstęp wolny.

Koncert „Powróćmy jak za dawnych lat…” w wykonaniu Oli & Chrisa na pewno obudzi liczne duchy legendarnego malinowego chruśniaka. Bolesław Leśmian, jego kuzyn Jan Brzechwa, a i inni odwiedzający niegdyś to miejsce, korzystali na co dzień chętnie z rozrywki oferowanej przez warszawskie kabarety. A te aż skrzyły dowcipem tekstów, w tym i tekstów piosenek, tworzonych przez najlepsze pióra epoki. Niektóre z nich usłyszmy podczas sobotniego koncertu. - Gwarantujemy, kto zawita na wydarzenie i posłucha, to już nie zapomni, bo „piosenka mu nie da zapomnieć i tęsknić znów będzie ogromnie, co noc, co dzień”! - zapewnia dyrektor PIK Renata Metzger.

Wstęp na wydarzenie wolny. W razie niepogody wydarzenie przeniesione zostanie do siedzibie PIK, ul. Jakubowskiego 5, Iłża. Informacje o ewentualnej zmianie lokalizacji pojawią się co najmniej dwie godziny przed wydarzeniem na FB PIK

Ciekawych wydarzeń „W Malinowym…” czyli słynnym ogrodzie w Iłży, gdzie 105 lat temu doszło do pierwszego spotkania Bolesława Leśmiana i Dory Lebenthal i które eksplodowało m.in. przepięknym erotykiem „W Malinowym chruśniaku”, nie zabraknie przez cały miesiąc. - Na 20 sierpnia zaplanowaliśmy spektakl teatralny „Kartoteka” Tadeusza Różewicza, a 27 wspólnie z Adamem Strugiem zaśpiewamy utwory Leśmiana - zapowiada Renata Metzger.  

.

fot. PIK Iłża

- Kultowy chruśniak żyje dalej, pulsuje zielonością, zapachami, ptasim śpiewam, słowem - poetycka bajka nadal trwa w Iłży. Skoro już do nas, do Powiatowego Instytutu Kultury dotarło, że tak jest, to jasnym również stało się, że tym cudem, pięknem musimy się podzielić - mówi Renata Metzger, dyrektor Powiatowego Instytutu Kultury. Zaprasza na spotkanie z prof. Rochem Sulimą - ze względu na pogodę nie do ogrodu przy ul. Podzamcze 38, jak wcześniej planowano, ale do siedziby PIK przy Jakubowskiego 5.  - Porozmawiamy m.in. o jego nowej książce „Powidoki codzienności. Obyczajowość Polaków na progu XXI wieku - zachęca Renata Metzger.

Profesor i prowincjusz

Roch Sulima to profesor Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Humanistyczno - społecznego SWPS, zajmuje się przemianami polskiego obyczaju, antropologią codzienności, wpływem mediów na przeobrażenia wzorców kultury popularnej, historią kultury polskiej i europejskiej. Autor kilkunastu książek i opracowań naukowych. W „Powidokach codzienności” pisze m.in. o historii ciała na plaży, śmieciach i sprzątaniu w polszczyźnie, o powitaniach, czy brutalizacji języka w sferze publicznej.

Po latach spędzonych w stolicy prof. Sulima powrócił w rodzinne strony, do Małomierzyc, wsi niedaleko Iłży. - Jestem prowincjuszem z urodzenia i zamiłowania (…) chciałem uciec od neonów i blasków miasta, no i mam za oknem piękny las, a nad lasem górują w nocy czerwone światła elektrowni wiatrowych. Mam horyzont wypunktowany na czerwono. Taki mnie spotkał przypadek - mówi prof. Sulima.

Spotkanie z prof. Sulimą poprowadzi Marcin Kępa - autor książek o Radomiu, student (w dawnych latach) profesora.

W domu Sunderlandów

Przy ul. Podzamcze 38 w Iłży stoi stary dom. Niegdyś należał on do rodziny Sunderlandów. Początki historii tej rodziny w Iłży sięgają lat 20. XIX w., wtedy to Stanisław Staszic sprowadził do Iłży, dla założenia tu fabryki fajansu, Lewina Seliga Sunderlanda. Z czasem, firma zaprzestała działalności, a dom i otaczający ją ogród otrzymał adwokat ożeniony z Gustawą Lesman ( rodzoną siostrą ojca poety). Bolesław Leśmian przyjeżdżał tu na wakacje. Szczególne okazało się dla niego lato 1917. Wtedy to Celina, córka ciotki Gustawy, zaprosiła do Iłży przyjaciółkę Teodorę Lebenthal. Poznały się w Paryżu, gdzie obie studiowały, Teodora medycynę, a Celina malarstwo. Akurat był tam i Leśmian. Między Dorą a poetą narodziło się uczucie, a jego efektem poetyckim był m.in. cykl wierszy "W malinowym chruśniaku".

Lipiec w ogrodzie

Instytut, dzięki zawartemu porozumieniu z właścicielem dawnego domu Sunderladów w Iłży i otaczającego go ogrodu, stał się kulturalnym gospodarzem tego miejsca. Przez całe lato będziemy zapraszać do ogrodu przy ul. Podzamcze 38 na rozmowy o sztuce, życiu i sztuce życia; spektakle teatralne, warsztaty, koncerty, wystawy. Mamy nadzieję, że będzie i moc wzruszeń, a magia miejsca udzieli się wszystkim Gościom...

"W Malinowym..." współtworzy właściciel miejsca - Tadeusz Bilski. Dom Sunderlandów to jego pierwszy adres zamieszkania, dom dzieciństwa. - Sentyment do miejsca, pozostał. Także wspomnienia jego dawnych, starszych mieszkańców o niezwykłych gościach kiedyś nawiedzających Iłżę, dom, ogród. Chciałbym przywrócić klimat temu miejscu, ocalić dla kolejnych pokoleń - podkreśla.

Gwiazdą wieczoru będzie Gospel Rain (fot. facebook/gospelrain)

Podczas koncertu poznamy laureatów jubileuszowego festiwalu, który w tym roku organizuje Powiatowy Instytut Kultury i kuria diecezji radomskiej. Wcześniej oczywiście przesłuchania konkursowe. Od godz. 9 o wielki finał zabiegać będzie ponad 200 wykonawców  - solistów, chórów i zespołów. Zostali oni wyłonieni podczas przesłuchań eliminacyjnych, które odbywały się w ośmiu miejscach regionu. Artystów amatorów oceni jury pod przewodnictwem dr Kingi Strycharz-Bogacz, etnomuzykologa z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.  

Potem wystąpi gwiazda wieczoru, czyli Gospel Rain - kilkudziesięcioosobowy zespół, tworzony przez charyzmatyczny pop-gospelowy chór, wspierany przez znakomitych solistów i instrumentalistów. To jedna z najstarszych grup tego typu w kraju. Właśnie świętuje 30 -lecie istnienia. Koncert "Emmanuel. Pieśni o Narodzeniu" w radomskim WSD wypełnią znane polskie kolędy i pastorałki w aranżacjach łączących tradycję z nowymi trendami muzycznymi.

Książka, której wydawcą jest Starostwo Powiatowe w Radomiu, ukazała się w 2020 r., to pierwsza publikacja tak dogłębnie i całościowo poświęcona zespołom pałacowo- parkowym naszego regionu i Radomia. Nic więc dziwnego, że pierwszy nakład książki rozszedł się błyskawicznie a autor trzymał w marcu tego roku Nagrodę Św. Kazimierza przyznawaną przez prezydenta Radomia za działania na rzecz lokalnej tradycji, historii i dziedzictwa kulturowego. Teraz, ukazuje się drugie wydanie "Dworów...".

Publikacja liczy ponad 500 stron, na których autor zabiera czytelników w podróż do 24 ocalałych dworów oraz blisko 60 pozostałości po nich w Radomiu i powiecie radomskim. Opisano też dzieje kilkunastu obiektów w sąsiednich powiatach.

Spotkanie poprowadzi Renata Metzger, dyrektor Powiatowego Instytutu Kultury (instytucja ta jest wydawcą drugiego nakładu). Podczas spotkania będzie można także nabyć publikację.

Partnerem wydarzenia jest Muzeum im. J. Malczewskiego. Autor przez lata zasiadł w Radzie Programowej tej instytucji.  

fot. Materiały prasowe/PIK

Wystawa z ocalonych zbiorów

Na "Retrospekcje..." składa się kilka elementów. Po pierwsze wystawa archiwalnych zdjęć z lat 60. i 70 XX w., ze zbioru, który ocalił Jan Czarnecki - pedagog, działacz społeczny, animator kultury, poeta, Honorowy Obywatel Miasta i Gminy Iłża. Czarnecki urodził się w 1930 r. w Chwałowicach (gmina Iłża, powiat radomski), ukończył tamtejsze gimnazjum rolnicze i po latach wrócił znów do tej placówki, jako nauczyciel. W szkole był aparat fotograficzny, rzecz w tamtych latach cenna i nie codzienna. Często korzystał z niego Czarnecki, ale i inni okoliczni mieszkańcy. Tak powstała, przypadkowo, cenna historycznie kolekcja, w sumie składająca się z 17 tys. zdjęć. Powiatowy Instytut Kultury prezentuje ją jako pierwszy, wybór fotografii, w artystycznym układzie zamkniętym na 22 planszach,. przygotowanym przez Norberta Jastalskiego.

Wernisaż wystawy "Retrospekcje. Powiat Radomski" odbył się najpierw w PIK, teraz ekspozycja wędruje odwiedzając gminy powiatu. A na zdjęciach - niby znajome okolice i sytuacje, a jednak tyle zmian! Inna moda i sprzęty, inne żniwa i praca... Słowem, prawdziwa wyprawa w czasie.

Spotkania o historii

Kolejna odsłona projektu to organizowane przez PIK ,wspólnie z bibliotekami i lokalnymi centrami kultury, spotkania o historii danych miejscowości czyli "Retropopołudnia".

- 18 listopada o godz. 17 zapraszamy do Wolanowa, do Gminnego Centrum Kultury i Biblioteki. Porozmawiamy o muzyce ludowej o jej znaczeniu w życiu wsi i o tym jak się zmienia, jak inspiruje obecne pokolenie. Będzie śpiewająco! A to za przyczyną grupy z Bieniędzic i Wolanianek - zapowiada Renata Metzger, dyrektor PIK.

Spotkaniu w Wolanowie towarzyszyć będzie i wystawa "Retrospekcje. Powiat Radomski". - Mamy nadzieję, że stanie się ona dla wszystkich jej widzów inspiracją do poszukiwania we własnych zbiorach starych zdjęć pokazujących codzienne życie w miejscowościach regionu. Prosimy o ich przekazywanie do nas, do bibliotek na terenie powiatu radomskiego, do dzielenia się z nami historiami swoimi, swoich rodzin (retrospekcje@pik.radom.pl). Marzy nam się, z czasem, stworzenie z tych fotografii nowej wystawy i albumu. Tylko tak możemy ocalić tę naszą, codzienną historię, która też jest przecież bardzo ważna - mówi dyrektor Metzger.

Fragment macewy, która zostanie umieszczona na cmentarzu żydowskim (fot. PIK Iłża)

Getto w Iłży Niemcy utworzyli w grudniu 1941 r. Zamknęli w nim około dwóch tysięcy osób pochodzenia żydowskiego z Iłży i okolicznych miejscowości. 22 października 1943 r. wywieźli wszystkich do obozu zagłady w Treblince i zamordowali.

By ich upamiętnić PIK zaprasza na uroczystość, w przeddzień rocznicy tamtej tragedii. - Najpierw na cmentarzu żydowskim umieścimy odnalezioną niedawno macewę, czyli pomnik nagrobny. Odnaleziona stela pochodzi z 1905 r., z grobu Miriam, córki miejscowego nauczyciela Nechemji. Potem o godz.11.45 w siedzibie Instytutu przy ul. Jakubowskiego 5 odbędzie się prezentacja archiwalnego filmu i recital skrzypcowy muzyków z Radomskiej Orkiestry Kameralnej: Marcina Davida Króla i Lucjana Szalińskiego-Bałwasa - zaprasza Renata Metzger, dyrektor PIK w Iłży.

kat

fot. Materiały prasowe/PIK Iłża

- Razem z gminą Jastrzębia zapraszamy do wiejskiej świetlicy w Bartodziejach na "Retropopołudnie". Razem z mieszkańcami gminy opowiemy o historii tutejszej oświaty, pierwszych wiejskich szkołach, o trudnościach z jakimi przyszło się im mierzyć przed laty. Oczywiście nie zabraknie ciekawych archiwalnych zdjęć - zapowiada Renata Metzger, dyrektor PIK w Iłży.

W tym samym terminie na profilu PIK na FB i na stronie https://www.pik.radom.pl ruszy transmisja na żywo tego wydarzenia. Podczas spotkania uruchomiony zostanie także, stworzony przez PIK, profil na FB "Retrospekcje. Powiat Radomski". - Będą na nim umieszczane ciekawostki dotyczące historii powiatu i tworzących go gmin, dawne fotografie. Jeśli chcecie, by na profilu zaistniały i wasze zdjęcia, wspomnienia, nadsyłajcie je na adres: retrospekcje@pik.radom.pl albo na adresy gminnych bibliotek - zachęca dyrektor Metzger.

W centrum Jastrzębi można też oglądać plenerową wystawę archiwalnych zdjęć "Retrospekcje. Powiat Radomski". W kolejnych miesiącach wystawa odwiedzi inne gminy, biblioteki i centra kultury w powiecie radomskim. Ekspozycji towarzyszyć będą "Retropopołudnia", czyli spotkania na żywo w konkretnej gminie, o historii danej gminy i transmisje w internecie.

Tu będzie się mieścić PIK (fot. murator)

Uchwałę powołującą PIK podjęli na ostatniej sesji radni powiatu radomskiego. - Powołanie własnej instytucji kultury stało się koniecznością wobec upływu okresu obowiązywania porozumienia zawartego z z miastem Radom, w ramach którego do końca 2020 roku Miejska Biblioteka Publiczna wykonywała ustawowe zadania powiatu w zakresie prowadzenia biblioteki. Zadania te przejmie powoływany właśnie instytut, który oprócz tego ma prowadzić działalność kulturalną, a także pozyskiwać fundusze na różnego rodzaju projekty – wyjaśnia Waldemar Trelka, starosta radomski.

Siedzibą instytutu będzie budynek dawnej bursy szkolnej przy ulicy Jakubowskiego w Iłży, którego pomieszczenia bez większych modyfikacji mogą zostać wykorzystane nie tylko na potrzeby biblioteki, ale umożliwiają również prowadzenie działalności kulturalnej, wystawienniczej, czy szkoleniowej.

Pieniądze zostają w powiecie

Jak czytamy w uzasadnieniu uchwały, finansowanie instytutu ma opierać się na środkach, które były dotychczas przekazywane miastu Radom z budżetu powiatu, czyli około 160 tys. zł rocznie. Dodatkowym źródłem dochodów jednostki ma być wynajem pomieszczeń w jego iłżeckiej siedzibie. Już teraz mają tam swoje biura m.in. firmy wykonawców budowy obwodnicy Iłży, ale są jeszcze wolne powierzchnie do wykorzystania na różne cele.

- Dotychczas, właśnie z uwagi na brak własnej instytucji kultury, powiat radomski zlecał na zewnątrz zadania z tego zakresu. Wiele inicjatyw, projektów czy wydarzeń realizowały zwykle gminne ośrodki kultury, co wiązało się z dodatkowym finansowaniem tych przedsięwzięć. Uznaliśmy jednak, że pieniądze z naszego budżetu mogą być jeszcze lepiej wykorzystane, jeśli trafią do instytucji powiatu – wyjaśnia starosta radomski.

Instytutem, który stanie się samodzielną jednostką organizacyjną, będzie początkowo zarządzał pełnomocnik, wyznaczony przez zarząd powiatu. Po zakończeniu fazy organizacyjnej, powiat może ogłosić otwarty konkurs na dyrektora placówki.

kat, bdb