fot. Materiały prasowe/Ireneusz Sobieszczuk

To niepowtarzalna okazja, by zobaczyć niepublikowane dotąd zdjęcia wybitnego reżysera. Prezentowane prace zostaną pokazane szerokiej publiczności po raz pierwszy w historii.

Dialog między fotografią, a teatrem telewizji

Po otwarciu wystawy „Andrzej Wajda - noc czerwcowa" odbędzie się spotkanie autorskie: Ireneusz Sobieszczuk opowie o kulisach swojej wieloletniej współpracy z Andrzejem Wajdą oraz o historiach kryjących się za poszczególnymi kadrami.

Wystawa Ireneusza Sobieszczuka pt. „Andrzej Wajda – noc czerwcowa" z cyklu „Nowe życie moich archiwów" odsłania szczególny dialog między fotografią, a teatrem telewizji. Pomiędzy zatrzymanym kadrem, a żywą materią sceny jest coś niezwykłego. W centrum opowieści znajduje się portret, twarz jako przestrzeń napięcia, skupienia i milczenia. Portrety Andrzeja Wajdy w obiektywie Ireneusza Sobieszczuka są próbą uchwycenia procesu twórczego, momentu wewnętrznej koncentracji, w którym myśl nabiera kształtu.

Prezentowane na wystawie prace pokazują, że fotografia portretowa i dokumentacja teatru telewizji spotykają się w jednym, konsekwentnym spojrzeniu artysty. W obu przypadkach najważniejsza jest uważność - czujność wobec chwili, gestu, napięcia. To właśnie w tym krótkim momencie obraz przestaje być jedynie ilustracją, a staje się świadectwem.

Pięć dekad dokumentowania

Ireneusz Sobieszczuk - dziennikarz, fotoreporter, którego dorobek obejmuje ponad pięć dekad dokumentowania historii, kultury i życia społecznego Polski oraz świata. Jego praca łączy fotografię reportażową, militarną, telewizyjną i artystyczną stanowiąc ważne świadectwo epoki i estetyczny zapis wydarzeń. Jest członkiem Związku Polskich Artystów Fotografików w Okręgu Warszawskim, Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich oraz ZAiKS.

Największy sukces odniósł w 1987 roku, zdobywając Grand Prix Interpress Photo w Bagdadzie za poruszający reportaż z ogarniętej głodem Etiopii, do dziś to jedyne takie wyróżnienie dla Polaka. Ponad 30 lat dokumentował życie Telewizji Polskiej jako fotoreporter w Prasowej Agencji Fotograficznej. W swoim portfolio posiada fotografie Anny Dymnej, Stanisława Tyma, Krzysztofa Krawczyka, Wojciecha Młynarskiego, Hanny Bielickiej, Ireny Kwiatkowskiej, Czesława Niemena, Grażyny Szapołowskiej, Andrzeja Wajdy i wielu wybitnych twórców polskiej.

Fotografia Ireneusza Sobieszczuka cechuje się subtelnym wyczuciem kompozycji, światła i emocji, co czyni ją nie tylko dokumentem, ale także świadectwem artystycznym. Jego prace znalazły się w albumach, książkach i licznych wystawach. Jest autorem i współautorem wielu publikacji, laureatem kilkunastu nagród między innymi złotych medali na przeglądach fotografii militarnej w Paryżu i Wersalu. W swojej twórczości łączył reporterską czujność z artystyczną wrażliwością. Jak sam wielokrotnie podkreślał fotografia zawsze była dla niego pasją, a kluczowe były nie tylko umiejętności techniczne, lecz także relacje z człowiekiem

Zdjęcia: Materiały prasowe/Ireneusz Sobieszczuk

Andrzej Wajda podczas jednego z pobytów w Radomiu (fot. archiwum)

Twórczość Andrzeja Wajdy, jednego z najwybitniejszych reżyserów w historii kina europejskiego i światowego, obejmuje filmy podejmujące kluczowe tematy polskiej historii XX wieku: doświadczenie II wojny światowej, dramat okupacji, realia stalinizmu, a także społeczne i polityczne procesy prowadzące do demokratyzacji kraju.

Z tej okazji Radomskie Towarzystwo Fotograficzne w swojej Małej Galerii Fotografii w Miejskiej Bibliotece Publicznej pokaże przygotowaną przez Barbarę Polakowską wystawę poświęconą Andrzejowi Wajdzie. Fotografie zostały wykonane podczas jednego z wielu pobytów reżysera w Radomiu. Tym razem spotkanie odbyło się na Wydziale Sztuki Uniwersytetu Radomskiego.

Światowej sławy reżyser filmowy i zdobywca Oscara w 2000 r. za całokształt twórczości mieszkał w Radomiu w latach 1935-46, tu uczęszczał do szkoły i zdał egzamin maturalny. Przekazał kolekcję dzieł własnych oraz innych twórców na rzecz Muzeum Sztuki Współczesnej w Radomiu. Był pomysłodawcą utworzenia w Radomiu Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia na bazie obiektu przy ul. Kopernika. 21 marca 2011 roku odznaczony Orderem Orła Białego przez Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego. Tytuł Honorowego Obywatela Radomia został mu przyznany 28 sierpnia 2000 r.

Główną rolę w filmie zagrał Zbigniew Cybulski (fot. Materiały prasowe/Elektrownia)

Młody akowiec, Maciek Chełmicki, otrzymuje rozkaz zastrzelenia sekretarza Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Partii Robotniczej. Zbieg okoliczności powoduje, że zabija kogoś innego. Spotykając się twarzą w twarz ze swoją ofiarą doznaje szoku. Staje przed koniecznością powtórzenia zamachu. Poznaje Krystynę, dziewczynę pracującą jako barmanka w restauracji hotelu "Monopol". Uczucie do niej uświadamia mu jeszcze bardziej bezsens zabijania w chwili zakończenia wojny. Wierność złożonej przysiędze, a tym samym obowiązek podporządkowania się rozkazowi, przeważa szalę.

Radomianie dla Demokracji sami "nadali" trasie imię Andrzeja Wajdy (fot. Radomianie dla Demokracji)

Przypomnijmy: obywatelski wniosek o nadanie odcinkowi trasy od  Żeromskiego do Prażmowskiego imienia Andrzeja Wajdy radni rozpatrywali pod koniec października 2020. Nie zgodzili się na to radni Prawa i Sprawiedliwości. Swoje stanowisko uzasadniali tym, że czekają na ostateczne zebranie podpisów mieszkańców pod wnioskiem, by tę część trasy "oddać" Janowi Olszewskiemu. Na nic zdały się wyjaśnienia, że trasa NS jest długa i także były premier będzie mógł być jej patronem. Łukasz Podlewski, przewodniczący klubu radnych PiS upierał się, że wnioskodawcom zależy na odcinku, któremu planowano nadać imię Andrzeja Wajdy.

Dziś prezydent Radosław Witkowski ocenia, że dwa lata temu "nie było politycznego poparcia" dla inicjatywy. Teraz może być, bo radni PiS "dostali" do "obsadzenia" odcinek trasy, na którym od początku im zależało. Obie propozycje poprała komisja kultury rady, ale stosowne uchwały musi jeszcze przegłosować cała rada miejska. Sesja odbędzie się 28 sierpnia.

Andrzej Wajda ma już swoją ulicę?

W marcu 2021 r., w 95. rocznicę urodzin wybitnego reżysera, aktywiści skupieni w stowarzyszeniu Radomianie dla Demokracji zorganizowali happening, podczas którego sami nadali nazwę Andrzeja Wajdy fragmentowi trasy NS, o co wcześniej wnosili do rady miejskiej.

Związki Andrzeja Wajdy, wybitnego reżysera filmowego i teatralnego, są oczywiste. Artysta przez 10 lat mieszkał w Radomiu - podczas II wojny światowej i zaraz po niej -  w wojskowym budynku przy ul. Malczewskiego (ojciec był oficerem Wojska Polskiego, zginął w Katyniu). Późniejszy reżyser uczył się też w radomskim ognisku plastycznym. Przez lata wspierał darami Muzeum Sztuki Współczesnej, jest inicjatorem powstania Mazowieckiego Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia. W 2000 roku otrzymał honorowe obywatelstwo Radomia.

Jan Olszewski, były premier Rzeczpospolitej w latach 1991–1992 był prawnikiem, działacz opozycji antykomunistycznej w okresie PRL, obrońcą w procesach politycznych, w tym uczestników robotniczego protestu w czerwcu 1976 r. w Radomiu, jeden z założycieli Komitetu Obrony Robotników.

bdb

Andrzej Wajda podczas jednego z pobytów w Radomiu (fot. archiwum)

Andrzej Wajda - wybitny polski reżyser teatralny i filmowy, wielki patriota oraz człowiek autentycznie kochający Radom - urodził się 6 marca 1926 roku w Suwałkach. Ale to w Radomiu, jak sam twierdził, spędził dziesięć najbardziej chłonnych lat, które ukształtowały jego niezłomny charakter, wrażliwość oraz umiejętność wnikliwej obserwacji świata.

Dwadzieścia lat temu właśnie z inicjatywy dwóch mistrzów polskiego kina - Andrzeja Wajdy oraz Wojciecha Marczewskiego - powstała w Warszawie Mistrzowska Szkoła Reżyserii Filmowej Andrzeja Wajdy. Celem powołania szkoły była pomoc młodym twórcom w przygotowaniu profesjonalnego debiutu poprzez pracę zespołową z doświadczonymi filmowcami. Miejsca, gdzie znani ludzie kina (reżyserzy, scenarzyści, producenci) będą pracować ze studentami nad najlepszą wizją artystyczną ich własnych projektów.  Tutaj swoje filmy rozwijali między innymi: Agnieszka Smoczyńska, Bartek Konopka, Paweł Maślona, Łukasz Ronduda, Konrad Aksinowicz, Valentyn Vasyanovich, Andrzej Saramonowicz, Piotr Trojan, Maryna Gorbach, Adrian Panek, Piotr Domalewski, Olga Chajdas, Agnieszka Elbanowska, Greg Zgliński czy Bodo Kox. A pomagali im w tym znakomici wykładowcy jak: Wojciech Marczewski, Paweł Pawlikowski, Marcel Łoziński, Ildiko Enyedi, Volker Schlöndorff, Joanna Krauze, Leszek Dawid, Katarzyna Klimkiewicz czy Sławomir Fabicki.

Dla uświetnienia 20. rocznicy powstania Szkoły Wajdy narodziła się inicjatywa organizacji szeregu wydarzeń filmowych w miastach, z którymi związany był jej założyciel i patron. Od soboty, 9 lipca, do 10 lipca w Resursie będzie można bezpłatnie obejrzeć najnowsze oraz najczęściej nagradzane produkcje i koprodukcje Wajda Studio. Będą to:

Sobota, 9 lipca, godz. 18 

"Blisko ziemi", dokument. Reżyseria, scenariusz – Paulina Sikora. Produkcja: Wajda Studio.

Nagroda za najlepszy film krótkometrażowy - Best Short Award - na London International Documentary Film Festival 2022, nagroda za najlepszy krótkometrażowy film dokumentalny na 40. Festiwalu Debiutów Filmowych Młodzi i Film w Koszalinie, Grand Prix w kategorii flm studencki w Ogólnopolskim Konkursie Filmów Niezależnych OKFA w Koninie oraz Wyróżnienie Specjalne na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Dokumentalnych Off Cinema w Poznaniu.

Bohaterami filmu są Małgorzata i Mariusz – mieszkańcy małego miasteczka w południowo-wschodniej Polsce. Film kreśli intymny portret ich współzależnego związku, na stałe naznaczonego przez alkoholizm Mariusza. Relacja ta jest daleka od perfekcji, ale pomimo ciągłych napięć jest w niej dużo troski i subtelnych gestów miłości.

"Szklane negatywy" - dokument.  Reżyseria, scenariusz - Jan Borowiec, produkcja: Wajda Studio.
Nagroda dla najlepszego krótkiego filmu dokumentalnego na Master of Art Film Festival w Sofii, nagroda Fundacji Monumentum Iudaicum Lodzense na Festiwalu Mediów „Człowiek w zagrożeniu" w Łodzi.

Podczas remontu kamienicy w Lublinie w 2010 roku, robotnicy natrafili na ścianę, której nie było w planach budynku. W ukrytym za nią schowku odkryli zbiór zdjęć wykonanych na szkle. Kolekcja zawiera ponad 2700 szklanych negatywów przedstawiających ludzi, którzy mieszkali w Lublinie prawie 100 lat temu. Autor filmu razem z Tal Schwartz, wolontariuszką z Ośrodka Brama Grodzka – Teatr NN, poszukują odpowiedzi na pytania, kto wykonał zdjęcia, a także kim są ludzie przedstawieni na fotografiach. Śledztwo prowadzi do Izraela, gdzie docierają do osób, dzięki którym tajemnica kolekcji może zostać odkryta.

"Bukolika"-  dokument. Reżyseria, scenariusz, zdjęcia - Karol Pałka. Produkcja: Wajda Studio.
Koprodukcja: EC1 Łódź - Miasto Kultury, Filmoteka Narodowa - Instytut Audiowizualny.

Nagroda Silver Dove na festiwalu DOK Leipzig 2021, nagroda dla najlepszego polskiego filmu dokumentalnego na Millennium Docs Against Gravity 2021, a także nagrody na 41 Festiwalu Debiutów Filmowych Młodzi i Film (dwa złote Jantary – za reżyserię i zdjęcia).
Danusia i jej córka Basia żyją gdzieś na obrzeżach świata, zgodnie z rytmem i prawami natury, wśród zwierząt i duchów umarłych. Ich enklawa daje spokój i poczucie bezpieczeństwa, ale także tęsknotę za kontaktem z drugim człowiekiem. Bukolika to przypowieść o ludziach żyjących inaczej, czuła obserwacja, z której rodzi się ciekawość i próba zbliżenia.

Niedziela, 10 lipca, godz. 16

"Między nami", dokument. Reżyseria, scenariusz - Dorota Proba, Produkcja: Studio Munka - Stowarzyszenie Filmowców Polskich. Koprodukcja: Wajda Studio.

Nagroda dla najlepszego filmu polskiego na Millennium Docs Against Gravity Film Festival 2020, „Złoty Anioł" w konkursie filmów polskich "From Poland" na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym Tofifest 2020 w Toruniu.

Intymny portret trzech związków. Pary decydują się podjąć szczerą rozmowę zainicjowaną zestawem pozornie prostych pytań. Powoli tworzy się przestrzeń dla wymiany skrywanych emocji i wyznań. Film jest niepozbawionym humoru obrazem współczesnej miłości, wnikliwie przygląda się znaczeniu bliskości i obecności drugiego człowieka.

"Symfonia Fabryki Ursus, dokument. Reżyseria - Jaśmina Wójcik. Scenariusz - Igor Stokfiszewski, Jaśmina Wójcik. Produkcja: Wajda Studio. Koprodukcja: Mazowiecki i Warszawski Fundusz Filmowy, MX35, Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych, Studio Filmowe Kronika Polska Kronika Filmowa.

Nagroda na Hot Docs 2019 w Toronto za najlepszy dokument średniometrażowy, nominacja do Polskich Nagród Filmowych Orły 2020.

Fabryka Ursus była jednym z największych zakładów produkcji ciągników w Europie. Przez niemal cały XX wiek stanowiła chlubę polskiego przemysłu. Upadek komunizmu stał się początkiem jej końca. Dziś ursuskie hale świecą pustkami lub popadają w ruinę. Dziesiątki tysięcy biografii pracujących tu ludzi wyrzucono na śmietnik historii. „Symfonia Fabryki Ursus" jest dokumentem kreacyjnym wprowadzającym do filmu metody sztuki partycypacyjnej i sztuki ze społecznością. To również film łączący sztukę wideo z choreografią i muzyką eksperymentalną. Przede wszystkim jednak jest to głos za upamiętnieniem fabryki Ursus, kultury przemysłowej i robotniczej, walczący o godność ludzi pracy i politykę historyczną uwzględniającą ich biografie.

"Kometa", dokument. Reżyseria, scenariusz: Adam Buka. Produkcja: Fundacja Szkoła Wajdy.

Nagrodzony na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Dokumentalnych w Pärnu, w Estonii.
Kameralny, intymny świat piątki rodzeństwa z warszawskiego bloku wypełniony bajkami, podróżami na balkon, pestkami czereśni i niecierpliwym oczekiwaniem na pojawienie się kolejnego członka rodziny. Historia z punktu widzenia dzieci staje się opowieścią o bliskości i etapie dorastania kiedy mama stanowi centrum wszechświata.

Imię Andrzeja Wajdy "nadał" ulicy komitet obywatelski

Przypomnijmy: pod koniec października 2020 roku radni rozpatrywali obywatelski wniosek nadania śródmiejskiemu odcinkowi "eneski" imienia Andrzeja Wajdy. Nie zgodzili się na to radni Prawa i Sprawiedliwości. Swoje stanowisko uzasadniali tym, że czekają na ostateczne zebranie podpisów mieszkańców pod wnioskiem, by tę część trasy nazwać imieniem Jana Olszewskiego. Na nic zdały się wyjaśnienia, że trasa NS jest długa i także były premier będzie mógł być jej patronem. Łukasz Podlewski, przewodniczący klubu radnych PiS upierał się, że wnioskodawcom zależy na odcinku, któremu planowano nadać imię Andrzeja Wajdy.

Andrzej Wajda miał liczne związki z Radomiem: w czasie wojny jego rodzina mieszkała w latach 1935-46 w wojskowym budynku przy ul. Malczewskiego (ojciec był oficerem Wojska Polskiego, zginął w Katyniu), późniejszy reżyser uczył się w ognisku plastycznym. Przez lata wspierał darami Muzeum Sztuki Współczesnej, jest inicjatorem powstania Mazowieckiego Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia. W 2000 roku otrzymał honorowe obywatelstwo Radomia.

Fot. Radomianie dla Demokracji

bdb

Elektrownia zapowiedziała to wydarzenie jako akcję artystyczną Piotra Lutyńskiego - performans na blasze perforowanej. Ale gości i przypadkowych przechodniów czekała niespodzianka.

- Głównym powodem zaproszenia państwa jest pewien stopień naszego zbulwersowania, zbulwersowania całego świata artystycznego wynikającego z faktu, że radni miasta Radomia, a konkretnie radni klubu PiS odmówili nazwania jednej z ulic naszego miasta imieniem Andrzeja Wajdy - wyjaśnił Zbigniew Belowski, dyrektor artystyczny Elektrowni. - My, jako osoby związane z instytucją, która jest też związana z osobą Wajdy, Honorowego Obywatela Miasta Radomia (otrzymał ten tytuł w 2001 roku - przyp. autor), doszliśmy do wniosku, że powinniśmy pokazać swoje stanowisko. Szacunek dla patrona Elektrowni, osoby, która jest inspiratorem tej instytucji, ofiarodawcą prac do jej kolekcji, nakazał nam to działanie, ten artystyczny gest. Dalsze milczenie uznalibyśmy jako dyshonor - podkreślał.

Wspólnie z Piotrem Lutyńskim, który, jak przypomniał Zbigniew Belowski, swoimi akcjami w Krakowie przyczynił się, by ulicom nadano imiona Tadeusza Kantora i Jerzego Nowosielskiego, odsłonili tablicę z napisem „Pasaż Andrzeja Wajdy” na głównym budynku Elektrowni. Powtórzył, że jest to gest artystyczny. - Nazwa symboliczna, nie mająca zobowiązań prawnych - dodał. Zapowiedział, że Elektrownia wystąpi do prezydenta miasta o przebicie przejścia w stronę ulicy Narutowicza i utworzenie ulicy, lub pasażu z prawdziwego zdarzenia, który oczywiście będzie nosił imię Andrzeja Wajdy.

- Andrzej Wajda był kimś więcej niż tylko reżyserem. On wpłynął na naszą wyobraźnię zbiorową, ale też indywidualną. Naszą wyobraźnię kształtowały jego filmy. Nie możemy udawać, że tego nie było - tłumaczył z kolei Piotr Lutyński.

kat, bdb

Fot. MCSW Elektrownia

Andrzej Wajda podczas jednego z pobytów w Radomiu (fot. archiwum)

O to, by znakomity reżyser stał się patronem jednej z ulic zabiegali od pewnego czasu społecznicy ze stowarzyszenia Radomianie dla demokracji. Wniosek o nadanie nazwy odcinkowi trasy NS od ronda Mikołajczyka do ul. Szklanej rozpatrywali wczoraj radomscy radni.

Andrzej Wajda miał liczne związki z Radomiem: w czasie wojny jego rodzina mieszkała w wojskowym budynku przy ul. Malczewskiego (ojciec był oficerem WP, zginął w Katyniu), późniejszy reżyser uczył się w radomskiej szkole plastycznej. Przez lata wspierał darami Muzeum Sztuki Współczesnej, jest inicjatorem powstania Mazowieckiego Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia. W 2000 roku otrzymał honorowe obywatelstwo Radomia.

Autor wielu spektakli teatralnych i nagradzanych filmów, zdobywca Oscara za całokształt twórczości.

Nie Wajda, tylko Olszewski

Kandydaturę Wajdy pozytywnie zaopiniowała komisja kultury rady miejskiej, ale jak podkreślał przewodniczący klubu radnych PiS Łukasz Podlewski, "jeden z członków komisji był przeciw, a dwóch się od głosu wstrzymało". Twierdził ponadto, że jest grupa mieszkańców Radomia, także radnych, którzy chcą, by odcinek trasy N-S nosił imię premiera Jana Olszewskiego, współtwórcy Komitetu Obrony Robotników, obrońcy w procesach politycznych w PRL-u. Ale są jeszcze na etapie zbierania podpisów pod wnioskiem, więc trzeba na nich poczekać. - Dlatego proszę pana prezydenta o zdjęcie tego projektu uchwały z porządku obrad – zaapelował szef klubu radnych PiS. Zaznaczył, że niedobrze by się stało, gdyby dyskusja przerodziła się w ocenianie, który z proponowanych patronów jest ważniejszy. - I żebyśmy się nie ścigali, kto pierwszy złożył wniosek. Jeśli pan prezydent nie wycofa tego projektu, to ja będę głosował przeciw - zapowiedział Podlewski.

Dla wszystkich starczy "eneski"

Z takimi argumentami nie zgodziła się Magdalena Lasota (Koalicja Obywatelska). - Trasa N-S jest długa, więc kiedy wpłynie wniosek o nadanie kolejnej jej części imienia Jana Olszewskiego, to rada się tym wnioskiem zajmie i uhonoruje premiera. Na razie tamten wniosek nie wpłynął. A ten już jest i możemy go głosować – mówiła.

Tymczasem Łukasz Podlewski upierał się, ze wnioskodawcom zależy na odcinku, którego patronem miałby zostać Andrzej Wajda.

Prezydent Radosław Witkowski, z którym konsultował się wiceprezydent Jerzy Zawodnik (sam nie ma takich uprawnień,by projekt uchwały zdejmować z porządku obrad) zdecydował, że nie będzie zdejmować tej uchwały z porządku obrad. - Uważamy, że to projekt społeczny i powinien zostać poddany pod głosowanie. Andrzej Wajda dobrze przysłużył się miastu; to zacna kandydatura. I mamy wrażenie, że ten drugi wniosek jest składany w kontrze do tej dzisiejszej propozycji - wyjaśniał wiceprezydent Zawodnik.

Radni PiS (15 osób) zagłosowali przeciwko nadaniu odcinkowi trasy NS imienia Andrzeja Wajdy. za opowiedziało się 11 radnych (Koalicja Obywatelska i radny niezależny). Nikt się nie wstrzymał od głosu.

To po prostu wstyd

"Niewiele jest w polskiej historii postaci związanych z Radomiem, które w kraju i na świecie kojarzą się z rzeczami wielkimi. Gombrowicz, Kołakowski, Malczewski i Wajda są nimi bez wątpienia. Nie rozumiem zupełnie, dlaczego radni PiS zagłosowali przeciwko nadaniu jednej z ulic imienia Andrzeja Wajdy. Czy my naprawdę nie potrafimy doceniać tych, których docenia cały świat i chwalić się ich związkiem z naszym miastem? Ta decyzja to po prostu wstyd" - skomentował na Facebooku prezydent Radosław Witkowski.

bdb

Fot. UM Radom