– Od lat wspieramy działania mające na celu ochronę klimatu i powietrza – zauważa marszałek województwa mazowieckiego Adam Struzik. – Poza projektem „Mazowsze bez smogu” realizujemy trzy programy wsparcia dla samorządów powiatowych i gminnych: „Mazowsze dla czystego powietrza”, „Mazowsze dla czystego ciepła” i „Mazowsze dla klimatu”. W tym roku przekażemy na nie łącznie prawie 33 mln zł, z czego 10,3 mln zł na „Mazowsze dla czystego powietrza”. Ten program, na który przeznaczyliśmy dotychczas ponad 72 mln zł, został wskazany przez Europejski Komitet Regionów jako przykład dobrej praktyki realizowanej w krajach UE na rzecz poprawy stanu środowiska.

Łączny budżet programu „Mazowsze bez smogu" to 169 mln zł, z czego 132 mln zł stanowi unijne dofinansowanie z programu Fundusze Europejskie dla Mazowsza, a pozostałą część – środki z budżetu samorządu województwa i wkład własny gmin uczestniczących w programie. Do programu przystąpiło niemal 100 gmin i miast z naszego regionu, w tym Warszawa.

Jak podkreśla wicemarszałek Rafał Rajkowski dzięki aktywnemu wsparciu lokalnych samorządów, proces wymiany starych pieców na nowoczesne, ekologiczne źródła ciepła w ostatnim czasie znacząco przyspieszył. – Naszym celem jest nie tylko wymiana starych pieców, ale także edukacja mieszkańców w zakresie ekologii. Współpraca na poziomie lokalnym oraz wsparcie finansowe są kluczowe, aby te zmiany stały się trwałe.

Brakowało specjalistów

W ramach programu „Mazowsze dla smogu” gminy dostają środki m.in. na działania edukacyjne, wykonanie audytów energetycznych, zakup tzw. smogowozów czy sprzętu do kontroli, w tym do badania próbek popiołu, ale przede wszystkim na zatrudnienie tzw. ekodoradców. To osoby, które będą edukować oraz doradzać w znajdowaniu optymalnych rozwiązań energetycznych (służących ogrzewaniu budynków czy produkcji energii ze źródeł odnawialnych) i ekologicznych zarówno mieszkańcom, jak i władzom mazowieckich gmin.

Ekodoradcy mają też identyfikować obszary, wymagające szczególnego wsparcia, ale też opracowywać lokalne plany działań dotyczących tzw. ubóstwa energetycznego (oznaczającego sytuację, w której dana osoba czy rodzina przeznacza dużą część swych dochodów na rachunki za energię, chce na tym oszczędzić i z tego powodu ma niedogrzane mieszkanie lub dom – w ograniczeniu skali tego zjawiska pomaga nie tylko termomodernizacja, ale i wymiana starych pieców, które nie dość, że zatruwają powietrze, to są nieefektywne energetycznie).

– W Polsce jest już dużo narzędzi prawnych, organizacyjnych i finansowych służących walce ze smogiem. Ale przeszkodą w podejmowaniu przez samorządy gminne skutecznych działań w tej sferze jest to, że mają za mało specjalistów znających się na tematyce ochrony powietrza. Brakuje tam też osób, które koordynowałyby działania związane z tą problematyką – mówi Marcin Podgórski, dyrektor Departamentu Gospodarki Odpadami, Emisji i Pozwoleń Zintegrowanych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego w Warszawie.

I tę właśnie lukę mają wypełnić ekodoradcy. Mają oni wspierać zarówno mieszkańców, jak i samorządy gminne w działaniach skutkujących redukcją zanieczyszczenia powietrza, a także w pozyskiwaniu środków na służące temu inwestycje.

– Będą to osoby mające dużą wiedzę na ten temat i zręcznie poruszające się w obszarze prawnym, technologicznym oraz finansowym – dodaje dyrektor Podgórski. – I co ważne, będą mobilne i dzięki temu bliżej mieszkańców. Nie będą to więc tylko kolejni eksperci zza biurka, a doradcy, którzy na miejscu, u każdego mieszkańca danej gminy pomogą w wyborze optymalnego źródła ciepła, powiedzą, jak ocieplić dom, gdzie znaleźć dofinansowanie na takie inwestycje. Będą też prowadzili działania edukacyjne adresowane i do mieszkańców, i do samorządowców.

Cały artykuł dostępny jest na stronie www.mazovia.pl oraz w najnowszym numerze miesięcznika Mazowsze serce Polski.

Materiał partnera

Konferencja prasowa dotycząca czystego powietrza (fot. Michał Słaby)

Corocznie około 6 tys. Mazowszan umiera przedwcześnie z powodu złej jakości powietrza. Przez 5 lat daje to liczbę 30 tys. osób, czyli mniej więcej tyle, ile mieszka w Nowym Dworze Mazowieckim lub w Mławie. Główna przyczyna smogu jest niezmiennie ta sama – emisja pyłów i gazów z domowych pieców grzewczych i transportu. Właśnie dlatego, w listopadzie 2017 r. samorząd województwa mazowieckiego przyjął uchwałę antysmogową dla Mazowsza. Wprowadziła one liczne zakazy związane z ogrzewaniem domów i mieszkań paliwami stałymi. Nakazała także wymianę nie ekologicznych kotłów, które do ogrzewania wykorzystują paliwa stałe, głównie węgiel i biomasę. Czy te zmiany przyniosły efekt? Na Mazowszu zdecydowanie tak. 

Trzy województwa przebadane

Przeprowadzona przez ECAC w trzech województwach analiza spadku średniorocznych stężeń PM 2,5 pokazała, że łącznie przez 5 lat spadła liczba zgonów i hospitalizacji przypisywanych narażeniu na oddziaływanie tych pyłów. W województwie mazowieckim łącznie o ponad 12 tys. przypadków – 6723 zgonów (w tym 2382 w samej Warszawie) i 5615 hospitalizacji mniej. W województwie małopolskim, jeśli chodzi o liczbę zgonów było to 5900, a w śląskim 12571 zgonów mniej. Natomiast liczba nagłych hospitalizacji kardiologiczno-oddechowych zmniejszyła się o 5086 przypadków w Małopolsce i 9086 na Śląsku.

Jak podkreśla marszałek Adam Struzik, te dane pokazują, jak ważne jest dalsze edukowanie społeczeństwa w zakresie ekologii i kontynuowanie wymiany tzw. kopciuchów. Szacuje się, że w województwie mazowieckim jest ich ponad 600 tys., z czego 350 tys. użytkowana jest niezgodnie z przepisami. Czas na ich wymianę minął z końcem 2022 roku. – Projekt Mazowsze bez smogu polega na utworzeniu w województwie sieci ekspertów – ekodoradców. Będą oni w sposób bezpośredni pomagać mieszkańcom w wyborze najbardziej korzystnego rozwiązania energetycznego, ale także zostaną wyposażeni w profesjonalny sprzęt do kontroli pieców i palenisk. Szczególną opieką mają być otoczeni mieszkańcy zagrożeni lub dotknięci ubóstwem energetycznym. Do projektu przystąpiło 98 gmin z naszego regionu. Jego całkowita wartość to 170 mln zł, 132 mln zł pochodzą ze środków unijnych. Jestem przekonany, że dzięki tym pieniądzom uda się znacznie poprawić jakość powietrza w tych gminach – mówi marszałek Adam Struzik.

W naszym województwie spośród 6 723 zgonów, których udało się uniknąć w latach 2018-2022, największa redukcja dotyczy Warszawy (2 382 przypadki), Radomia (327) i powiatu wołomińskiego (277 przypadki)[1].

– W działaniach na rzecz poprawy jakości powietrza ważne jest zarówno wsparcie finansowe mieszkańców Mazowsza, jak i konieczność zwiększania świadomości ekologicznej. W obu tych obszarach konsekwentnie działamy i odnosimy sukcesy. Nasze programy wsparcia – Mazowsze dla czystego powietrza, Mazowsze dla czystego ciepła i Mazowsze dla klimatu przynoszą wymierne rezultaty w poprawie jakości powietrza i stanu zdrowia mieszkańców naszego regionu. Pamiętajmy, że oddychanie powietrzem, w którym stężenie pyłu PM 2,5 jest przekroczone, skraca życie o ponad 2 lata – mówi Marcin Podgórski, dyrektor Departamentu Gospodarki Odpadami, Emisji i Pozwoleń Zintegrowanych urzędu marszałkowskiego.

200 mln zł na rzecz czystego powietrza

Sejmik Mazowsza od lat przeznacza środki na ochronę klimatu i dbałość o czyste powietrze. W  ramach trzech programów wsparcia w tym roku samorząd województwa przekaże blisko 33 mln zł na proekologiczne projekty i działania w gminach i powiatach.

Ponad 10,3 mln zł trafi w tym roku do 113 mazowieckich gmin z programu „Mazowsze dla czystego powietrza”. Samorządy lokalne otrzymają dofinansowanie z budżetu województwa na realizację działań służących poprawie jakości powietrza, wynikających w uchwały antysmogowej i Programu Ochrony Powietrza. Dotychczas samorząd województwa na realizację ponad 900 projektów (edukacyjnych, inwentaryzacyjnych, kontrolnych, ekologicznych i związanych z poprawą mikroklimatu) przeznaczył przeszło 72 mln zł. Program „Mazowsze dla czystego powietrza” został wskazany w raporcie Europejskiego Komitetu Regionów pt.: „Healthier environment for healthier lives: impacts of the European Green Deal on human health”  jako przykład dobrej praktyki realizowanej w krajach członkowskich UE na rzecz poprawy stanu środowiska.

Kolejny program to „Mazowsze dla klimatu”, którego celem jest przeciwdziałanie zmianom klimatycznym. Dzięki niemu możliwa jest realizacja proekologicznych inwestycji, takich jak nasadzenia drzew i krzewów, budowa ogrodów deszczowych oraz zastosowanie energooszczędnego oświetlenia zewnętrznego. Na ten cel samorząd województwa przeznaczył w tym roku blisko 17,5 mln zł, które pozwolą na zrealizowanie 136 projektów. 

Natomiast w ramach programu „Mazowsze dla czystego ciepła” władze regionu przeznaczyły 5 mln zł na wymianę węglowych źródeł ciepła, a także na rekompensaty w związku ze zwiększonymi kosztami eksploatacji źródeł niskoemisyjnych po ich instalacji. Dofinansowanie z programu otrzymało w tym roku 18 gmin.

 Poza środkami własnymi sejmik Mazowsza pozyskuje także środki unijne, czego przykładem jest uruchomiony właśnie program „Mazowsze bez smogu”. 132 mln zł z UE władze regionu przeznaczą na działania wspierające czyste powietrze, tanią energię, podniesienie jakości życia oraz pomoc ubogim energetycznie. Liderem projektu jest Województwo Mazowieckie a partnerami 98 gmin. Celem projektu jest zatrudnienie ekspertów, którzy będą doradzać mieszkańcom najlepsze rozwiązania energetyczne. Ekodoradcy będą mieli wiedzę z zakresu m. in. ochrony powietrza, efektywności energetycznej, źródeł energii, jak również źródeł dofinansowania, planowania i zarządzania zarówno budżetem gminnym jak i gospodarstwa domowego. Zaplanowane zostały również działania edukacyjne organizowane przez ekodoradców w gminach. Uruchomiony zostanie również portal internetowy, na którym zgormadzone zostaną wszelkie informacje dotyczące ochrony powietrza.

Więcej o projekcie Mazowsze bez smogu:

https://www.powietrze.mazovia.pl/aktualnosci/wszystkie/wystartowal-projekt-mazowsze-bez-smogu

[1] Źródło: Analiza redukcji skutków zdrowotnych w wyniku poprawy jakości powietrza w okresie 2018-2022 w województwach: małopolskim, mazowieckim, śląskim. https://cleanaircentre.eu/

Materiał partnera

Zdjęcie ilustracyjne

O wprowadzenie uchwały antysmogowej na Mazowszu zabiegali sami mieszkańcy. Za pośrednictwem organizacji społecznych w 2017 r. złożyli apel o wprowadzenie uchwały podpisany przez ponad 13 tys. osób. Ostatecznie, po konsultacjach społecznych, uchwała antysmogowa została przyjęta w 2017 r. – co istotne – jednomyślnie głosami radnych KO, PSL i PiS. Nie miał do niej zastrzeżeń również wojewoda mazowiecki, który pełni funkcję kontrolną i ma narzędzia potrzebne do unieważnienia uchwał sejmikowych. W kwietniu 2022 r. sejmik znowelizował uchwałę antysmogową.

Zarzuty bezzasadne i absurdalne

21 grudnia 2022 r., po ponad pięciu latach od przyjęcia uchwały antysmogowej i na 10 miesięcy przed wyborami parlamentarnymi, wniosek o stwierdzenie jej nieważności złożyła Prokuratura Krajowa. – Zarzuty prokuratury są bezzasadne i absurdalne. Zainteresowała się ona trybem uchwalenia uchwały antysmogowej z 2017 r., której przepisy już obowiązują, a nawet zostały w minionym roku zaostrzone. Przepisy z 2017 r. były uchwalone przez sejmik jednomyślnie. Ze zdaniem, że Mazowsze potrzebuje uchwały antysmogowej, zgadzały się wszystkie opcje polityczne w sejmiku. Nikt wówczas nie zgłaszał uwag do procesu jej uchwalenia. Wygląda to tak, jakby ktoś teraz na siłę szukał sposobu na unieważnienie przepisów, bez których nie ma szans na lepsze powietrze na Mazowszu. Ze smutkiem muszę stwierdzić, że działania prokuratora podważają zaufanie do instytucji publicznych – zauważa marszałek Adam Struzik.

Były konsultacje

Prokuratura zarzuca sejmikowi Mazowsza przede wszystkim ograniczenie procesu konsultacji do uzyskania opinii wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, mimo określenia jej jako istotnej dla społeczności województwa.

– To co najmniej dziwaczny zarzut. Jak mogło nie być konsultacji społecznych, skoro wpłynęło do nas blisko 2 tys. 300 opinii i wniosków mieszkańców i organizacji pozarządowych? – odpowiada Marcin Podgórski, dyrektor departamentu gospodarki odpadami, emisji i pozwoleń zintegrowanych w urzędzie marszałkowskim. W 2017 r. przeprowadzono je w dwóch etapach. Pierwszy polegał na opiniowaniu projektu przez organy wykonawcze samorządu terytorialnego. Rozpoczął się 11 lipca 2017 r., a w jego ramach przekazano 80 opinii organów samorządu powiatowego i gminnego.

Drugi etap obejmował przedstawienie i zebranie opinii społeczeństwa. Konsultacje trwały od 20 lipca do 18 sierpnia 2017 r. Informacje na temat projektu i możliwości składania uwag zostały umieszczone na stronach internetowych urzędu marszałkowskiego, w dziennikach i gazetach o zasięgu regionalnym i lokalnym, przeprowadzono też kampanię informacyjną w 13 rozgłośniach radiowych oraz w internecie i pociągach Kolei Mazowieckich. W Siedlcach, Radomiu, Ostrołęce, Ciechanowie, Płocku i Warszawie odbyły się także spotkania z organizacjami społecznymi i samorządowcami oraz zainteresowanymi mieszkańcami. W efekcie tych działań wpłynęło blisko 2,3 tys. uwag i wniosków oraz głosów poparcia mieszkańców województwa i organizacji.

Kopciuchy nadal kopcą

Zgodnie z danymi z inwentaryzacji na całym Mazowszu musi zostać wymienionych ponad 600 tys. urządzeń grzewczych. Najwięcej z nich znajduje się w regionie warszawskim wschodnim (18 proc.), radomskim (17 proc.) i siedleckim (15 proc.).

W 2021 r. w województwie wymieniono ponad 22 tys. kotłów (to zaledwie 5 proc. liczby zaplanowanej w POP i jednocześnie 4 proc. liczby kotłów do wymiany według uchwały antysmogowej). To za mało, żeby jakość powietrza uległa odczuwalnej poprawie. Aby jakość powietrza była lepsza, rocznie (od 2021 r. do 2026 r.) w województwie mazowieckim powinno się wymieniać 83 tys. 377 kotłów.

kat, bdb

Gmina Głowaczów planuje zakup drona

Mazowieckie samorządy aktywnie włączają się w walkę o jakość powietrza. Pomagają w tym władze regionu. Radni województwa mazowieckiego zdecydowali o wsparciu 178 projektów związanych z poprawą jakości powietrza w województwie. Ich wartość dofinansowania to blisko 9 mln zł.

W regionie radomskim i powiecie grójeckim wsparcie samorządu województwa pomoże w realizacji 25 inwestycji. Łączna wartość dofinansowania z budżetu Mazowsza to ponad 887 tys. zł.

Czwarta edycja autorskiego programu wsparcia samorządu województwa mazowieckiego pokazała, że potrzeby wciąż są ogromne. Samorządowcy zgłosili w sumie 194 projekty. Radni Mazowsza wybrali 178 najlepszych propozycji.  – Na naszej radomskiej liście znalazło się 25 różnych, ale bardzo dobrych projektów. Samorządy będą nie tylko kontrolować przestrzegania zapisów mazowieckiej uchwały antysmogowej, ale też szkolić mieszkańców w zakresie edukacji ekologicznej. – podkreśla wicemarszałek Rafał Rajkowski. 

Marszałek Adam Struzik zauważa duże zróżnicowanie projektów. - Samorządy odpowiedzialnie podchodzą do kwestii związanych z jakością powietrza. Nie są to przypadkowe przedsięwzięcia. Samorządy monitorują, co jest ich mieszkańcom w danym czasie potrzebne i aplikują do nas o wsparcie na tego typu działania - zaznacza marszałek.

Ile dostaną gminy?

W regionie radomskim wsparcie trafi na:

– kontrole przestrzegania przepisów uchwały antysmogowej w gminie Zakrzew – 15 252,00 zł;

– kontrole przestrzegania przepisów uchwały antysmogowej na terenie gminy Skaryszew – 15 000,00 zł;

– kontrole przestrzegania przepisów uchwały antysmogowej na terenie gminy Kowala – 25 000,00 zł;

– „Czyste powietrze, wspólna sprawa” – na terenie gminy Jedlnia-Letnisko – 7 615,00 zł;

– przeprowadzenie akcji edukacyjno-informacyjnej na terenie gminy Sienno – 4 920,00 zł;

– kontrole przestrzegania przepisów uchwały antysmogowej na terenie gminy Chotcza – 8 684,00 zł;

– kontrole antysmogowe na terenie gminy Iłża – 46 586,00 zł;

– kontrole palenisk domowych w gminie Przyłęk – 6 811,00 zł;

– opracowanie analizy przedinwestycyjnej dla infrastruktury wykorzystującej energię wodną w gminie Szydłowiec – 45 000,00 zł;

– zakup drona badającego skład dymu z przewodów kominowych budynków usytuowanych na terenie gminy Głowaczów – 68 611,00 zł;

– doposażenie gminy Wolanów poprzez instalację sensorów pomiarowych – 5 713,00 zł;

– dostawa i montaż urządzeń do pomiaru stężeń pyłów zawieszonych w powietrzu na terenie gminy Wieniawa – 34 058,00 zł;

– Stop zanieczyszczaniu powietrza w gminie Klwów – 54 500,00 zł;

– zakup, montaż i uruchomienie ogólnodostępnej stacji ładowania pojazdów elektrycznych w Przysusze – 135 630,00 zł;           

– analizę przedinwestycyjną możliwości wykorzystania potencjału biogazu z komunalnych osadów ściekowych na terenie oczyszczalni ścieków w Białobrzegach – 25 000,00 zł;

– przeprowadzenie akcji edukacyjno-informacyjnej na terenie gminy Iłża – 4 920,00 zł;

– ,,Nie pal w piecu byle czego, zrób dla naszej gminy coś dobrego’’ – akcja edukacyjno-informacyjna dla gminy Głowaczów – 17 278,00 zł;

– pokaz efektywnego palenia w urządzeniach grzewczych wraz z promocją dobrych praktyk w zakresie ochrony powietrza w gminie Jasieniec – 3 300,00 zł;

– budowę ogólnodostępnej stacji ładowania pojazdów w gminie Grójec – 105 073,00 zł;

– rozwój systemu monitoringu jakości powietrza w gminie Belsk Duży – 4 115,00 zł;

– zakup wraz z montażem i uruchomieniem stacji ładowania pojazdów elektrycznych w gminie Chynów – 199 875,00 zł;

– zwiększenie potencjału inwestycyjnego gminy Błędów w zakresie ograniczenia niskiej emisji – 36 285,00 zł;

– wykonanie audytów energetycznych dla placówek oświatowych na terenie gminy Belsk Duży w m. Łęczeszyce, Zaborów, Stara Wieś – 2 091,00 zł;

– zakup tablicy monitorującej stan powietrza w gminie Grójec – 10 150,00 zł;

– podniesienie świadomości mieszkańców gminy Błędów poprzez przeprowadzenie szkolenia – 6 200,00 zł.

kat

Czym jest smog

Wygląda jak brudna mgła, skąd jego angielska nazwa smog = smoke + fog, a więc dym i mgła. Niestety pod tą postacią kryje się znacznie więcej: szkodliwe związki chemiczne, pyły zawieszone i rakotwórcze wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA). 

Wszystko to przedostaje się do atmosfery i gromadzi w niej w stopniu zależnym m.in. od ukształtowania terenu i aktualnych warunków atmosferycznych. 

Substancje toksyczne oczywiście nie biorą się znikąd – w Polsce głównym winowajcą (83% stężenia pyłów smogowych) jest tzw. niska emisja z gospodarstw domowych, gdzie często pali się w piecach starego typu – kopciuchach. I wcale nie musi to być palenie śmieci, które oczywiście zwiększają toksyczność smogu – zwykłe paliwa, jak drewno czy węgiel, także przyczyniają się do powstawania smogu. Również rakotwórczy benzo(a)piren jest emitowany w największej ilości w wyniku indywidualnego ogrzewania budynków. 

Polskie powietrze wciąż prowadzi w czołówce najbardziej zanieczyszczonych w Europie.

Smog a zdrowie

Zanieczyszczone powietrze wpływa na wszystkie organizmy żywe. Człowiek, który oddycha smogiem, jest narażony na wiele niebezpiecznych konsekwencji:

• Upośledzenie układu oddechowego;
• Nasilenie objawów alergii;
• Udary mózgu, zawały serca;
• Rozwój choroby Alzheimera;
• Nowotwory;
• Zaburzenia rozwoju u dzieci;
• Bezpłodność.

Oddychanie smogiem powoduje również poważne osłabienie organizmu, który staje się łatwym celem dla panującego obecnie koronawirusa.

Usuń smog z domu

Pozbycie się wpadających przez okna zanieczyszczeń smogowych jest możliwe, jeżeli w mieszkaniu znajduje się dobry oczyszczacz powietrza. Taki oczyszczacz powietrza posiada filtr HEPA zdolny do wychwytywania z powietrza składników smogu – pyłów zawieszonych PM1, PM2,5 i PM10,  ale także kurzu, alergenów i niektórych rodzajów bakterii i wirusów.

Przed zakupem oczyszczacza powietrza zwróć uwagę na wydajność CADR, aby dowiedzieć się, ile powietrza urządzenie przefiltruje w ciągu godziny – na każde 10 m² powinno przypadać ok. 80 m³/h wydajności CADR.

Wśród skutecznych urządzeń znajdują się oczyszczacze Sharp, np. oczyszczacz powietrza z nawilżaczem KC-D60EUW – jedno z najskuteczniejszych rozwiązań przeznaczonych do przestrzeni do 48 m².

Urządzenie składa się z:

• filtra wstępnego, który zatrzymuje większe zanieczyszczenia jak kurz, 
• z filtra HEPA wychwytującego mikroskopijne cząsteczki stałe,
• z filtra węglowego, który usuwa zanieczyszczenia gazowe i pochłania brzydkie zapachy.

Ten model oczyszczacza powietrza od marki Sharp wykorzystuje technologię jonizacji powietrza Plasmacluster, by wspomagać proces oczyszczania powietrza z alergenów, wirusów i bakterii.

Źródła:

https://www.who.int/health-topics/air-pollution#tab=tab_1 
https://www.ekologia.pl/wiedza/slowniki/leksykon-ekologii-i-ochrony-srodowiska/smog 

Zdjęcie ilustracyjne