fot. Arkadiusz Domański

W tym roku mamy kolejną suszę, do której najbardziej przyczynił się rekordowo niski poziom opadów deszczu. Dla lasów, tak, jak i dla rolnictwa, to katastrofa. Susza w lesie to przede wszystkim bardzo wyschnięta ściółka, a wraz z tym duże zagrożenie pożarowe. Niewiele bowiem trzeba, by taka ściółka zaczęła się palić.

Jak zaznaczają Lasy Państwowe, 99 proc. leśnych pożarów jest powodowanych przez człowieka. Na ogół przez jego nieostrożność (zdarzają się też celowe podpalenia). To nie tylko palenie ognisk w lesie, wyrzucanie w nim niedopałków papierosów i śmieci (np. szklanych butelek, które skupiając światło słoneczne, mogą zadziałać jak iskra), ale i parkowanie w miejscach, które nie są do tego przeznaczone (rozgrzany element samochodu też może doprowadzić do zapalenia się ściółki czy wyschniętej trawy).

- Tylko w tym roku druhowie z Mazowsza zyskają 82 nowe samochody i zmodernizują ponad 220 strażnic. Do 227 jednostek trafi także specjalistyczny sprzęt i umundurowanie. To wszystko w ramach naszego programu wsparcia Mazowsze dla straży pożarnych, na realizację którego tylko w tym roku przeznaczymy 21 mln zł – podsumowuje marszałek Adam Struzik. – Te środki to przede wszystkim inwestycja w bezpieczeństwo mieszkańców. Lepszy i coraz nowocześniejszy sprzęt pozwala jeszcze skuteczniej walczyć z żywiołem i nieść pomoc poszkodowanym.

Walka z żywiołem

Pożarów lasów przybyło już w 2025 roku, a w tym roku sytuacja się znacznie pogorszyła. Według danych zebranych przez Lasy Państwowe od 1 stycznia do 24 czerwca w woj. Mazowieckim wybuchło aż 1388 pożarów na terenach leśnych (dla porównania w tym samym okresie ubiegłego roku było ich poniżej tysiąca). Z tego tylko 167 na terenach Lasów Państwowych, a pozostałe na terenach należących do innych właścicieli (głównie prywatnych). Od zarzewia ognia w lesie prywatnym zaczął się też największy od lat leśny pożar na Mazowszu, do którego doszło na przełomie maja i czerwca w gminach Poświętne i Stanisławów. Objął on ponad 300 hektarów drzewostanów.

– Już teraz wilgotność ściółki w większości lasów spadła poniżej 10%. Dla porównania kartka papieru ma wilgotność około 8% – mówi Adam Wasiak, dyrektor generalny Lasów Państwowych.

Więcej o pożarze w gminach Stanisławów i Poświętne dowiedzą się Państwo
w podcaście województwa mazowieckiego „Halo! Tu Mazowsze!”
https://www.youtube.com/watch?v=pRnO7lDArCg&list=PLKcen6r8tkk_b77W4ImDTu8H14VuBudI4
https://open.spotify.com/episode/07Ho0P0MUxKcnB01z3h9nc

Dla dobra ludzi

Zarówno w gminie Stanisławów, jak i w gminie Poświętne jako pierwsze do akcji gaśniczej ruszyły miejscowe jednostki Ochotniczych Straży Pożarnych. To właśnie takie sytuacje pokazują, jak ważne jest ich odpowiednie wyposażenie i gotowość do działania.

– Staraliśmy się, żeby ogień nie przeszedł przez drogę pożarową nr 17, od której było tylko 200-300 metrów do budynków mieszkalnych. I to nam się udało – opowiada Arkadiusz Domański, naczelnik OSP Rządza, której wóz jako pierwszy dojechał na miejsce pożaru w gminie Stanisławów.

Od lat OSP z Mazowsza wspiera samorząd województwa mazowieckiego, realizując programy wsparcia. Największym z nich jest „Mazowsze dla straży pożarnych”, w ramach którego jednostki OSP otrzymują dofinansowanie m.in. na zakup wozów strażackich, sprzętu oraz umundurowania.

- Skutki długotrwałej suszy i coraz częstszych upałów odczuwamy coraz wyraźniej, a zagrożenie pożarowe należy dziś do najpoważniejszych wyzwań. Dziękuję strażakom za ich niezwykłe zaangażowanie i poświęcenie. To dla nas ważne, że jako samorząd województwa możemy wspierać ich działalność i rozwój jednostek OSP. Tylko w tym roku jednostki OSP z regionu radomskiego zyskają 16 nowych pojazdów. Zmodernizowane zostaną 44 strażnice, a do 23 jednostek trafi specjalistyczny sprzęt – mówi wicemarszałek Rafał Rajkowski.

Lepiej późno niż wcale

Problem dużego zagrożenia pożarowego w mazowieckich lasach będzie, niestety, wracał. Dziś susze mamy już niemal co roku, a do tego dochodzą fale ekstremalnych upałów. To wynik zmian klimatycznych. Problem dotyczy głównie starszych drzewostanów sosnowych, posadzonych 70-90 lat temu. Drzewa te wykształciły systemy korzeniowe, dostosowane do wcześniejszych, bardziej sprzyjających warunków wodnych. Gdy poziom wód gruntowych obniża się poniżej 3 metrów od powierzchni ziemi, starsze drzewa nie są w stanie sięgnąć do ich głębszych pokładów. Osłabione brakiem wody sosny są atakowane przez rośliny pasożytnicze (jemioła) i szkodliwe owady, takie, jak kornik ostrozębny czy przypłaszczek granatek. Leśnicy walczą z tym problemem, nie tylko poprzez wprowadzanie małej retencji w lasach, ale i przez zastępowanie sosny liściastymi gatunki drzew, które lepiej znoszą niedobory wody i są odporne na kornika czy przypłaszczka. Jedno jest pewne: potrzebujemy zupełnie innego niż dotąd gospodarowania wodą. Musimy gromadzić deszczówkę wszędzie, gdzie się da, budować kolejne zbiorniki retencyjne, skończyć z osuszaniem mokradeł i prostowaniem rzek, bo to przyspiesza odpływ wody. To wszystko dopiero u nas się zaczyna, ale lepiej późno niż wcale.

Cały materiał dostępny jest w najnowszym numerze miesięcznika „Mazowsze. Serce Polski” oraz na stronie mazovia.pl.

Materiał partnera

fot. KPP Białobrzegi

 
- Funkcjonariusze wydziału kryminalnego Komendy Powiatowej Policji w Białobrzegach w wyniku  szeroko zakrojonych działań operacyjnych ustalili i zatrzymali 40-letniego mężczyznę, który podejrzany jest o serię podpaleń. Do pożarów pomieszczeń gospodarczych oraz domów mieszkalnych doszło w ostatnim czasie na terenie gminy Stromiec. Spłonęły m.in. ganek domu mieszkalnego, drewniana wiata oraz murowana stodoła, w której znajdowały się ciągniki i maszyny rolnicze. Prowadząc działania operacyjne, funkcjonariusze zebrali materiał dowodowy dający podstawę do typowania, a następnie zatrzymania mężczyzny podejrzanego o te przestępstwa i przedstawienia zarzutów zniszczenia mienia - informuje asp. Joanna Golus, rzeczniczka KPP w Białobrzegach.

Zatrzymany 40-latek za swoje czyny odpowie teraz przed sądem, a grozić mu może kara do pięciu lat pozbawienia wolności.

kat

W gminie Jedlińsk nieużytki paliły się przez dwa dni z rzędu (fot. OSP Jedlińsk)

 
- Kilka dni temu policjanci z Jedlińska otrzymali informacje, że jeden z mieszkańców gminy może mieć związek z podpaleniami na terenie Wsoli. Funkcjonariusze podjęli czynności by to sprawdzić, a następnie zatrzymali 56-letniego mieszkańca gminy Jedlińsk - wyjaśnia rzeczniczka radomskiej policji Justyna Jaśkiewicz.

Mężczyzna został doprowadzony do prokuratury, a materiał dowodowy pozwolił na przestawienie mu zarzutu usiłowania zniszczenia mienia. Za przestępstwo to grozi kara do pięciu lat pozbawienia wolności. Wobec mężczyzny zastosowano policyjny dozór.

Na początku marca w gminie Jedlińsk nieużytki paliły się przez dwa dni z rzędu. Najpierw w niedzielę, 9 marca ogień objął teren o powierzchni około 50 ha. W poniedziałek, 10 marca sytuacja była jeszcze bardziej dramatyczna: paliły się nieużytki i trzciny na stawach rybnych. Akcja gaśnicza trwała przez wiele godzi. W Woli Gutowskiej pracowało ponad 100 strażaków z PSP i OSP.

kat

Fot. RDPL Radom

W 2020 roku, jak wynika z danych Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej, odnotowano 128 754 pożarów, wśród których były 41 tys. 713 pożary traw na łąkach i nieużytkach rolnych, co stanowiło ponad 36 proc. wszystkich pożarów w Polsce.

Najczęściej do pożarów traw dochodzi na przełomie marca i kwietnia. Z danych Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej wynika, że w 2020 r. w tym okresie doszło do ok. 67 proc. wszystkich pożarów traw.

Należy podkreślić, że pożar nieużytków to nie tylko straty dla przyrody, ale stanowią one także zagrożenie dla ludzi. W ubiegłym roku podczas takich pożarów rannych zostało 54 osoby, natomiast w 2019 r. było 10 ofiar śmiertelnych oraz 140 rannych.

- Wbrew obiegowej opinii pożar łąki nie użyźni gleby, a wręcz odwrotnie – wyjałowi ją. Cenne rośliny wyginą, a najszybciej odrosną chwasty. Zdaniem naukowców, wypalanie traw to najgorszy sposób przygotowania łąki do wegetacji - wyjaśnia Dorota Święcka z zespołu ds. promocji i mediów Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Radomiu. Jak tłumaczy, gleba się wyjaławia, gdyż zostaje wstrzymany rozkład resztek roślinnych, ulega zahamowaniu asymilacja azotu z powietrza. Od palącego się poszycia gleby, może zapalić się również podziemna warstwa torfu. Pożar torfu jest wyjątkowo trudny do ugaszenia, zdarza się, że trwa nawet kilka miesięcy. Ponadto łąka po pożarze regeneruje się przez kilka lat, natomiast odtworzenie pokładów torfu wymaga wielu wieków.

Groźne dla fauny i flory

Pożary traw powodują spustoszenie dla flory i fauny. - Niszczone są miejsca lęgowe wielu gatunków gnieżdżących się na ziemi i w krzewach. Palą się również gniazda już zasiedlone, a zatem z jajkami lub pisklętami, np. tak lubianych przez nas wszystkich skowronków. Dym uniemożliwia pszczołom i trzmielom oblatywanie łąk. Owady giną w płomieniach, co powoduje zmniejszenie liczby zapylonych kwiatów, a w konsekwencji obniżenie plonów roślin - opisuje Święcka.

Giną także zwierzęta domowe, które przypadkowo znajdą się w zasięgu pożaru (tracą orientację w dymie, ulegają zaczadzeniu). Dotyczy to również dużych zwierząt leśnych, takich jak sarny, jelenie czy dziki. Płomienie niszczą miejsca bytowania zwierzyny łownej, m.in. bażantów, kuropatw, zajęcy, a nawet saren.

W płomieniach lub na skutek podwyższonej temperatury ginie wiele pożytecznych zwierząt kręgowych: płazy (żaby, ropuchy, jaszczurki), ssaki (krety ryjówki, jeże, zające, lisy, borsuki, kuny, nornice, badylarki, ryjówki i inne drobne gryzonie).

Przy wypalaniu giną mrówki. Jedna ich kolonia może zniszczyć do 4 mln szkodliwych owadów rocznie. Mrówki zjadając resztki roślinne i zwierzęce ułatwiają rozkład masy organicznej oraz wzbogacają warstwę próchnicy, „przewietrzają” glebę. Podobnymi sprzymierzeńcami w walce ze szkodnikami są biedronki, zjadające mszyce.

Ogień uśmierca wiele pożytecznych zwierząt bezkręgowych, m.in. dżdżownice (które mają pozytywny wpływ na strukturę gleby i jej właściwości), pająki, wije, owady (drapieżne i pasożytnicze). 

- Niestety, zdarza się, że ogień z łąk przenosi się na pobliskie lasy. Niszcząc młode drzewa, a te dojrzałe i starodrzewy poważnie uszkadzając. Każdego roku dochodzi do kilkunastu tego typu pożarów. Coraz cieplejsze i suchsze wiosny powodują, że to potencjalne niebezpieczeństwo coraz bardziej przekłada się na realne. - zaznacza Dorota Święcka.

Pożary traw z uwagi na ich charakter i zazwyczaj duże rozmiary, angażują dużą liczbę strażaków. Strażacy, zaangażowani w gaszenie pożarów traw nieużytków, w tym samym czasie mogą być potrzebni w innym miejscu.

Kary za wypalanie traw

Wypalanie traw jest zabronione! Grożą za to wysokie kary, nawet do 5 tys. zł, a w przypadkach, kiedy zagrożone jest mienie lub życie – od 1 roku do 10 lat pozbawienia wolności. Za wypalanie traw grożą, oprócz kar nakładanych np. przez policję czy prokuraturę, także dotkliwe kary finansowe nakładane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w postaci zmniejszenia od 5 do 25 proc., a w skrajnych przypadkach nawet odebrania, należnej wysokości wszystkich rodzajów dopłat bezpośrednich za dany rok.

- Leśnicy już rozpoczęli dyżury w punktach alarmowo-dyspozycyjnych. To właśnie tam monitorowane jest zagrożenie pożarowe, wilgotność ściółki, a dyżurujący koordynuje również pracę służb przeciwpożarowych jednostki - zaznacza Święcka. Jak dodaje, na szczęście w tym roku na przełomie zimy i wiosny nie odnotowano dużej liczby pożarów lasów. O tej porze w 2020 roku od początku roku odnotowano 125 pożary lasów. Natomiast w lasach będących w zarządzie Lasów Państwowych pożary gaszono 31 razy.

Od lat na ochronę przeciwpożarową Lasy Państwowe wydają około 100 mln zł.

Najczęściej to podpalenia

Niestety, nadal głównymi przyczynami powstawania pożarów lasu są podpalenia. Średnio każdego roku aż 40 proc. pożarów zostało wywołanych przez ludzi.

Lasy Państwowe od wielu lat rozbudowują system przeciwpożarowy. Na terenie nadleśnictw w całym kraju znajdują się punkty obserwacyjne, czyli wieże. - Stamtąd, osoba dyżurująca z góry widzi lasy danego nadleśnictwa. W chwili, kiedy dostrzeże zagrożenie, ustala dokładne namiary miejsca i przekazuje informację do odpowiednich służb - wyjaśnia Dorota Święcka.

Na terenie lasów znajduje się ponad 660 takich wież obserwacyjnych, większość to konstrukcje metalowe, natomiast 257 wież to telewizyjne punkty obserwacyjne.

Takie leśne bocianie gniazda umożliwiają szybkie wykrycie zagrożenia. Średnio, każdego roku dzięki takim punktom obserwacyjnym zostaje wykrytych ponad pół tysiąca pożarów.

kat, bdb