Zuzanna Wiatr (fot. Robert Utkowski/ MWG Wsola)

W tym roku festiwal „Opętani literaturą”, odbędzie się pod hasłem „Literatura, wolność, władza”.

I wolność, i władza?

– W czasie festiwalowych spotkań będzie zatem rozmawiać o tym, jakie są relacje literatury i władzy,  o władzy… sądzenia, czyli czy nagrody literackie pomagają, czy przeszkadzają literaturze, a także o tym, co ma władza do literatury i czy literatura to wolność. A może przymus pisania to zarazem i wolność, i władza? – mówi Tomasz Tyczyński, sekretarz Nagrody Gombrowicza i kurator muzeum we Wsoli.

W spotkaniach weźmie udział ponad dwadzieścioro pisarek i pisarzy, krytyczek i krytyków literackich, artystek i artystów,. Będą wśród nich między innymi Weronika Murek, Barbara Elmanowska, Olga Hund, Justyna Bargielska, Paweł Rodak, Piotr Kłoczowski, Józef Olejniczak, Kasia Lins, Fisz Emade Tworzywo, Zuzanna Wiatr.

"Dziewictwo" według Gombrowicza

Festiwal rozpocznie się w piątek, 18 września w radomskim teatrze. O godzinie 18 Zuzanna Wiatr zaprezentuje tam monodram „Dziewictwo. Osobna kategoria istot zamkniętych”. Spektakl powstał na podstawie tekstów Witolda Gombrowicza ,,Dziewictwo’’, ,,Ślub’’, ,,Iwona, księżniczka Burgunda’’, ,,Przygody’’ i ,,Historia” („Operetka”). Sztuka zdobyła Grand Prix I Ogólnopolskiego Konkursu na Monodram Gombrowiczowski.

W sobotę i niedzielę festiwalowe wydarzenia będą odbywały się we Wsoli. W sobotę zaplanowano rozmowy z Weroniką Murek, pierwszą laureatką Nagrody Gombrowicza i z Barbarą Elmanowską, ubiegłoroczną laureatką nagrody, a po nich improwizowany, satyryczny spektakl grupy I’mpro Impro.

W niedzielę, pod hasłem „Przymus i władza pisania” rozmawiać będą Olga Hund, Justyna Bargielska i Anna Spólna. Pretekstem do rozmowy jest wznowienie książek obu pisarek: „Psów ras drobnych” oraz „Obsoletek”.

Zakończeniem tego dnia będzie koncert Kasi Lins. „Obywatelka K.L.” to piąty solowy album wokalistki. Płyta ukazała się pod koniec 2025 roku, a kilka miesięcy później została laureatką Fryderyka w trzech kategoriach. To wyjątkowy projekt, w którym Kasia Lins prowadzi osobisty, artystyczny dialog z twórczością Grzegorza Ciechowskiego. Koncert w temacie festiwalu, ale z wybitnym naddatkiem muzycznym.

Na wydarzenia w muzeum we Wsoli można będzie dojechać bezpłatnym autobusem, który będzie odjeżdżał z przystanku PKP / Traugutta 02 19 w sobotę, 19 września; odjazd o godzinie 15.10, a w niedzielę, 20 września – odjazd o godzinie 16.10.

Spotkania literackie i artystyczne w Radomiu

Potem literackie i artystyczne spotkania przeniosą się do Radomia. W środę w kinie Elektrownia (MCSW Elektrownia, godz. 17.30) pokaz filmu „Obcy” w reżyserii François Ozona. W czwartek w Miejskiej Bibliotece Publicznej dyskusja „Literatura i kultura” (godz. 18). O związkach Gombrowicza z paryską „Kulturą” i o tym, do czego Jerzy Giedroyc „używał” Gombrowicza i literatury będą rozmawiać Paweł Rodak, Piotr Kłoczowski oraz Józef Olejniczak.

W piątek, 25 września, także w bibliotece o „Władzy sadzenia” będą mówić członkowie kapituły Nagrody Gombrowicza (początek o godz. 19). W rozmowie nie zabraknie zapewne kwestii kontrowersyjnych, jak postulat jawności obrad jury nagród literackich czy też zastępowanie przez te nagrody krytyki literackiej.

A spotkanie z autorami i autorami nominowanymi w tegorocznej edycji poprowadzi w sobotę, w MCSW Elektrownia, Michał Nogaś.

Pięcioro nominowanych

Nominowanymi do nagrody są: Marcin Oskar Czarnik, „Trzy dni, trzy noce”, wyd. Filtry, Marcin Czub, „Natura dziury”, wyd. Ha!art, Dorota Grabek, „Zmartwychwstanki”, wyd. Czarne, Emilia Konwerska, „Rzeczy robione specjalnie”, wyd. ArtRage, Arek Kowalik, „Dźwięki ptaków”, wyd. ArtRage.

Laureatkę bądź laureata Nagrody Gombrowicza poznamy w niedzielę, 27 września o godz. 17, podczas Gali Nagrody, która odbędzie się w Zespole Szkół Muzycznych w Radomiu. 

Gwiazdą gali będzie Fisz Emade Tworzywo.

Wstęp na wydarzenia festiwalowe wolny (z wyjątkiem seansu filmowego: bilety w kasie kina Elektrownia). Ze względu na ilość miejsc na galę finałową i koncert Fisz Emade Tworzywo obowiązują bezpłatne wejściówki: będą rozdawane 19 września w Muzeum Witolda Gombrowicza, po spektaklu grupy I’mpro Impro oraz 24 września w Miejskiej Bibliotece Publicznej, po dyskusji „Literatura i «Kultura»”.  Wejściówki na monodram „Dziewictwo” są do odbioru w kasie teatru.

Zdjęcia: Robert Utkowski/ MWG Wsola

Mateusz Smoczyński (fot. Materiały prasowe/MWG Wsola)

Projekt buduje dialog między tradycją a nowoczesnością, między lokalnym dziedzictwem a współczesnym językiem muzyki. Wydarzenie pokazuje, że kultura regionu może być źródłem inspiracji dla nowatorskich działań artystycznych. Organizatorem jest Fundacja Przyjaciół Sztuk Aurea Porta. 

Muzyka na nowo

Koncert udowadnia, że muzyka ludowa Mazowsza może zabrzmieć na nowo. Tradycyjne melodie spotkają się z jazzem, improwizacją i współczesnym brzmieniem, pokazując, że lokalne dziedzictwo wciąż inspiruje i pozostaje żywe. Motywem przewodnim wydarzenia jest „pętla” – symbol powracającej tradycji i pamięci o kulturze Mazowsza. Dawne melodie powracają tu w nowych interpretacjach, tworząc muzyczną opowieść o spotkaniu przeszłości z teraźniejszością.

Inspiracją dla projektu są idee Bogusława Schaeffera – kompozytora, dramaturga i jednego z najwybitniejszych polskich eksperymentatorów muzycznych. Jego otwartość na improwizację i poszukiwanie nowych form wyrazu znajduje odzwierciedlenie w koncepcji koncertu.

- Punktem wyjścia staje się muzyczna tradycja Mazowsza, którą konfrontujemy z improwizacją, nowoczesnymi technikami wykonawczymi i duchem artystycznego eksperymentu bliskim Bogusławowi Schaefferowi. Wierzymy, że dziedzictwo kulturowe najlepiej żyje wtedy, gdy staje się inspiracją dla nowych interpretacji i autentycznych spotkań z publicznością – mówi Krystyna Gierłowska, prezes  Fundacji Przyjaciół Sztuk Aurea Porta.

Artyści sięgają po mazowieckie melodie i rytmy, nadając im nowe brzmienie poprzez jazz, improwizację i współczesne środki wyrazu. W koncercie wystąpią wybitni artyści polskiej sceny jazzowej i improwizowanej.

Skrzypek i wokalista

Mateusz Smoczyński – jeden z najbardziej cenionych polskich skrzypków jazzowych o międzynarodowej renomie. Łączy klasyczne brzmienie skrzypiec z improwizacją i nowoczesnymi technikami wykonawczymi, tworząc pełne ekspresji muzyczne opowieści.

Wojciech Myrczek – jeden z najwybitniejszych polskich wokalistów jazzowych. Podczas koncertu, obok śpiewu, wykorzysta looper – urządzenie pozwalające nagrywać i nakładać na siebie dźwięki na żywo. Dzięki temu tradycyjne melodie zyskają nowe warstwy brzmienia i niepowtarzalny, współczesny charakter.

Mateusz Smoczyński (Materiały prasowe/ MWG Wsola) 

Wstęp wolny. Dla publiczności zostanie zapewniony bezpłatny transport autokarowy z Radomia do Wsoli oraz z powrotem po zakończeniu wydarzenia. Start o godz. 16.10 z przystanku Radom Dworzec Główny/ Traugutta02, kurs według trasy linii A:  Radom Dworzec Główny PKP / Traugutta 02; Traugutta / Piłsudskiego 06; Żeromskiego / Traugutta 01; Malczewskiego / Wernera 04; Warszawska / Kusocińskiego 02; Warszawska / Rondo 10.

Autobus z przodu oraz boku będzie oznakowany napisem: WSOLA MUZEUM GOMBROWICZA

Orientacyjna godzina przyjazdu na parking pod Muzeum Gombrowicza to godz. 16:30.

Duet ZUTA (fot. MWG Wsola)

Jak co roku w czerwcu Muzeum Witolda Gombrowicza we Wsoli zaprasza na piknik artystyczny „Apetyt na Gombrowicza”. W programie dwudniowego wydarzenia znajdą się monodram w wykonaniu Mikołaja Grabowskiego, koncerty ZUTY i Meli Koteluk oraz muzodram „Tutaj niebo” Katarzyny Dominiak. Placówka nie zapomina o najmłodszych – przygotowała dla nich gry i zabawy. Program o podróżach (dużych i małych) dla dużych i małych zaprezentuje krakowski Teatr Skrzat.

W sobotę, 13 czerwca, o godz. 17 na scenie w nowych budynkach muzeum Mikołaj Grabowski zaprezentuje monodram „Dzienniki”. Scenariusz spektaklu powstał na podstawie „Dziennika” Witolda Gombrowicza.

To jedno z najbardziej wyrazistych teatralnych spotkań z twórczością Witolda Gombrowicza. Aktor prowadzi z Gombrowiczem intymny i pełen napięcia dialog, z niezwykłą precyzją oddając rytm, ironię i wieloznaczność jego języka. W tej scenicznej interpretacji tekstu autora „Kosmosu” wybrzmiewa wiele głosów, masek i wcieleń pisarza — od błazna po przenikliwego obserwatora rzeczywistości. To pełen błyskotliwego humoru i przenikliwej obserwacji spektakl, w którym osobisty ton spotyka się z uniwersalnym pytaniem o rolę artysty, formę i tożsamość. Mikołaj Grabowski wydobywa z „Dzienników” zarówno ich intelektualną ostrość, jak i przewrotną lekkość.

Przestrzeń dzieckiem podszyta i muzodram

W niedzielę, 14 czerwca placówka zaprasza dużych i małych do zabawy w plenerze. W przypałacowym parku, od godz. 16.30 otwarta zostanie „Przestrzeń dzieckiem podszyta”, organizowana przy współpracy i dzięki wsparciu firmy Trend Glass. W programie tej części znajdą się atrakcje dla dzieci, warsztaty, zabawy i konkursy oraz Teatr Skrzat, który przygotował barwne przedstawienia i inne atrakcje o podróżach.

O godz. 17 uczestnicy przeniosą się na nową scenę. Katarzyna Anna Dominiak pokaże spektakl - muzodram „Tutaj niebo!” w reżyserii Magdy Milczarskiej. Autorem scenariusza jest występująca w spektaklu aktorka.

„Tutaj niebo!” to poruszająca, pełna kontrastów opowieść inspirowana autobiograficzną powieścią Aglaja Veteranyi „Dlaczego dziecko gotuje się w mamałydze”. Bohaterką jest Aglaja, młoda dziewczyna dorastająca w cyrku. Jej matka była akrobatką, a ojciec klaunem. Spektakl prowadzi zatem widza przez świat nieustannej wędrówki, wypełniony marzeniami o sławie i pieniądzach, ale przede wszystkim tęsknotą za miejscem, które można nazwać domem. Ukazuje rzeczywistość widzianą jednocześnie oczami dziecka i dorastającej kobiety. Ponieważ akcja w większości dzieje się w cyrku, nie brakuje zatem cyrkowych chwytów. Aktorka imponuje fizyczną sprawnością na granicy „kobiety gumy” - pisał Daniel Źródlewski. W brawurowej interpretacji Katarzyny Dominiak historia Aglai wybrzmiewa nie tylko słowem, lecz także muzyką – rytmem samby, tanga, bolera i tradycyjnych pieśni bałkańskich, które stają się językiem emocji, pamięci i marzeń. To kameralne, a zarazem niezwykle intensywne przedstawienie o samotności, poszukiwaniu tożsamości i potrzebie ocalenia własnego głosu.
Katarzyna Dominiak w 2023 roku kończyła Akademię Teatralną im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. Jest aktorką teatralną, filmową i serialową. Można ją zobaczyć m.in. w „Koronie Królów. Jagiellonowie” czy „Na Wspólnej”.

ZUTA i Koteluk

O godz. 18 na scenie w plenerze wystąpi ZUTA, poznański duet tworzony przez Zuzannę Lipowicz i Maksa Mikulskiego. To energia, której nie da się zatrzymać, wydarzenie pełne pulsujących syntezatorów, gitarowego napięcia i bezkompromisowych emocji. Charyzmatyczny niski wokal Zuty, elektroniczno-popowe brzmienie i sceniczna chemia duetu tworzą doświadczenie pełne energii, wolności i radości.

O godz. 19.45 na swój koncert zaprosi Mela Koteluk, artystka wielokrotnie nominowana i niejednokrotnie nagradzana. Mela Koteluk – wokalistka, autorka tekstów i jedna z najbardziej wyjątkowych osobowości polskiej sceny muzycznej. Jej twórczość, balansująca między rockiem a popem, zachwyca poetycką wrażliwością, charakterystycznym brzmieniem i niezwykłą sceniczną energią. W ubiegłym roku ukazał się jej piąty album „Harmonia” – poruszająca muzyczna opowieść o poszukiwaniu równowagi, bliskości i emocjach.

Chętnych z Radomia dowiezie do Wsoli bezpłatny autobus, który będzie jechał trasą linii A. Pierwszy przystanek (start) – dworzec PKP/Traugutta 02: sobota, 13 czerwca: kurs o godz. 16.10; niedziela, 14 czerwca: pierwszy kurs o godz. 16, drugi o godz. 17.30. Powrót po wydarzeniach tym samym autobusem.

Wstęp wolny.

Obiekty otwierają: (od lewej) wicemarszałek Rafał Rajkowski, dyrektor Muzeum Literatury w Warszawie Beata Michalec  i kurator Muzeum Witolda Gombrowicza we Wsoli Tomasz Tyczyński (fot. Muzeum Witolda Gombrowicza Wsola)

Nowe obiekty powstały w pobliżu bramy wjazdowej, w miejscu, gdzie znajdowały się kiedyś zabudowania gospodarcze, w tym stajnia. Swoim stylem nawiązują nawet do dawnej zabudowy folwarcznej. Mniejszy budynek ma powierzchnię użytkową 210 m kw, w którym znajduje się m.in. centrum monitoringu oraz magazyn gospodarczy. Poddasze będzie pełniło funkcję magazynową.

W większym (620 m kw) obiekcie ulokowano salę konferencyjną, która może pełnić też funkcję widowiskowej oraz dwie sale do organizacji warsztatów. Jest też biblioteka, pomieszczenia administracyjne. Na ścianach zobaczymy eksponaty związane z twórczością Witolda Gombrowicza, a na stopniach schodów cytaty z utworów mistrza.

Wyczekiwana inwestycja

Rafał Rajkowski, wicemarszałek województwa mazowieckiego, podkreślał podczas uroczystości otwarcia obiektów, że ta inwestycja była "bardzo potrzebna, bardzo wyczekiwana". - My oczywiście jako samorząd województwa mazowieckiego sfinansowaliśmy ją w całości. To nie był łatwy proces, trwał kilka lat. Duże problemy były też z uzyskaniem decyzji pozwalającej na jej realizację tej inwestycji – mówił. Zapewniał, że od kiedy jest w zarządzie województwa chciał, aby wszystkie instytucje kultury postawiły na rozwój. - . To kolejna inwestycja w naszych instytucjach kultury, która jest oficjalnie otwierana, i bardzo się z tego cieszę - zapewniał Rafał Rajkowski.

Budowa nowych obiektów kosztowała około 20 mln zł, choć początkowo miało to być 12 mln zł.

Kiedy samodzielność?

Podczas otwarcia powrócił temat usamodzielnienia się Muzeum Witolda Gombrowicza, które jest filią Muzeum Literatury w Warszawie, tym bardziej, że na uroczystości byli przedstawiciele dyrekcji warszawskiej instytucji. Do nich zwrócił się wicemarszałek Rafał Rajkowski wyrażając nadzieję, że będzie możliwe życzliwe oddzielenie się placówki we Wsoli od warszawskiego muzeum. Dla Muzeum Gombrowicza we Wsoli to bardzo ważna, bo pozwoliłoby jej na niezależność finansową i możliwość podejmowania i realizowania samodzielnych inwestycji. Rozdzielenie Wsoli i Warszawy oznaczałoby również faktyczne powstanie nowej instytucji muzealnej w naszym regionie radomskim.

Bożena Dobrzyńska

We Wsoli zostaną oficjalnie otwarte nowe budynki Muzeum Witolda Gombrowicza (fot. MWG Wsola)

W Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej książki Gombrowicza i samo jego nazwisko były objęte zapisem cenzorskim. Jego utwory nie mogły być oficjalnie drukowane i dystrybuowane. Autor "Ferdydurke", jako pisarz o wyraźnie antyreżimowych poglądach, od lat przebywający na emigracji, był w komunistycznej narracji wrogiem ludu.

Dostęp do Gombrowicza ograniczony

"Dostęp do jego twórczości był możliwy dzięki szmuglowanym z Zachodu numerom paryskiego pisma „Kultura” oraz książkom Instytutu Literackiego, ale za ich przemycanie i kolportowanie w Polsce groziły poważne represje. Państwowy monopol w dziedzinie publikacji przełamał dopiero pod koniec lat 70. XX wieku niezależny ruch wydawniczy; rozproszony i zakonspirowany, opierający się na setkach drobnych oficyn. Słaba jakość książek bezdebitowych była kwestią drugorzędną wobec popytu na wolne słowo. Ponad 30 proc. społeczeństwa miało kontakt z tzw. bibułą. Z opublikowanych poza cenzurą prawie siedmiu tysięcy tytułów dzieła literackie zajmowały trzecie miejsce co do liczebności (po historycznych i politycznych). Utwory Gombrowicza należały nieprzerwanie do podziemnego kanonu wydawniczego, a "Dziennik" (z 25 wydaniami tylko w latach 1978-1984) był absolutnym bestsellerem – pisze prof. Anna Spólna, autorka prezentacji.

Muzeum Literatury, którego oddziałem jest Muzeum Witolda Gombrowicza posiada w swoich zbiorach kilkadziesiąt tego typu wydawnictw. To różne tytuły, różne formaty, różna, choć najczęściej (ze względów na nielegalny, podziemny sposób druku i dystrybucji) niezbyt dobra jakość. Różny jest też stan zachowania tych książek. Na prezentacji przygotowanej z okazji otwarcia nowych obiektów muzeum pokaże kilkanaście takich wydawnictw. Dziś są to już druki unikatowe, o dużej wartości historycznej.

Rozmowa o drugim obiegu

Na godz. 19 muzeum zaplanowało rozmowę o literaturze w drugim obiegu. W dyskusji wezmą udział prof. UAM, dr hab. Dobrochna Dabert, kierowniczka Pracowni Badań Literatury i Kultury Niezależnej (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) i prof. dr hab. Piotr Mitzner, teatrolog, poeta, eseista i pisarz (Wydz. Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Kard. Stefana Wyszyńskiego w Warszawie). Moderatorką dyskusji będzie prof. Uniwersytetu Radomskiego, dr hab. Anna Spólna.

Wstęp wolny.

Bezpłatny autobus z Radomia do Wsoli będzie jechał trasą linii A, pierwszy przystanek dworzec PKP/Traugutta 02. Odjazd z tego przystanku o godz. 18. Powrót po wydarzeniu tym samym autobusem.

Jacek Dehnel (fot. Szymon Szcześniak)

Jacek Dehnel - poeta, prozaik, felietonista, tłumacz z języka angielskiego i rosyjskiego. Zajmuje się również malarstwem i rysunkiem. Publikował m.in. w "Studium", "Toposie", "Tytule", "Kwartalniku Artystycznym", "Zeszytach Poetyckich", "Akcencie" oraz "Przeglądzie Powszechnym". Autor wielu książek poetyckich, powieści i opowiadań. Laureat licznych konkursów i nagród literackich. Otrzymał między innymi Nagrodę Fundacji Kościelskich (2005 rok), Paszport Polityki w kategorii „literatura” za rok 2006, nagrodę kulturalną miasta Gdańsk Splendor Gedanensis za książkę "Balzakiana", a także przekłady poetyckie Philipa Larkina. Kilkukrotnie nominowany do nagrody Nike.

Z pisarzem będzie rozmawiał Michał Nogaś, który w tym roku jest gospodarzem spotkań w ramach cyklu „Literatura według…”. Michał Nogaś to ceniony dziennikarz radiowy i prasowy, od lat zajmujący się kulturą, szczególnie literaturą. Obecnie jest zastępcą dyrektorki programu Trzeciego Polskiego Radia, prowadzi pasmo „Tu Myśliwiecka 3/5/7” oraz autorską audycję „Wszystkie Książki Świata”. Współpracował także z Tygodnikiem Powszechnym, Gazetą Wyborczą, Radiem Nowy Świat. Związany jest też z Nagrodą Literacką im. Witolda Gombrowicza – od kilku lat prowadzi rozmowy z autorami nominowanymi do nagrody oraz galę finałową.

Muzeum zapewnia darmowy dojazd z Radomia. Chętnych do udziału w wydarzeniu zawiezie do Wsoli bezpłatny bus, który będzie jechał trasą linii A, pierwszy przystanek Dworzec PKP/Traugutta 02, start godz. 16.10, powrót po spotkaniu, około 18.30.

Wstęp wolny. Liczba miejsc ograniczona. Można będzie kupić książki pisarza.

Krystyna Dąbrowska (fot. Materiały prasowe, Rafał Komorowski, Wikipedia).

Krystyna Dąbrowska debiutowała tomem „Biuro podróży” w 2006 r. Jest autorką kilku książek poetyckich i laureatką wielu nagród literackich (otrzymała m.in. Nagrodę im. Wisławy Szymborskiej i Nagrodę Fundacji im. Kościelskich za wydany w 2012 r. tom „Białe krzesła”, Nagrodę Literacką m.st. Warszawy za „Ścieżki dźwiękowe”, wyd. 2019 oraz Nagrodę Poetycką im. Kazimierza Hoffmana „Kos” za tom „Miasto z indu”, 2023 r.).

Z poetką będzie rozmawiał Michał Nogaś, który w tym roku jest gospodarzem spotkań w ramach cyklu „Literatura według…”. Nogaś to ceniony dziennikarz radiowy i prasowy, od lat zajmujący się kulturą, szczególnie literaturą. Obecnie jest zastępcą dyrektorki programu Trzeciego Polskiego Radia, prowadzi pasmo „Tu Myśliwiecka 3/5/7” oraz autorską audycję „Wszystkie Książki Świata”. Współpracował także z Tygodnikiem Powszechnym, Gazetą Wyborczą, Radiem Nowy Świat. Związany jest też z Nagrodą Literacką im. Witolda Gombrowicza – od kilku lat prowadzi rozmowy z autorami nominowanymi do Nagrody oraz galę finałową.

„Literatura według…” to cykl spotkań z pisarzami, poetami, tłumaczami, który rozpoczął się w 2023 r. Gospodyniami i gospodarzami cyklu w latach poprzednich byli cenieni krytycy i literaturoznawcy: Justyna Sobolewska, Eliza Kącka oraz Jarosław Klejnocki.

Wstęp wolny. Liczba miejsc ograniczona. Podczas spotkania można będzie kupić książki poetki.

Chętnych do udziału w wydarzeniu zawiezie do Wsoli z Radomia bezpłatny bus, który odjedzie z przystanku Chrobrego/ Czysta (kierunek Michałów) o godz. 16.20.

Powrót po spotkaniu, około 18.30.

Michał Nogaś, Paweł Sołtys (fot. Materiały prasowe)

Paweł Sołtys to wszechstronny artysta: pisarz, a także muzyk, wokalista, kompozytor i autor tekstów piosenek. Jego twórczość muzyczna, którą uprawia pod pseudonimem Pablopavo, jest trudna do zaliczenia do jednego, konkretnego stylu. Paweł Sołtys jest laureatem Paszportu Polityki (2014 r.) w kategorii „muzyka popularna”. W 2017 roku wydał zbiór opowiadań „Mikrotyki”, za który otrzymał Nagrodę Literacką Gdynia i Nagrodę Literacką im. Marka Nowakowskiego. Tom „Mikrotyki” był także nominowany między innymi do Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza i Nagrody Nike.

W ubiegłym roku ukazała się czwarta książka Pawła Sołtysa – Monolok. „Monolok, ten traktat o strzyżeniu włosów, jest liryczną balladą o świecie, który trwa jedynie w pamięci, i wielką pochwałą daru snucia opowieści. «Bo nawet jeśli wszystko zmyślone, to przecież zostało»” - pisze wydawca.

To właśnie ta publikacja będzie punktem wyjścia do rozmowy autora z Michałem Nogasiem w ramach pierwszego w tym roku spotkania z cyklu „Literatura według…”.

Jak widzą literaturę

To cykl spotkań z pisarzami, poetami, tłumaczami, który muzeum rozpoczęło w 2023 r.. Gospodyniami i gospodarzami cyklu w latach poprzednich byli cenieni krytycy i literaturoznawcy: Justyna Sobolewska, Eliza Kącka oraz Jarosław Klejnocki. „Literatura według...” to zatem literatura według gospodarzy spotkań, bo to oni, poprzez dobór rozmówców, pokazują, jakie literackie postawy są im bliskie. A zarazem to literatura według zaproszonych gości, którzy opowiadają i o swoim pisarstwie, i o swoim widzeniu literatury.

W tym roku gospodarzem jest Michał Nogaś, ceniony dziennikarz radiowy i prasowy, od lat zajmujący się kulturą, szczególnie literaturą. Obecnie jest zastępcą dyrektorki programu Trzeciego Polskiego Radia, prowadzi pasmo „Tu Myśliwiecka 3/5/7” oraz autorską audycję „Wszystkie Książki Świata”.

Współpracował także z Tygodnikiem Powszechnym, Gazetą Wyborczą, Radiem Nowy Świat. Związany jest też z Nagrodą Literacką im. Witolda Gombrowicza – od kilku lat prowadzi rozmowy z autorami nominowanymi do Nagrody oraz galę finałową.

Wstęp na wydarzenie wolny, ale liczba miejsc jest ograniczona. Podczas spotkania można będzie kupić książki Pawła Sołtysa.

Chętnych do udziału w wydarzeniu zawiezie do Wsoli z Radomia bezpłatny autobus, który będzie jechał trasą linii A, pierwszy przystanek Dworzec PKP/Traugutta 02, start godz. 16.10.

Magdalena Smalara (fot. Materiały prasowe/MWG)

„Piosenka jest dobra na wszystko” – przekonywał Jeremi Przybora. Magdalena Smalara postanowiła sprawdzić, ile w tym twierdzeniu prawdy. W swoim autorskim projekcie bada terapeutyczną moc piosenki literackiej, łącząc kunszt interpretacji z refleksją nad rolą tekstu i emocji w naszym życiu.

Magdalena Smalara to wszechstronna artystka – aktorka teatralna, filmowa i serialowa, twórczyni dubbingowa, scenarzystka, reżyserka oraz wokalistka. W 2022 r. obroniła doktorat poświęcony aktorskim interpretacjom utworów Agnieszki Osieckiej. „Piosenki na receptę” są naturalną kontynuacją jej artystycznych poszukiwań – spotkaniem naukowej refleksji z żywą sceną i bezpośrednim kontaktem z publicznością.

W programie znalazły się utwory mistrzów polskiej piosenki literackiej – od lirycznych i nostalgicznych, po pełne ironii i błyskotliwego humoru. Całość jest bogato przeplatana anegdotami o kulisach powstawania piosenek, ich znaczeniu, funkcji oraz o miłości i codzienności, które od lat pozostają niewyczerpanym źródłem inspiracji dla twórców. I choć piosenka nie zastąpi wizyty u lekarza i nie uleczy wszystkich bolączek, potrafi na chwilę zatrzymać czas, przywołać wspomnienia i poprawić nastrój. A to – zwłaszcza dziś – bywa bezcenne.

Podczas koncertu Magdalenie Smalarze towarzyszyć będą: Urszula Borkowska – fortepian, Wojciech Gumiński – kontrabas, gitara basowa, Marcin Słomiński – perkusja.

Wstęp wolny, ilość miejsc ograniczona.

Chętnych do udziału w wydarzeniu zawiezie do Wsoli z Radomia bezpłatny autobus, który będzie jechał trasą linii A, pierwszy przystanek Dworzec PKP/Traugutta 02, start godz. 17.  

Nową kapitułę nagrody powołał prezydent Radomia (fot. Materiały prasowe/MWG Wsola)

W skład kapituły Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza wchodzą wybitni znawcy literatury. Od pierwszej edycji byli to Jerzy Jarzębski (przewodniczący), Ewa Graczyk, Anna Kałuża, Zofia Król, Zbigniew Kruszyński, Józef Olejniczak, Justyna Sobolewska. Po odejściu profesora Jerzego Jarzębskiego funkcję przewodniczącej objęła profesor Ewa Graczyk, a do składu kapituły dołączył Piotr Sadzik. W tym roku prezydent Radomia powołał nową kapitułę. W jej skład weszli: Joanna B. Bednarek, Weronika Murek, Katarzyna Sawicka-Mierzyńska, Jerzy Franczak, Piotr Kofta, Janusz Margański i Piotr Sadzik. Przewodniczącym został Jerzy Franczak. Sekretarzem kapituły pozostaje Tomasz Tyczyński.

- Otwieramy drugą dekadę Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza, bo to bardzo ważna nagroda. Ważna dla nas, ale też bardzo ważna dla młodych twórców, młodych pisarzy. Powołanie nowej kapituły, mam nadzieję, to kolejny etap w rozwoju samej nagrody, ale także szansa dla młodych pisarzy. A dla nas, dla Radomia, to szansa na promocję miasta poprzez kulturę – podkreśla prezydent.

Jednocześnie organizatorzy ogłosili kolejną, 11 edycję nagrody.

Nagroda Literacka im. Witolda Gombrowicza przyznawana jest za debiut, rozumiany jako pierwsza lub druga książka danego autora, napisana prozą artystyczną w języku polskim. Opublikowane w 2025 r. książki mogą zgłaszać do konkursu wydawnictwa, autorzy, osoby reprezentujące instytucje kultury, media o charakterze literackim, osoby prywatne, a także członkowie kapituły.

Termin nadsyłania propozycji do 11 edycji nagrody upływa 31 stycznia 2026 r.

Jury czeka

- W tej chwili czekamy na zgłoszenia i zachęcamy wszystkich wydawców, autorki, autorów, ale także czytelniczki i czytelników do nadsyłania książek, które wydają się szczególnie ważne, wydanych w bieżącym roku. Chodzi o pierwszą lub drugą publikację prozą. W kwietniu ogłosimy krótka listę dwudziestu, mniej więcej, albo kilkunastu książek, które będą następnie brane pod uwagę, uważnie czytane i roztrząsane jeszcze raz, dyskutowane. W czerwcu natomiast ogłosimy nazwiska pięciu osób autorskich nominowanych, no a potem pozostaje czekać na finał, wielki fina i galę wręczenia nagrody, która nastąpi we wrześniu – zapowiada Jerzy Franczak, przewodniczący kapituły Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza. 

40 tys. i rezydencja w Vence

Nagroda Literacka im. Witolda Gombrowicza została ustanowiona w 2015 roku przez samorząd Radomia, a wręczona po raz pierwszy rok później. Jej laureatami byli do tej pory: Weronika Murek i Maciej Hen (w pierwszym roku kapituła podzieliła nagrodę), a potem kolejno Anna Cieplak, Marcin Wicha, Olga Hund, Barbara Sadurska, Aleksandra Lipczak, Barbara Woźniak, Jakub Nowak, Grzegorz Bogdał oraz Barbara Elmanowska. Od szóstej edycji, jury przyznaje także wyróżnienie w postaci rezydencji literackiej w Vence na południu Francji, gdzie ostatnie lata życia spędził Witold Gombrowicz. W ten sposób kapituła doceniła do tej pory Macieja Bobulę, Mateusza Pakułę, Wiktorię Bieżuńską, Katarzynę Groniec i Macieja Wnuka.  

Główna nagroda to 40 tys. zł. Dzięki wsparciu Samorządu Mazowsza od kilku edycji wszyscy nominowani otrzymują wyróżnienia w wysokości po 5 tys. zł.

kat