Na wystawę zaprasza Leszek Ruszczyk, dyrektor "Malczewskiego" (fot, Muzeum im. Jacka Malczewskiego/Radom)

Na cykl składa się 31 prac, w których artystka nawiązuje do obiektów związanych z kultem synagogalnym i przenosi je na tradycyjną żydowską technikę papierowej wycinanki, pieczołowicie odtwarzając symbolikę  i ornamentykę sztuki żydowskiej z Europy Środkowo-Wschodniej: stylizowaną roślinną dekorację, symboliczne przedstawienia zwierząt, repertuar tradycyjnych świętych symboli judaizmu (menora, Tora i Tablice Przykazań, Świątynia) oraz kaligrafowane cytaty z tekstów religijnych i modlitw.

Techniką kolażu i frotażu

- Monika Krajewska jest znana ze swojej działalności związanej ze sztuką żydowską. Początkowo ze swoim mężem Stanisławem, jeszcze w latach 80. jeździła po wszystkich cmentarzach żydowskich w Polsce, gdzie robiła dokumentację fotograficzną. Ilość strat i zniszczeń sprowokowało ją do tego, aby tworzyć swoją sztukę. Początkowo tylko fotografowała, a potem zaczęła się interesować wycinanką żydowską, która jest bardzo starą sztuką. Zdobiła ona synagogi i domy wyznawców judaizmu - opowiada Ilona Pulnar-Duszyk, kuratorka wystawy. Jak dodaje, autorka prowadziła także warsztaty, odczyty nie tylko w kraju, ale i za granicą oraz badała mowę symboli i te symbole  umieszczała w swoich wycinankach. - We własnej interpretacji symboli Monika Krajewska miesza tradycyjna formę z bardziej nowoczesnymi formami plastycznymi. Używa techniki kolażu i frotażu, żeby stworzyć większą całość - wyjaśnia kuratorka wystawy.

Aby wprowadzić refleksję nad stratą i zniszczeniem, artystka swoją mozolną pracę poddaje destrukcji: rozrywa po wycięciu fragmenty prac, przypala końce kartek. Jako tła dla wycinanek stosuje barwiony papier, w który wprowadza motyw ognia, popiołów i zgliszczy. W przedstawienia włącza cytaty z tekstów religijnych lub klasyki nowoczesnej literatury żydowskiej, w których pojawiają się odniesienia do płomieni i zniszczenia, jak również do nadziei na ocalenie.

Kuratorką wystawy jest Ilona Pulnar-Duszyk

Film i warsztaty

Wystawę uzupełni film prezentujący dzieje radomskich Żydów podczas II wojny światowej i relacje świadków tych wydarzeń oraz cztery plansze z całą historią żydowskich mieszkańców Radomia (od początków miasta).

Po wernisażu odbędą się warsztaty plastyczne pt. Wycinanka żydowska.

Dyrektor Muzeum im. Jacka Malczewskiego przypomina, że przed II wojną światową Żydzi stanowili 30 proc. mieszkańców Radomia.

- W tym roku, już 17 stycznia, odbędą się w Radomiu i Szydłowcu ogólnopolskie  obchody Dni Judaizmu w Kościele katolickim, a sam styczeń jest miesiącem pamięci o ofiarach Holocaustu - mówi zastępca dyrektora Adam Duszyk.

bdb

Projekt dotyczy zagospodarowani placu po synagodze (wizualizacja Wydział Sztuki UTH Radom)

Jest to przestrzeń z wyjątkową historią i symboliką. Do roku 1945 znajdowała się tu synagoga, czyli serce żydowskiego Radomia. Do dziś na placu widoczne są pozostałości po synagodze – bazy kolumn. Podczas II wojny światowej zginęło tu prawie 30 tys. radomskich Żydów. Ideą realizacji projektu jest nadanie należytego charakteru i formy dla upamiętnienia wydarzeń historycznych, jakie miały miejsce podczas II wojny światowej.

Praca Julii Pluty To projekt zagospodarowania placu po radomskiej synagodze. Dziś to miejsce będące symbolem historii radomskich Żydów jest jednym z bardziej zaniedbanych placów w mieście. Jak to zmienić? Jak przywrócić pamięć, jak dbać o dziedzictwo kulturowe w kontekście architektury? O tym starała się opowiedzieć Julia Pluta w swojej pracy z zakresu architektury. Promotorem pracy jest prof. Andrzej Wyszyński.

Wystawa - prezentacja pracy dyplomowej - będzie dostępna tylko przez dwa dni. Sierpniowy termin jest zbieżny z 80. rocznicą likwidacji radomskiego getta (4 sierpnia 1942 r. Niemcy wywieźli do Treblinki mieszkańców małego getta na Glinicach, 16 - 18 sierpnia - dużego getta, w Śródmieściu).

- Praca Julii to efekt współpracy wydziału sztuki i Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego, z którą z kolei  współpracuję od lat. Mamy nadzieję, że praca Julii przyczyni się do zapoczątkowania publicznej dyskusji o placu przy ul. Podwalnej, a z czasem doprowadzi do jego rewitalizacji - zaznacza Renata Metzger, była dyrektor Resursy Obywatelskiej, dziś Powiatowego Instytutu Kultury w Iłży.

Fragment macewy, która zostanie umieszczona na cmentarzu żydowskim (fot. PIK Iłża)

Getto w Iłży Niemcy utworzyli w grudniu 1941 r. Zamknęli w nim około dwóch tysięcy osób pochodzenia żydowskiego z Iłży i okolicznych miejscowości. 22 października 1943 r. wywieźli wszystkich do obozu zagłady w Treblince i zamordowali.

By ich upamiętnić PIK zaprasza na uroczystość, w przeddzień rocznicy tamtej tragedii. - Najpierw na cmentarzu żydowskim umieścimy odnalezioną niedawno macewę, czyli pomnik nagrobny. Odnaleziona stela pochodzi z 1905 r., z grobu Miriam, córki miejscowego nauczyciela Nechemji. Potem o godz.11.45 w siedzibie Instytutu przy ul. Jakubowskiego 5 odbędzie się prezentacja archiwalnego filmu i recital skrzypcowy muzyków z Radomskiej Orkiestry Kameralnej: Marcina Davida Króla i Lucjana Szalińskiego-Bałwasa - zaprasza Renata Metzger, dyrektor PIK w Iłży.

kat

fot .MUKZ/facebook

Ze wstępnego rozpoznania przez Witolda Bujakowskiego, kierownika delegatury Mazowieckiego Wojewódzkiego Urzędu Konserwatora zabytków wynika, że zachowane napisy i układ pomieszczeń wskazują na istnienie w tym miejscu domu modlitwy popularnie nazywanego przez Żydów „szul” lub „bet midrasz”, zlokalizowanego w sąsiedztwie nieistniejącej już drewnianej XIX-wiecznej synagogi. Wstępne tłumaczenie napisów wskazuje na tekst modlitewny.

Według jednego z internautów, który umieścił komentarz pod postem o odkryciu na Facebooku, 'Ke-gawna', to aramejski tekst zaczerpnięty z Zoharu, recytowany w rycie chasydzkim w piątek przed wieczorną modlitwą szabatową, tuż przed wypowiedzeniem 'Barchu'.

Prace badawcze w Lipsku zostały wstrzymane, wkrótce zapadnie decyzja o rozpoczęciu wpisu budynku do rejestru zabytków województwa mazowieckiego.

kat, bdb

Fot. Materiały prasowe (Resursa, archiwum)

Organizatorzy od lat przypominają, że dawny Radom był miastem wielokulturowym, a społeczność żydowska w przededniu wybuchu II wojny światowej stanowiła trzecią część mieszkańców miasta.

- Podczas "Spotkań” opowiadamy o historii i wkładzie społeczności żydowskiej w rozwój Radomia i szerzej – Polski. Staramy się skupiać na tym, co przez wieki łączyło w jednym społeczeństwie różne grupy etniczne, ale nie uciekamy także od kwestii problematycznych we wzajemnych relacjach. „Ślad” to płaszczyzna wzajemnego porozumienia, ale także – mamy nadzieję - interesująca artystycznie oraz intelektualnie forma - podkreślają organizatorzy.

PROGRAM:

16 kwietnia (piątek)

godz. 18 – „Stramer” – spotkanie autorskie z Mikołajem Łozińskim, prowadzenie: Marcin Kępa (online).

Mikołaj Łoziński – pisarz, scenarzysta, fotografik, laureat Nagrody Fundacji im. Kościelskich i Paszportu Polityki. Autor m. in. książek „Reisefieber”, „Prawdziwa bajka” i „Prezent dla dwojga”. Jego nominowana do Nagrody „Nike” powieść „Stramer” (2019) – o XX-wiecznych losach żydowskiej rodziny z Tarnowa – została wybrana Książką Roku przez „Magazyn Książki”. 

17 kwietnia (sobota)

godz. 18 – „Pokój Jakuba” – spektakl Teatru „Resursa”, reż. Robert Stępniewski (online).

„Pokój Jakuba” – nowa wersja spektaklu w wykonaniu działającego w „Resursie” amatorskiego teatru dla dorosłych. Ta sceniczna adaptacja prozy Brunona Schulza jest, jak mówi reżyser Robert Stępniewski, próbą oddania niszczącej pasji i gęstości uczuć w bławatnym sklepie i skromnym domu tytułowego Jakuba, bohatera kilku opowiadań pisarza z Drohobycza. Premiera odbyła się w października 2016 r. Teraz teatr zaprezentuje ostatnią wersję przedstawienia, które było wystawione na Scenie Kotłownia w Teatrze Powszechnym w Radomiu podczas XIV Międzynarodowego Festiwalu Gombrowiczowskiego. „Pokój Jakuba" był m.in. finalistą XI Ogólnopolskich Prezentacji Teatrów Poszukujących o Nagrodę im. Tadeusza Kantora „Kantoralia”, które odbyły się na jesieni 2020 roku w Wielopolu Skrzyńskim. 

18 kwietnia (niedziela)

godz. 11 – „Dziecko w myśli Janusza Korczaka” – spotkanie z Beatą Niewczas (online).

Beata Niewczas – pedagog, animatorka kultury i edukatorka prowadząca warsztaty międzykulturowe dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Koordynatorka wolontariatu w polsko-ugandyjskiej Fundacji Window of Life tworzącej Dom Dziecka w Masindi w Ugandzie, gdzie spędziła ponad pół roku współpracując z najmłodszymi potrzebującymi wsparcia. Współautorka wydanego przez Fundację Dobra Sieć pierwszego w Polsce „Podręcznika e-wolontariatu".

„Dziecko w myśli Janusza Korczaka” – podczas spotkania cofniemy się w czasie do pierwszych dziesięcioleci wieku XX, by wspólnie przyjrzeć się działalności pedagogicznej i społecznej Janusza Korczaka. Spotkanie będzie okazją do pochylenia się nad głównymi założeniami Korczakowskiego spojrzenia na dziecko, które to spojrzenie warunkowało kierunki podejmowanych przez niego na rzecz dzieci inicjatyw. Postaramy się również zastanowić, jakie miejsce ma myśl Korczaka w pierwszych dziesięcioleciach XXI wieku oraz co każdy z nas – rodzic, pedagog, nauczyciel, opiekun – może zatrzymać z niej dla siebie.

godz. 14 – „Początek Księgi VIII” – happening przygotowany przez VI LO im. J. Kochanowskiego i uroczyste złożenie kwiatów pod Pomnikiem Pamięci Żydów Radomia (plac po dawnej synagodze, ul. Podwalna/Bóżniczna).

„Początek Księgi VIII” – 19 kwietnia 1943 roku rozpoczął się ostatni akt likwidacji warszawskiego getta – wybuchło powstanie w dzielnicy żydowskiej. Dla uczczenia ofiar Zagłady od 2004 roku w tym dniu w polskiej szkole obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Pamięci o Holokauście i przeciwdziałaniu zbrodniom przeciwko ludzkości.                                                                                        

Od 2014 roku młodzież i nauczyciele VI LO  przychodzą pod pomnik (w tym roku ósmy raz), aby dać świadectwo pamięci o żydowskich mieszkańcach Radomia. Podczas happeningu na placu po byłej synagodze wypowiadane są imiona i nazwiska oraz dane Żydów zamieszkujących przedwojenny Radom, aby nie zapomnieć o ich wkładzie w historię miasta, a przede wszystkim, aby stworzyć  międzypokoleniową wspólnotę wielokulturowej ludności małej ojczyzny. Rozbrzmiewające imiona upominają się o pokój i tolerancję na świecie, o walkę z przejawami antysemityzmu i szowinizmu we współczesnym życiu. Wszystkich zainteresowanych zapraszamy w niedzielę, 18 kwietnia o godz. 14.00 pod Pomnik Pamięci Żydów Radomia.     

19 kwietnia (poniedziałek)

godz. 18 – „Duszy szeptane tajemnice” – spektakl Teatru Poszukiwań z „Resursy”, reż. Katarzyna Sasal (online).

„Duszy szeptane tajemnice” – premierowy spektakl działającego w „Resursie” młodzieżowego Teatru Poszukiwań, wg autorskiego scenariusza Katarzyny Sasal, opartego o teksty Janusza Korczaka („Sam na sam z Bogiem”, „Bezwstydnie krótkie”) i Horacego Safrina („Przy szabasowych świecach”).

Wydarzenia online dostępne będą na kanale YouTube Resursy Obywatelskiej. Materiały będzie można również znaleźć na Facebooku Resursy i stronie internetowej www.resursa.radom.pl.

Gerard Edery

Rabin Symcha Keller

Kadr z filmu "Lista Schindlera" (Materiały prasowe/ "Elektrownia")

Na zdjęciu (druga od lewej) Sharon Grossfeld i Hilda Chazanowitz