fot. Getty Images

Mimo rozwoju medycyny, wciąż wiele jest chorób prowadzących do utraty widzenia, a w konsekwencji do niepełnosprawności. Niektóre z nich są nieuleczalne, ale są i takie, które możemy powstrzymać, o ile odpowiednio wcześnie trafimy do specjalisty i uzyskamy właściwą diagnozę. Niestety, z licznych badań wynika, że Polacy nie wiedzą, jak dbać o wzrok i co robić, aby go nie stracić.

Samorząd Województwa Mazowieckiego jako pierwszy w Polsce podjął się prowadzenia badań przesiewowych w ramach profilaktyki schorzeń cywilizacyjnych oczu. „Dobry wzrok Mazowszan” cieszył się dużą popularnością, dlatego nie ustajemy w przygotowaniach do kolejnego projektu.

W tym roku przeznaczyliśmy 1,5 mln zł w ramach programu „Mazowsze dla zdrowia” i tyle samo dla „Mazowsze dla zdrowia psychicznego” –  podkreśla Anna Brzezińska, członkini zarządu województwa mazowieckiego

Przybywa pacjentów

Jak pokazują mapy potrzeb zdrowotnych na lata 2022–2026 w województwie mazowieckim w 2022 roku choroby oka dotknęły blisko 88 tys. pacjentów, z czego 78 tys. było hospitalizowanych. Najczęściej występowały zaburzenia soczewki, zaburzenia spojówek i zaburzenia powiek, narządu łzawego i oczodołu. Głównym sprawcą takiego stanu rzeczy jest nasz styl życia (tzw. behawioralne odwracalne czynniki ryzyka), ale nie tylko. – Wszystko zaczyna się od tego, jak żyjemy – wyjaśnia dr n. med. i n. o zdr. Olga Adamska z Międzyleskiego Szpitala Specjalistycznego w Warszawie. Nasze oczy ewolucyjnie nie są przystosowane do wielogodzinnego wpatrywania się w ekrany smartfonów czy monitorów. To właśnie ten brak balansu – nadmiar pracy z bliska przy jednoczesnym braku naturalnego światła słonecznego – napędza rozwój chorób oczu. Dodatkowo zbyt mało czasu spędzamy na świeżym powietrzu w wolnych przestrzeniach, a zamiast tego przebywamy w ciasnych pomieszczeniach, gdzie jesteśmy wpatrzeni w ekrany emitujące sztuczne światło, co wymusza na oku ciągłe napięcie. Brakuje nam światła dziennego i patrzenia w dal. Do tego dochodzi zanieczyszczone powietrze, klimatyzacja oraz dieta uboga w naturalne prozdrowotne i przeciwzapalne mikroelementy, co w połączeniu z przewlekłym stresem tworzy mieszankę niszczącą nasz wzrok – tłumaczy lekarka.

Najczęstsze choroby wzroku

 Do najważniejszych chorób cywilizacyjnych narządu wzroku należą:

zespół suchego oka (ZSO): wynikający z długich godzin spędzonym przed ekranami, bez mrugania, odpowiedniej higieny brzegów powiek i suchego powietrza. Suche oko objawia się dyskomfortem, uczuciem piasku pod powiekami, dolegliwościami bólowymi, świądem, zaczerwienieniem, nieostrym widzeniem, krótkowzroczność: dotyka coraz młodsze osoby, a związana jest z nadmierną, wielogodzinną pracą przed monitorem komputera oraz odpoczynkiem z ekranem smartfona czy tabletu, zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD): postępująca choroba oczu, która objawia się m.in. stopniowym pogorszeniem ostrości wzroku i widzenia w nocy, falowaniem linii prostych i pojawieniem się plam w centralnym polu widzenia. Niestety, schorzenie coraz częściej diagnozowane jest u coraz młodszych pacjentów, ze względu na złe nawyki żywieniowe, używki czy narażenie na światło niebieskie, retinopatia cukrzycowa: powikłanie cukrzycy związane z postępująca chorobą naczyń oka, kluczowych dla prawidłowego widzenia. Objawy: pogorszenie ostrości widzenia (szczególnie przy patrzeniu na wprost), nieostry obraz, zniekształcone zarysy przedmiotów, retinopatia nadciśnieniowa: uszkodzenie i przebudowa naczyń tętniczych i żylnych siatkówki wynikające z nieprawidłowych, wahających się wartości ciśnienia tętniczego, jaskra: ciężkie schorzenia okulistyczne będące jedną z głównych przyczyn ślepoty na świecie. Nieleczona zawsze prowadzi do nieodwracalnej utraty wzroku, a co gorsze – często jest dziedziczna. U 80% chorych występuje jaskra otwartego kąta, która jest bezobjawowa. Pozostałe 20% chorych cierpi na jaskrę zamkniętego kąta charakteryzującą się bardzo wysokim ciśnieniem w oku, któremu towarzyszy silny ból, bóle głowy, nudności i wymioty, zaćma (katarakta) to choroba oczu polegająca na zmętnieniu naturalnej soczewki znajdującej się wewnątrz oka. Zdrowa soczewka jest przezroczysta i przepuszcza światło, dzięki czemu widzenie jest ostre. Gdy zaczyna mętnieć — obraz staje się zamglony, rozmyty i mniej kontrastowy. Zwykle pojawia się u osób starszych.

Jak je rozpoznać?

Diagnostyka opiera się na regularnych wizytach kontrolnych. – Podstawą jest badanie w lampie szczelinowej (biomikroskopia), pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego, badanie dna oka, optyczna koherentna tomografia, testy wydzielania łez i współpraca interdyscyplinarna pomiędzy lekarzami: rodzinnym, diabetologiem, endokrynologiem czy internistą – wylicza dr Adamska.

Warto też brać udział w akcjach diagnostycznych organizowanych przez m.in. samorządy, fundacje i stowarzyszenia. Doskonałym przykładem skuteczności takiego działania jest akcja „Dobry wzrok Mazowszan”, czyli program samorządu województwa skierowany do mieszkańców naszego regionu, którzy za darmo i bez skierowania mogli przebadać swój wzrok podczas badań przesiewowych. Jakie były tego efekty? Łącznie w 2024 roku do leczenie ambulatoryjnego oraz hospitalizacji w Międzyleskim Szpitalu Specjalistycznym w Warszawie skierowano 339 pacjentów: zaćma – 207, jaskra (w tym ostra) – 30, AMD – 60, otwór plamki – 8, trakcje szklistkowo-siatkówkowe – 7, odwarstwienie siatkówki – 3, retinopatia cukrzycowa – 2, błona nasiatkówkowa – 6 oraz zespół suchego oka – 16.

W ubiegłym roku było to łącznie 312 pacjentów z następującymi diagnozami: zaćma – 93, jaskra – 20, wąski kąt przesączenia – 35, AMD – 62, otwór plamki – 23, błona nasiatkówkowa – 25, trakcja siatkówki – 4, odwarstwienie siatkówki – 3, przedarcie siatkówki – 4, zespół suchego oka – 30, wylew krwi do ciała szklistego – 4, druzy tarczy – 4, znamię naczyniówki – 4 oraz dystrofia plamki – 1.

To zależy

 Leczenie uzależnione jest od schorzenia, ale często jest długotrwałe, obciążające i rokowanie jest tym lepsze, im mniej zaawansowana jest choroba. – Wiele chorób okulistycznych można skutecznie wyleczyć chirurgicznie, otrzymując pełną ostrość wzroku pacjenta. Należy do nich zaćma, niektóre rodzaje neuropatii, niektóre choroby siatkówki – wylicza okulistka. – Niestety, pomimo zdobyczy wiedzy i rozwoju technologii, wzrok pozostaje narządem zmysłu, którego funkcja wynika z neurosensorycznej wrażliwości i raz silnie uszkodzona nie ulega regeneracji, a medycyna wciąż nie znalazła sposobów by to odmienić. Toteż istotnie trafnym określeniem pozostaje w okulistyce maksyma „lepiej zapobiegać niż leczyć”.

– Ważna jest też dieta bogata w luteinę – szukajmy jej w zielonych warzywach – oraz ochrona przed promieniowaniem UV. Dzieci i dorośli powinni spędzać więcej czasu w świetle dziennym – przypomina dr Adamska. – No i najważniejsze: proszę nie czekać, aż wzrok się pogorszy. Regularna kontrola u okulisty, chociaż raz na rok, to absolutna podstawa w dzisiejszym świecie. Nasze oczy płacą wysoką cenę za cyfrowe czasy. Regularna profilaktyka i higiena pracy przed ekranem to najlepsze, co możemy dla nich zrobić.

Powtarzane do znudzenia

 Czy takim chorobom można zapobiegać? Tak, ale kluczowe znaczenie ma tu profilaktyka. Słyszymy tę frazę tak często, że zaczyna nas irytować, a co za tym idzie – lekceważymy ją. Ale to może okazać się przysłowiowym strzałem w stopę. Ludzie wprawdzie latają w kosmos i doskonalą sztuczną inteligencję, ale oka jeszcze nikt nie przeszczepił.

Do cywilizacyjnych chorób wzroku należy też zaliczyć syndrom widzenia komputerowego (CVS) i wiążące się z tym cyfrowe zmęczenie wzroku (DES). Określane jest ono jako choroba ery smartfonów. Jednym z jej objawów jest zespół suchego oka, a do tego mogą dołączać jeszcze inne, ogólnoustrojowe objawy: bóle głowy, mięśni, obręczy barkowej, kręgosłupa.

Objawy wymagające wizyty u okulisty:

 nagłe pogorszenie wzroku (zamazane widzenie, „mgła” przed oczami),

błyski, mroczki, „zasłona” w polu widzenia,

gwałtowny, silny ból oka, często z bólem głowy, nudnościami,

uraz oka (uderzenie, ciało obce, chemikalia),

nagłe podwójne widzenie,

znaczne zaczerwienienie oka z bólem i światłowstrętem,

przewlekłe lub częste bóle oczu,

zmęczenie oczu przy czytaniu lub pracy przy komputerze,

zaczerwienienie utrzymujące się ponad kilka dni,

łzawienie, suchość, pieczenie,

zaburzenia ostrości, częsta konieczność mrużenia oczu,

zniekształcenie obrazu (linie proste wydają się krzywe),

trudności z widzeniem w nocy, odblaski, aureole wokół świateł.

Najprostsza rzecz, jaką możemy zrobić dla swoich oczu, to wdrożenie zasady 20/20/20: co 20 min. spójrzmy na coś oddalonego o 20 stóp (6 metrów) przez 20 sekund.

Cały artykuł dostępny jest na łamach najnowszego numeru miesięcznika „Mazowsze. Serce Polski” oraz na stronie mazovia.pl.

Materiał partnera

Rób regularne przerwy

Zasada 20-20-20 to jedno z najprostszych i najskuteczniejszych rozwiązań. Co 20 minut spójrz na obiekt oddalony o około 20 stóp (6 metrów) przez 20 sekund. Taka przerwa pozwala oczom odpocząć, a także zmniejsza napięcie mięśniowe związane z długotrwałym patrzeniem w ekran.

Dostosuj ustawienia monitora

Jasność i kontrast ekranu powinny być dopasowane do warunków oświetleniowych pomieszczenia. Zbyt duża różnica pomiędzy ekranem a otoczeniem powoduje nadmierne obciążenie wzroku. Warto również zredukować emisję światła niebieskiego poprzez wykorzystanie odpowiednich filtrów lub trybu nocnego.

Dbaj o odpowiednie nawilżenie oczu

Długie godziny spędzone przed komputerem sprzyjają rzadkiemu mruganiu, prowadząc do wzmożonej suchości oczu. W takich przypadkach pomocne mogą okazać się preparaty nawilżające, takie jak Starazolin Hydrobalance. Krople te wspierają odbudowę naturalnej warstwy ochronnej oka i redukują uczucie dyskomfortu.

Utrzymuj optymalne warunki w pomieszczeniu

Suche powietrze w biurze lub domu może dodatkowo potęgować problem zmęczenia oczu. Nawilżacze powietrza pomagają utrzymać odpowiednią wilgotność, co jest szczególnie istotne w sezonie grzewczym. Regularne wietrzenie pomieszczeń również sprzyja lepszemu nawilżeniu oczu.

Zadbaj o dietę bogatą w składniki wspierające wzrok

Zdrowa dieta posiada kluczowe znaczenie dla kondycji oczu. Produkty bogate w luteinę, zeaksantynę, witaminę A oraz kwasy omega-3 wspomagają funkcjonowanie narządu wzroku. Wartym uwagi wyborem są zielone warzywa liściaste, marchew, ryby oraz orzechy.

Wybierz jakościowe krople do oczu

Osoby borykające się z zaczerwienieniem oczu mogą skorzystać z preparatów zawierających substancje, takie jak tetryzolina. Krople te pomagają zwężać naczynia krwionośne, redukując efekt przekrwienia, który często towarzyszy długiej pracy przy ekranie.

Odpowiednie oświetlenie ma znaczenie

Unikaj ostrego, bezpośredniego światła padającego na ekran monitora. Najlepiej sprawdza się delikatne oświetlenie boczne, które nie powoduje refleksów. Warto także pamiętać, by nie pracować w zupełnie ciemnym pomieszczeniu, gdyż może to prowadzić do jeszcze większego zmęczenia wzroku.

Stosuj ćwiczenia relaksujące dla oczu

Proste ćwiczenia, takie jak naprzemienne skupianie wzroku na bliskich i dalekich obiektach, zamykanie oczu i delikatne masowanie powiek czy wykonywanie krążących ruchów gałkami ocznymi, mogą pomóc w redukcji napięcia oraz poprawie krążenia w obrębie oczu.

Unikaj przeciążenia wzroku

Oprócz pracy przed komputerem, warto ograniczyć inne aktywności obciążające wzrok, takie jak długotrwałe korzystanie ze smartfona czy czytanie w niekorzystnych warunkach oświetleniowych. Dbanie o higienę cyfrową pozwoli zmniejszyć ryzyko wystąpienia przewlekłego zmęczenia oczu.

Zmęczenie oczu wynikające z długotrwałej pracy przy komputerze to problem, z którym mierzy się wiele osób. Wdrożenie prostych nawyków, takich jak regularne przerwy, odpowiednie oświetlenie, nawilżanie oczu oraz stosowanie kropli nawilżających, np. Starazolin, może znacząco poprawić komfort widzenia i zapobiec dalszym dolegliwościom. Warto także pamiętać o zdrowej diecie i ćwiczeniach relaksujących, które wspierają kondycję oczu na co dzień.

Artykuł partnera

Co drugi Polak w wieku 16-54 lat nie widzi poprawnie, a co czwarty źle ocenia stan zdrowia swojego wzroku. Jednymi z najczęstszych chorób oczu są jaskra, zaćma, retinopatia cukrzycowa oraz AMD, czyli zwyrodnienie plamki żółtej. Regularne badania okulistyczne pozwalają wykryć te choroby na wczesnym etapie i dają dużą szansę na wyleczenie, a przynajmniej na powstrzymanie ich rozwoju na wczesnym etapie. 

Zbyt długie kolejki

Jedną z głównych przyczyn pogarszania się wzroku Polaków jest zbyt późne wykrywanie chorób oczu wynikające ze słabego dostępu do specjalistów. Według danych NFZ z 2019 roku* województwo mazowieckie znalazło się w niechlubnej czołówce regionów pod względem czasu oczekiwania na wizytę w poradni okulistycznej. 45 dni w przypadkach pilnych i 133 dni w pozostałych – tyle średnio w 2019 r. musieli czekać na wizytę mieszkańcy Mazowsza.

– Niedziela, 6 października – tę datę trzeba zaznaczyć w kalendarzu. Będzie to doskonała okazja, aby skorzystać z bezpłatnej konsultacji i tym samym zadbać o swoje zdrowie. A pamiętajmy – profilaktyka to podstawa – dodaje radny województwa Piotr Papis.

Badania profilaktyczne

Jak pokazują mapy potrzeb zdrowotnych na lata 2022-2026, w województwie mazowieckim w 2022 roku choroby oka dotknęły blisko 88 tys. pacjentów, z czego 78 tys. było hospitalizowanych. Najczęściej występowały zaburzenia soczewki. W ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej w kategorii choroby oka i przydatków na Mazowszu udzielono 822 tys. świadczeń.

Jak przygotować się do badań?

Wystarczy przyjść do delegatury urzędu marszałkowskiego w Radomiu przy ul. Kościuszki 5a. Należy pamiętać o zabraniu ze sobą długopisu i okularów, jeśli są one potrzebne do wypełnienia druków. Po wypełnieniu i podpisaniu dokumentów należy udać się do rejestracji, gdzie zostanie nadany numer pacjenta, według którego dana osoba będzie miała wykonane badania. Badania są przeprowadzane w godzinach od 9 do 17. Z dotychczasowych doświadczeń wynika, że przy dużej liczbie osób chętnych rejestracja może zakończyć się dużo wcześniej (np. ok. godz. 13.00), tak by do godz. 17.00 każda zarejestrowana osoba została zbadana.

Infolinia dla pacjentów

Z myślą o osobach zagrożonych utratą widzenia, szukających pomocy dla siebie lub bliskich została utworzona specjalna infolinia działająca w poniedziałki w godz. 16–21 i piątki w godz. 8–13. Zapraszamy do kontaktu pod numerem telefonu 602 63 44 00. Za prowadzenie infolinii odpowiada partner projektu, Retina AMD Polska. Jest to stowarzyszenie, które od 25 lat upowszechnia wiedzę na temat schorzeń siatkówki i plamki żółtej – przyczynach chorób, ich przebiegu, możliwości leczenia i rehabilitacji. 

Tylko w latach 2020-2023 samorząd województwa mazowieckiego przekazał ponad 33,5 mln zł oddziałom okulistycznym w mazowieckich szpitalach i placówkach zdrowotnych.

– Oszacowanie zachorowalności mieszkańców Mazowsza na choroby cywilizacyjne oczu, we współpracy z samorządem województwa, było moją ideą od wielu lat. Stworzony we współpracy z Katedrą Okulistyki UKSW projekt jest innowacyjnym przedsięwzięciem ze względu na jego pionierski charakter w obrębie całego województwa oraz niebywale perspektywiczny, ze względu na brak w obecnym stanie wiedzy dokładnych danych epidemiologicznych dotyczących chorób cywilizacyjnych oczu. Będzie polegał na diagnostyce mieszkańców w różnych miastach na Mazowszu przez wyspecjalizowaną kadrę medyczną oddelegowaną z Oddziału Okulistyki Międzyleskiego Szpitala Specjalistycznego. Baza danych zebranych podczas badań może stworzyć bogatą podstawę oszacowania zachorowalności mieszkańców Mazowsza na choroby cywilizacyjne oczu, takie jak jaskra, choroby plamki żółtej związane z wiekiem, czy retinopatia cukrzycowa – wyjaśnia pani prof. Agnieszka Kamińska, z Katedry Okulistyki UKSW Międzyleskiego Szpitala Specjalistycznego w Warszawie.

Partnerami programu są: Międzyleski Szpital Specjalistyczny w Warszawie, Oddział Okulistyki UKSW w Warszawie i Stowarzyszenie Retina AMD Polska.

Artykuł partnera

Niezaprzeczalne zalety tej metody korekcji to przede wszystkim komfort niezależnie od pogody, szersze pole widzenia oraz możliwość stosowania podczas aktywności fizycznej. Na co powinniśmy zwrócić uwagę wybierając szkła kontaktowe?

Wady wzroku a rodzaje soczewek

Szkła kontaktowe możemy sklasyfikować według różnych kryteriów, m.in. w zależności od tego, jakie wady nimi korygujemy. Współcześnie dzięki soczewkom można z powodzeniem niwelować symptomy towarzyszące najczęściej występującym wadom refrakcyjnym. Taka metoda znakomicie sprawdzi się w przypadku:

• miopii (krótkowzroczności) – do korekcji tej wady stosuje się soczewki sferyczne o minusowych mocach,
• hyperopii (nadwzroczności) – wadę tę koryguje się za pomocą soczewek sferycznych o mocach dodatnich,
• prezbiopii (starczowzroczności) – zaburzenia ostrości widzenia wynikające z utraty elastyczności soczewki oka można zniwelować za pomocą soczewek progresywnych,
• astygmatyzmu (niezborności) – najlepsze soczewki toryczne pomagają przy wadach rogówki lub soczewki ocznej, które uległy rozciągnięciu i zniekształciły się.

Soczewki powinny być bardzo dokładnie dopasowane do naszej wady wzroku oraz indywidualnych potrzeb. Ważne, aby szkła odpowiednio układały się na gałce ocznej, gwarantowały prawidłową ruchomość oraz zapewniały odpowiednią ostrość widzenia.

Jaka prawidłowo dopasować soczewki do wady wzroku?

Jeśli potrzebujesz soczewek lub okularów, w pierwszej kolejności powinieneś udać się na badania do optometrysty bądź okulisty. Najbardziej kompetentną osobą w zakresie właściwego doboru soczewek lub okularów jest optometrysta. To ekspert specjalizujący się w rozpoznawaniu i korekcji wad refrakcyjnych, który posiada rozległą wiedzę w dziedzinie optometrii. W trakcie badania optometrycznego możemy zrozumieć, co jest przyczyną występowania naszych problemów ze wzrokiem oraz dowiedzieć się, jak skorygować ten stan za pomocą odpowiednich pomocy optycznych. Po zapoznaniu się ze stanem zdrowia pacjenta i wykonaniu stosownych badań specjalista wypisuje specjalną receptę. Zawiera ona najważniejsze wartości opisujące wadę wzroku oraz parametry szkieł (okularowych lub kontaktowych). Ważność takiego dokumentu wynosi maksymalnie 30 dni, dlatego należy spieszyć się z jego realizacją. Warto pamiętać, że optometrysta nie jest lekarzem i nie zajmuje się leczeniem oczu, dlatego w niektórych przypadkach może nas odesłać do okulisty. Jeśli istnieje podejrzenie choroby lub urazu oka, najprawdopodobniej zostaniemy skierowani do specjalisty.

Czy soczewki mogą być szkodliwe?

Prawidłowo dobrane szkła kontaktowe są bez wątpienia bezpieczną metodą korekcji refrakcyjnych wad oka. Jeżeli przestrzega się zasad użytkowania i pielęgnacji, nie stanowią one żadnego zagrożenia dla zdrowia. Pogorszenie się kondycji narządu wzroku może wystąpić tylko i wyłącznie wtedy, kiedy stosujemy źle dobrane soczewki lub korzystamy z nich w nieodpowiedni sposób. Szkła muszą być dobrane indywidualnie, do konkretnych potrzeb i budowy oka. Kluczowa jest wizyta u specjalisty i precyzyjne dobranie parametrów szkieł. Tym, co wskazuje na nieprawidłowo dopasowane soczewki, jest zła ostrość widzenia, bóle głowy, bardzo częste mruganie czy szybkie męczenie oczu. Wszystkie soczewki kontaktowe – z wyłączeniem tych jednodniowych – trzeba regularnie czyścić i dezynfekować. Zachowanie odpowiedniej higieny podczas aplikacji oraz stosowanie odpowiednich środków pielęgnacyjnych zapobiega rozwojowi zarazków, które mogłyby prowadzić do podrażnienia i infekcji oczu. W czasie, gdy szkła nie są noszone, powinny być we właściwy sposób przechowywane. Na noc należy umieścić je w pojemniczku wypełnionym świeżą porcją płynu pielęgnacyjnego. W przypadku narzędzi służących do korekcji wzroku nie bez znaczenia jest również to, gdzie się w nie zaopatrujemy. Soczewki należy kupować bardzo uważnie i wyłącznie w sprawdzonych miejscach. Dokonując zakupu musimy mieć pewność, że wybrany produkt jest dobrej jakości i koresponduje z naszą receptą. W przypadku konieczności nabycia szkieł kontaktowych najlepiej udać się do sprawdzonego optyka. Soczewki konkretnej firmy i o konkretnych parametrach bez problemu zamówimy też w specjalistycznych sklepach online.